about
Toon menu
Opinie

Hoe werkt een frame? De Gentse krakers

In dit land noemt men zowat elke vorm van publieke interactie een “debat”. Het afgelopen weekend hadden we weer zo’n “debat”. Wat hebben we geleerd? Jan Blommaert blikt terug op de heisa die is 'ontstaan' rond een krakerspand in Gent, met de bedoeling de illusie van een debat te creëren, waarvan het gewenste resultaat bij voorbaat vastligt.
maandag 13 maart 2017

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Het ging over een huis in Gent; de eigenaars ervan wonen en werken in Vietnam, en in hun afwezigheid was hun woonst gekraakt door een familie van Roma. De eigenaars postten een update  op Facebook waarin ze zichzelf “machteloos” noemden, want om de krakers uit te zetten was een gerechtelijke procedure nodig. De media sprongen erop en de poppen gingen aan het dansen. We hadden een “debat”. 

Golf van geformatteerde opinie

Het heeft geen enkel kenmerk van een “debat”, en dit is niet alleen nu het geval, het typeert zowat alles wat we vandaag “debat” noemen. Om er een min of meer precieze term voor te verzinnen: het is geen debat maar wel een georganiseerde golf van geformatteerde opinie. 

We zagen hoe het vertrekpunt – een mediabericht met daarin een mooi strategisch geplaatst woordje, “machteloos” – een zeer krachtige frame lanceerde. Die frame, is die van de machteloze burger (een hardwerkende autochtoon die gespaard heeft en een huis heeft gekocht) die zich met twee vijanden geconfronteerd ziet. 
Eén, een overheid en een rechtsmodel dat “niet werkt”, waardoor we machteloos staan tegen het onrecht dat we ervaren. Twee, de slechte allochtoon die antisociaal z’n zin doet en dingen “afpakt van ons”. In die frame is de eerste vijand constant, de tweede optioneel – het racistische glijmiddel voor zij die het nodig hebben, maar ook het ontkenbare element (“dit gaat niet over de Roma!!”). 

De machteloze burger

 
In die frame zitten dus rollen en perspectieven vervat. Wie ze volgt neemt vrijwel automatisch de rol aan van (“machteloos”) slachtoffer en huiseigenaar, en het perspectief van het eigendomsrecht. En ook de rol van de tegenpartij is gedefinieerd: de tegenpartij is wie ons tot machteloos slachtoffer maakt, en we verzetten ons daar tegen. Die frame stuurt zowat iedereen richting “hoe zou je zelf zijn?” argumenten. Elk van ons kan in die frame zichzelf herkennen – want machteloos voelen we ons allemaal wel meer dan eens, frustraties over een slecht werkende overheid zijn ook niet volksvreemd, en de wijsheid “het recht is krom” is met name onder deze regering (met “wereldvreemde rechters” en zo) tot politiek issue verheven. Dat heeft dan twee effecten: (1) de discussies verlopen bij uitstek emotioneel, want ze vertrekken van hoe wij onszelf in een vergelijkbare situatie zouden voelen. en (2) het formele kader van wettelijkheid en zo meer wordt voortdurend aangevallen, want die wettelijkheid functioneert toch niet. En dus gaan duizenden mensen hun eigen standpunt tot rechtsgeldig feit verheffen (“dit is inbraak, geen kraak” enz). 
 

