about
Toon menu
Analyse

Democratie vs Bankwezen

In de nasleep van de financiële crash van 2008 riepen politici moord en brand. Het bankwezen zou onder controle gebracht worden. Vier jaar later doen banken nog steeds hun zin. Meer nog: ze voeren een machtsgreep uit op de samenleving door de begrotingspolitiek van de overheden te manipuleren die enkele jaren geleden verhinderden dat de financiële sector desintegreerde. De bal ligt in ons kamp.
dinsdag 10 april 2012

In 2008 werd de wereld wakker met de kater van het bankiersfeestje dat enkele decennia de samenleving in een roes hield. Tijdens dat feestje stelde niemand er zich vragen bij dat een toenemend deel van de economische groei voortkwam uit de wildgroei van de financiële sector, waar de handel in exotische financiële producten welig tierde. Wie wel vragen stelde over de meerwaarde van deze handel of de risico's die eraan verbonden waren, werd gezien als doemdenker en vooral pretbederver. De Amerikaanse hypotheekzeepbel spatte uiteen en veroorzaakte een crash die de mondiale financiële sector lam legde. Daarop volgde een massale reddingsoperatie: wereldwijd ging er 9.000 euro miljard belastinggeld naar de banken, dat is meer dan het gezamenlijk jaarlijks inkomen van de 4,7 miljard mensen uit het zuiden.(1)

Sommige tegenstanders van het neoliberalisme lachten in hun vuistje toen bank na bank gered moest worden door de staat. Er werd wel eens gezegd dat het Witte Huis eind 2008 slechts één dag trouw was aan haar principes: de dag dat ze beslisten Lehman Brothers failliet te laten gaan. Dat faillissement stuurde een schokgolf door de financiële wereld en bezegelde de systeembedreigende aard van de financiële crash. Sindsdien werd elke financiële instelling die 'Too big to fail' is, gered.

Het einde van de illusie dat financiële wildgroei en een duurzame economische ontwikkeling hand in hand gaan, was echter niet nabij. Politici schreeuwden moord en brand: ‘Dit zal nooit meer gebeuren!’en ‘De schuldigen zullen boeten!’. Vier jaar later moeten we vaststellen dat deze politici holle frasen zaten te verkondigen. Het financieel systeem is overeind gehouden met een quasi blanco cheque en het speculatieve bankieren is niet aan banden gelegd. De burger betaalt de rekening. In navolging van de financiële crash lijkt de robuustheid van onze democratie in een neerwaartse spiraal terechtgekomen te zijn.

Reddingsboei of blok aan het been?

Bij het redden van banken leken regeringen niet zo vaak aan de lange termijn belangen van de samenleving te denken. Ze namen nochtans maatregelen met een zeer grote impact op onze toekomstige welvaart. Meestal werden ze in een weekend beklonken – als de beurzen dicht zijn - tussen regeringsleiders, ministers van financiën, nationale banken, en de top van de bank in kwestie. Naderhand werden die reddingen soms wel en soms niet bekrachtigd door het parlement.

Dexia is een tweede maal gered in oktober 2011 door een regering van lopende zaken. Hoewel de redding een waarborg van de Belgische staat van 54 miljard euro inhoudt, is de beslissing nooit aan het parlement voorgelegd. CADTM (nvdr: Comité voor de afschaffing van de derdewereldschuld), ATTAC Brussel en Luik spanden een procedure in bij de Raad Van State om deze waarborg nietig te laten verklaren. Fairfin en vele andere middenveldorganisaties en individuen steunen deze procedure.

De vorm die deze reddingen aannamen, werd voorgesteld als de enig mogelijke oplossing. De banken moesten overeind gehouden worden, inclusief casino, en ernstige voorwaarden opleggen was niet aan de orde. Dit werd ook in België toegepast: de toxische schulden nationaliseren en het gezonde deel van de bank (Fortis) voor een appel en een ei verpatsen (aan BNP Paribas). Er kwamen vertegenwoordigers van de overheid in de geredde banken, maar daar hebben we bitter weinig van gehoord. Bovendien hadden deze vertegenwoordigers vaak een carrière in de financiële sector achter de rug. Alsof het de normaalste zaak van de wereld is.

Nochtans, het is niet overal zo gegaan. IJslandse banken hadden zoveel schulden dat het land in 2008 failliet ging. Er werd een referendum gehouden waarin burgers konden kiezen of ze de schulden van de banken op zich namen of niet. 93 procent van de deelnemers aan het referendum was hiertegen. Terwijl de CEO 's van de banken in andere landen met een gouden parachute de door hen gecreëerde puinhoop achter zich lieten, waren in IJsland topbankiers het voorwerp van gerechtelijke onderzoeken.(2) In de meeste landen echter zijn er nagenoeg geen politieke krachten die een andere aanpak voorstaan.

