about
Toon menu
Analyse

Wat we niet snappen over Jemen

De oorlog in Jemen wordt al snel in één adem genoemd met eerdere interventies in Libië, Syrië en Irak. Toch blijft dit hoofdzakelijk een intern conflict, schrijft Adam Baron van de European Council on Foreign Relations die vier jaar in Jemen woonde.
maandag 30 maart 2015

De snel evoluerende gebeurtenissen van de voorbije dagen tonen dat Jemen op het punt staat een "failed state" te worden. De media stoppen het conflict in Jemen – een land dat Obama in september nog een antiterroristisch succesverhaal noemde – in dezelfde zak als de sektarische strijd in Irak en Syrië. Sjiietische rebellen nemen het op tegen soennitische stammen. Ze krijgen de steun van Iran, terwijl ze vechten tegen de door Saoedi-Arabië gesteunde president. Verondersteld wordt dat Jemen het nieuwste front is in de uitbreidende regionale oorlog tussen soennieten en sjiieten en dat er snel moeten worden ingegrepen.

De waarheid is veel complexer en de oplossing is eerder: blijf erbuiten. De hoofdrolspelers in deze burgeroorlog trekken zeker voor een stuk de sektarische kaart, maar er zijn redenen om aan te nemen dat Jemen niet noodzakelijk een onderdeel wordt van dat regionale sektarische conflict. Los van hun buitenlandse banden zijn zowel de sjiietische Houthi's als hun soennitische opponenten diep geworteld in Jemen en ze worden hoofdzakelijk door lokale motieven gedreven.

Het grootste gevaar is nu dat Westerse machten, Saoedi-Arabië en Egypte gaan overreageren en dat ze tussenkomen om de Iraanse invloed te counteren of om Al Qaeda op het Arabische schiereiland terug te dringen. Maar een buitenlandse interventie zou de slechtst mogelijke aanpak zijn. Het zou een lokaal conflict regionaliseren en dat zou de sektarische tegenstellingen alleen maar uitvergroten en Jemen dichter bij de implosie brengen.

Bondgenootschap

Voor de wortels van het conflict moeten we meer dan tien jaar terugkeren in de tijd. De toenmalige president van Jemen, Ali Abdullah Saleh, vocht toen zes brutale oorlogen uit tegen een opstandige groep, die iedereen de Houthi's noemt, in het noorden van het land. De oprichter van de Houthi's is de geestelijke Hussein al-Houthi, afkomstig van een vooraanstaande sjiietische familie en leider van de revival van het zaïdisme, een sjiietische sekte die bijna alleen in het bergachtige noorden van Jemen voorkomt.

De Houthi's zijn zelf een reactie op buitenlandse inmenging. Hun ideologie is voor een groot stuk gebaseerd op de verdediging van het zaïdisme tegen de vermeende bedreiging van ideologische invloed uit Saudi-Arabië. Zij verzetten zich ook tegen het bondgenootschap tussen de regering van Jemen en de VS en klagen over de corruptie en de marginalisering van de regio waar de Houthi's thuis zijn.

De Houthi's wisten munt te slaan uit de Arabische lente die ook in Jemen opstak. Van het machtsvacuüm maakten ze gebruik om hun invloed uit te breiden naar het zuiden van het land richting de hoofdstad Sanaa. Maar er was meer aan de hand. De Houthi's werden niet betrokken in het internationaal ondersteunde akkoord dat tot het vertrek van president Saleh leidde. Ze stelden zich daarom heel scherp op als oppositie tegen de overgangsregering die er niet in slaagde iets te doen aan de almaar slechter wordende economische en veiligheidssituatie. Bovendien was die regering door en door corrupt. Allemaal dingen waarvoor hun Westerse en Arabische broodheren blind bleven.

Gevluchte president

De Houthi's wisten aanhangers te werven buiten hun traditionele kring. Ze legden ook de basis voor een alliantie met de achterban van de voormalige president Saleh. Dat bezorgde hun een doorbraak naar de mainstream doordat ze uitgenodigd werden voor de Conferentie van Nationale Dialoog van de VN waar gewerkt werd aan een nieuwe grondwet.

Het zegt iets over de misstappen van de overgangsregering, dat veel Jemenieten met een diepe afkeer voor de Houthi's toch blij waren met hun machtsovername van Sanaa in september vorig jaar. Aanvankelijk zag het er ook goed uit. Vertegenwoordigers van de Houthi's sloten snel een akkoord met andere politieke fracties. Dat akkoord leidde tot een nieuwe regering onder leiding van Khaled Bahah, een alom gerespecteerde technocraat.

Maar de spanningen tussen de Houthi's en de andere fracties bleven stijgen. Het kwam tot een ontploffing met een crisis over het ontwerp van grondwet. De ambtswoningen van president Hadi, de premier en andere belangrijke figuren werden belegerd en Ahmed Awad bin Mubarak, een topadviseur van de president, werd ontvoerd.

Dat leidde op 21 januari tot het ontslag van de premier en zijn regering. Tot grote consternatie overigens van de Houthi's die tot dan liever hun invloed achter de schermen lieten gelden. President Hadi vluchtte naar zijn paleis in Aden en bleef het presidentschap claimen terwijl de Houthi's een eigen regering probeerden te vormen in Sanaa. De gevluchte president Hadi kreeg bezoek van verschillende Westerse en Arabische diplomaten die hem erkenden als de legitieme president. Maar hij moest uiteindelijk het land verlaten, een bewijs dat hij er ondanks de grote internationale steun toch niet in was geslaagd om een machtsbasis uit te bouwen in Jemen zelf.

Sektarische spanningen

De toekomst van Jemen is onduidelijk. Hoewel hun strijdkrachten actief blijven, benadrukken woordvoerders van de Houthi's dat ze open staan voor een dialoog en een machtsdeling. Strijders van Al Qaeda op het Arabische schiereiland (AQAP) stoken de sektarische spanningen op in de hoop voordeel te putten uit het machtsvacuüm en de frustraties van soennieten in Jemen over de opkomst van de Houthi's. Wat de aanhangers van president Saleh – die machtig blijft en die gedurende een tijd een alliantie sloot met de Houthi's – van plan zijn, blijft onduidelijk.

Maar wat wel duidelijk is, is dat dit een hoofdzakelijk intern politiek conflict in Jemen blijft met diepe wortels in lokale kwesties.

De geschiedenis leert ons dat internationale interventies de situatie alleen maar erger maken. De interventie van Saudi-Arabië en Egypte roept herinneringen op aan de burgeroorlog in Noord-Jemen in de jaren 1960. Beide landen grepen toen ook in en dat maakte het conflict alleen maar erger. Buitenlandse krachten kunnen zeker een rol spelen om de verschillende fracties rond de tafel te krijgen in de zoektocht naar een nieuw politiek akkoord. Maar elk land dat probeert om de strijd in Jemen te claimen, zal eindigen als verliezer.

Het oorspronkelijke artikel vindt u hier.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.