Beginframe wordt "publieke opinie"

 
De hoeveelheid argumenten van dat soort was afgelopen weekend gewoonweg niet meer te tellen. En tegenargumenten die wijzen op het procedurele kader en de wet worden weggehoond (“de flikken doen toch niks”, “ze zijn bang van die Roma in Gent”, “er moet een nieuwe wet komen” etc etc). En de verwarring tussen feit en opinie is nu compleet: elk feit wordt als opinie weggezet, en elke opinie moet als feit aangenomen worden. Die begin-frame is dus via vele duizenden echo’s en uitwerkingen plots “publieke opinie” geworden. En surfend op dit golfje krijg je dan, onvermijdelijk, de politiek van het “gezond verstand”. Plots blijkt er een wetsvoorstel te bestaan, al daterend uit een vorige legislatuur, dat zeer verregaand is en ELKE vorm van kraken strafbaar stelt. Maar het wordt voorgesteld als oplossing voor DIT concrete geval, waarover iedereen woest is. En ineens wordt dit voorstel niet langer repressief en een extremistische bedreiging voor fundamentele vrijheden, maar simpelweg “gezond verstand” en een instrument dat die “machteloze” burger “beter beschermt”. En wat tevoren niet hapbaar was, is nu plots een politiek godsgeschenk. Dit noemt men hier een “debat”. De eigenschappen ervan duwen ons echter in een heel andere richting: dit is “propaganda”, het masseren van de geesten voor een politiek initiatief dat zonder die massage op massaal protest zou kunnen stuiten. 

Feiten en opinies

 
Om iets een “debat” te laten zijn zouden er wat voorwaarden voldaan moeten worden. Bijvoorbeeld: het moet gebaseerd zijn op feitelijke informatie, en het moet een niveau van afstandelijke beschouwing inhouden – mensen moeten weten waarover ze het hebben, en in staat zijn de eigen emotionele opwellingen even opzij te zetten voor het overwegen van nuchtere bedenkingen. Het aantal mensen is niet te tellen, die gisteren schreeuwden om een nieuwe wet die ze niet kennen, en dat deden op basis van onkennis over het bestaande wettelijke kader. Dat laatste werd bedolven onder het woordje “machteloos”: de huidige wetten (ook al kennen we ze niet) zijn gewoon nutteloos, want, kijk, dat Gentse koppel staat machteloos tegen die krakers. 
En dus kregen we een zoveelste “debat” waarin voorgekookte emotionele formats eindeloos herhaald en uitgewerkt worden, aangedreven door een woede die op zich niet in vraag te stellen is, en uitmondend in een politiek klimaat waarin handige politici de bevolking eender wat kunnen doen slikken. Dat, dames en heren, is goed uitgevoerde propaganda. Geen “debat”.

reageer

6 reacties

  • door Stefaan Casier op maandag 13 maart 2017

    Zeer sterk en helemaal nagel op de kop. Laat het massaal gedeeld worden zodat het diep kan doordringen...

  • door Red Heskimo op maandag 13 maart 2017

    Jan, ben het eens met u. Dit was geen debat.

    Maar stel dat het wel een debat was geweest. Een echt debat. Wat zou het resultaat van dit incident dan wel moeten geweest zijn volgens u.

    Een nieuwe wet? ;-)

  • door Lodewijk op dinsdag 14 maart 2017

    Ik had vernomen via de televisie dat de mensen die nu in Vietnam zitten de huurders zijn van die woning. De mensen die er nu in zitten zouden de eigenaars van die woning zijn.

    Dus dan zouden de eigenaars hebben ingebroken bij hun huurder toen hun huurder afwezig was. Is dat kraken? Dan lijkt me dat een taalkundige herdefinitie.

    Welke wet wil men dan aanpassen om dit op te lossen? Die voor eigenaars of voor huurders? Want de huidige wet is net dat huurders niet zomaar uitgezet mogen worden door de eigenaars. Wil men misschien dan bij wet toelaten dat eigenaars huurders zomaar mogen uitzetten?

    Ik vernam ook in het nieuws dat burgemeesters (en dus ook de politie) daar niets kunnen aan doen. Dus blijkbaar aan het feit dat de eigenaars intrekken in een door hen verhuurde woning. Maar een rechter kan dat volgens mij wel, tenminste wanneer een advocaat van die huurders dat voor de rechter brengt.