Bovendien verdedigden regeringen de reddingen steevast met het argument dat die geld in het laatje zouden brengen. Regeringen lijken op dezelfde manisch-depressieve golven te surfen als de financiële markten zelf. Elke keer een bank gered wordt, kraait een minister victorie want die banken moeten een bijdrage betalen of de staat zal een dividend krijgen als aandeelhouder en dat zal geld in het laatje brengen. Ervan uitgaande dat alles nu koek en ei is.

Deze uitgangspositie is een gevaarlijke mythe. In België is het Dexia-debacle daar het beste bewijs van. In 2008 hield de overheid Dexia overeind met een herkapitalisatie van 6 miljard euro en een waarborg van 100 miljard euro. In 2011 werd Dexia gesplitst: België betaalde 4 miljard euro voor de Belgische tak van de bank (Belfius) en staat borg voor Dexia Holding, de bad bank, voor een bedrag tot 54 miljard euro. We kunnen ons dan ook de vraag stellen of overheden in 2008 ons een reddingsboei hebben gegeven of een blok aan ons been.

Het bankwezen houdt de pen vast

Anno 2008 luidde één van de strijdkreten van politici dat de financiële sector gereguleerd zou worden. Een onderwerp dat hierbij vaak ter sprake kwam waren de too big to fail-banken. Het probleem dat zich hier stelt, is dat sommige banken dermate groot zijn dat hun faillissement de hele economie zou bedreigen. Dit kan het schadelijk gevolg hebben dat banken ongeoorloofde risico's nemen omdat ze ervan uitgaan dat de overheid hen wel zal redden als het fout loopt.

In eigen land had Fortis (toen nog geen onderdeel van BNP Paribas) in 2007 een balanstotaal dat bijna drie keer zo groot was als het BNP van België. Bij KBC was dat 115 procent en bij Dexia 86 procent van het BNP.(3) In de nasleep van de financiële crisis kregen enkele reeds grote banken kolossale proporties. De activa van de 23 grootste banken zijn tweemaal zo groot als het BNP van de volledige Europese Unie.(4) Kijk bijvoorbeeld naar BNP Paribas: tussen 2007 en 2010 groeide haar balans met een derde. Zo had de bank in 2010 een balans die groter is dan de Franse economie.(5)

Eén van de maatregelen die besproken wordt om de financiële sector te reguleren, is het afscheiden van speculatieve activiteiten van banken die spaargeld van klanten aanhouden. Enkel de banken die met spaargeld werken, zouden dan nog in aanmerking komen om gered te worden. Zulke scheiding is geen nieuws. Ze werd ingevoerd tijdens de Grote Depressie in de jaren '30 en was van kracht tot eind jaren '90.

Voor alle duidelijkheid: het speculeren is allesbehalve gestopt sinds 2008. Het casino draait op volle toeren: speculatie op grondstoffen, speculatie op staatsschuld, speculatie op voedselprijzen, etc...  In de V.S. en het V.K. staan er regels in de steigers die het spaargeld uit de goktent moeten weren. Min of meer toch alleszins. Want hoewel het V.K. en de V.S. met deze regelgeving verder staan dan België, waar de Nationale Bank de opdracht gekregen heeft om de maatregel te bestuderen, zou het hek dat men tussen spaargeld en speculatie wil plaatsen vol met gaten zitten. En zelfs zonder deze achterpoortjes in de wetgeving zouden er nog heel wat too big to fail-banken overblijven.(6) Waar zijn de politici die enkele jaren geleden de publieke opinie susten door een verbale oorlog tegen de banken te voeren?

Dan zijn er ook nog de Basel III-regels. Volgens die regels moeten banken meer eigen vermogen hebben dan voorheen, zodat ze beter in staat zijn om verliezen te slikken. Het extra geld dat ze in kas moeten houden, kunnen ze niet gebruiken om te investeren, betreuren de banken. Ze waarschuwen nu al dat ze minder en duurdere kredieten zullen geven. Dat terwijl de Europese Centrale Bank (ECB) onlangs nog meer dan 1.000 miljard euro leende aan banken voor een intrestvoet van 1 procent, waardoor er zich nog meer winstmogelijkheden voordoen. Maar hun traditionele rol vervullen, kredieten verlenen aan organisaties en bedrijven, dat zien ze steeds minder zitten.

Belangrijk om te onthouden, is dat al deze wetten en regelgeving mee bepaald worden door het bankwezen. Het is nu eenmaal één van de sterkste economische sectoren, die – al is de meerwaarde vaak ver te zoeken – een groot deel vormt van de economie in vele landen. Zo strijken in de V.S. banken nu bijna een derde van alle bedrijfswinsten op terwijl dit begin jaren '80 slechts 7 procent was.(7) Ook in het V.K. staat de financiële sector in voor ongeveer een derde van de economie.(8) Bijgevolg heeft de sector ook aardig wat in de pap te brokken als de wetgevende pen ter hand genomen wordt. Uit recent onderzoek blijkt dat 73 procent van de leden van de adviesgroepen die een herziening van de regelgeving over onze financiële instellingen voorbereiden binnen de Europese Commissie, uit personen bestaat verbonden aan het financieel bedrijfsleven.(9)

Het bankwezen heeft honger

De redding van banken heeft ook een grote impact op de rest van het beleid. Ze betekent een verplaatsing van schulden van de privé sector naar de publieke sector. Naast de miljarden voor de banken werd de overheidsschuld ook nog aangedikt omdat de staat geld in de economie pompte om de economische recessie, die volgde op de financiële crisis, te bestrijden. Eens de banken konden verder gaan op hun elan van hoge winsten, speculatie en bonussen, werden de overheden die voorkwamen dat het mondiale bankwezen desintegreerde op het matje geroepen.