    De machteloosheid van een burgemeester (en de politie) kan dus ook inzet zijn van die vraag om de wet te wijzigen. Misschien moet ik dus de vraag uitbreiden over welke wet en voor wie men die wil aanpassen? Eigenaars, huurders of burgemeester/politie?

    Wil men misschien bij wet toelaten burgemeesters (en dus ook de politie) eigenaars (en/of huurders) uit een woning te zetten, zonder de toelating van een rechter?

    Is het een privé-geschil eigenaar-huurder? Dan lijkt me een oplossing mogelijk via de rechter. Is het een speciale soort inbraak? Ook dan lijkt me een oplossing mogelijk via de rechter. Waarom is er dan sprake van machteloosheid bij politici?

    Kortom ik stel er me veel, voorlopig nog onbeantwoorde, vragen bij.

  • door Marc Bosmans op dinsdag 14 maart 2017

    Beste Jan Blommaert, Voor het grootste gedeelte kan ik uw mening onderschrijven. Maar toch ... Die " framing " is inderdaad gemeengoed geworden. Maar het is spijtig genoeg ook iets waar " De Wereld Morgen " zich in bepaalde - en steeds talrijker - artikels aan waagt.

  • door dominique kiekens op vrijdag 17 maart 2017

    Emotioneel is niet persé slecht en rationeel persé goed. Empathie bvb of de emotie van het medeleven, toegepast op de krakerssituatie, kan zich beperken tot de eigen gekende kring ‘het blanke gezin’ maar kan ook tot ver daar buiten reiken, helemaal tot aan het Roma gezin. Emoties kunnen het enge frame evenzeer openzetten. Meer nog volgens Nussbaum geven we het terrein van de emoties weg aan rechts wanneer zij die voor mensenrechten (recht op huisvesting) en werknemersrechten pleiten, gevoelens niet durven inzetten. Emotionaliteit en rationaliteit lopen bij mensen door elkaar. Wij leven mee maar wegen ons medeleven af aan de mate waarin iemand zelf verantwoordelijk is voor haar onheil. Een neoliberale rechtse maatschappij creëert inderdaad een frame waarin ze empathie beperken tot zij die het goed hebben. Dat is gemakkelijk. Het Roma gezin (dat niet goed af is) zoekt een oplossing voor een nijpend huisvestingtekort. Nu, dat nijpende huisvestingtekort heeft de Roma familie niet in handen, daar kunnen zij niets aan doen, Enerzijds ligt de oplossing in het recht op huisvesting en anderzijds kan dit maar wanneer er emotionele betrokkenheid is met diegenen die geen dak boven hun hoofd hebben. Anders komen we in tragische situaties terecht zoals de situatie in Gent.

  • door veerle Taeleman op vrijdag 17 maart 2017

    Lodewijk, Naar welke tv-zender en welk nieuws kijk jij of moet ik in je reactie zoeken naar een vorm van cynisme of???

    En Jan, framing zeer zeker maar zoals hier in de reacties al gezegd wordt is DWM daar zeker niet vrij van- Ik zag ergens je reactie, waar je ook voorstander bent van bij tijdelijke afwezigheid van eigenaars of huurders, ja misschien zelfs krakers het woonrecht te laten primeren, ik denk dat je dan met een aantal afspraken(wetten) zit die daarin tekort schieten, wat met schade, wanneer pand verlaten en hoe iemand zover krijgen? (ik heb het dus niet over panden die niet bewoond of verbouwd worden, daar ben ik altijd voorstander van het voorrang geven aan woonrecht en het bestraffen van de leegstand en de verkrotting die daarmee gepaard gaat)

    Zelfs in een kraakpand kiest men graag wie er wel en niet komt wonen en ergens denk ik die keuze ook graag te kunnen maken, maar ja keuzevrijheid en individualisme tegenover de wereld het recht een dak boven het hoofd te geven, alweer een moeilijke oefening voor mij.. bij voorkeur iets bespreken of afspreken en niet het je zomaar toe eigenen.

Lees alle reacties