De financiële markten, gesteund door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Europese Commissie, verwijten nationale overheden sindsdien dat ze hun geld over de balk gooien. Ze rekenen hogere rentes op staatsobligaties aan en eisen fikse besparingen. De intrest die de financiële markten vragen om geld te lenen aan Griekenland, Portugal en Ierland is onbetaalbaar geworden en deze landen financieren hun budgetten nu met steun van de Europese commissie, de ECB en het IMF.

Deze steun is echter een vergiftigd geschenk. Ze dienen in de eerste plaats om schuldeisers, voornamelijk banken, terug te betalen en zijn de hefboom waarmee besparingen in 'weinig renderende' uitgavenposten zoals de sociale zekerheid en overheidsbedrijven afgedwongen worden. Dit hoeft op zich niet te verbazen. Het IMF gaf in de laatste twee decennia veel van zulke vergiftigde geschenken in Latijns-Amerika en Zuid-Oost Azië. Maar ook andere landen lijden onder de druk die de financiële markten uitvoeren op het begrotingsbeleid. Niet alleen op economische wijze door hogere intresten aan te rekenen voor leningen, maar ook op politiek vlak. Hoe er met de overheidsschuld moet omgegaan worden is onderwerp geweest van vele Eurotoppen en het is op zijn zachtst gezegd verontrustend dat banken daar informeel mee onderhandelden.(10)

Bovendien wordt er hier met twee maten en gewichten gewerkt: op welke manier kan men rechtvaardigen dat overheden die het financieel systeem enkele jaren geleden nog reanimeerden, strenge voorwaarden opgelegd krijgen en een tamelijk hoge rente moeten betalen, terwijl de ECB leningen met 1 procent intrest geeft aan Europese banken zonder voorwaarden op te leggen? Eens te meer wordt de winst geprivatiseerd en het verlies gecollectiviseerd.

Nationale overheden? Die bieden weinig weerwerk tegen deze machtsgreep. Sorry jongens, het bankwezen heeft honger. Tegenover de gelaten houding van politici is in enkele landen wel een groot ongenoegen van de bevolking waar te nemen. De sociale onrust heeft in enkele landen - Griekenland op kop - een niveau bereikt dat we tot voor kort enkel in derde wereld landen mogelijk achtten. Dit kon de vastberadenheid van de financiële markten en hun politieke medestanders echter niet intomen. Zo is in Griekenland en Italië nu voormalig personeel van Goldman Sachs aan het hoofd van onverkozen regeringen geplaatst om de onrechtvaardige en onefficiënte besparingen door te voeren.

Dat de meeste politici zich niet assertiever opstellen en meegaan in de waanzinnige logica van de financiële markten getuigt van misprijzen voor de belangen van de burgers. De democratische instellingen waren zeker niet perfect voor 2008, maar nu het bankwezen de democratische instellingen naar eigen believen kneedt en de politieke wereld zich voor zijn kar laat spannen, neemt het democratisch deficit drastisch toe en gaat gepaard met een verlies aan welvaart van ongekende hoogten. Wie dacht dat 2008 het failliet van de eenheidsworst op het vlak van economisch denken zou inluiden, komt voorlopig bedrogen uit. Het bankwezen kiest voor de vlucht vooruit en de politiek doet mee. Waar er al financiële regelgeving wordt opgesteld, valt ze mager uit.

In Europa staat tegenwoordig alles in het teken van ‘economic governance’: het pragmatisch besturen van de samenleving volgens de dictaten van de markten. En die markten worden gelijkgeschakeld aan het algemeen belang. Tegen deze logica ingaan en de belangen van burgers voorop stellen is uit den boze: het zou de broze markten wel eens kunnen verstoren. Dit democratisch deficit legt de bal in het kamp van de burgers en het middenveld. Om geloofwaardig te zijn, mogen burger en middenveld zich evenwel niet meer laten verleiden door de roes van woekerwinsten. De kater is zo al erg genoeg. Er is helemaal niets verloren, maar als we het bankwezen willen temmen, als we een economie willen die ten dienste van de samenleving en de natuur staat, zullen we er voor moeten opkomen.

Frank Vanaerschot

Frank Vanaerschot is medewerker van FairFin (nieuwe naam van Netwerk Vlaanderen)

Bronnen:

1, 4, 7 Marc Vandepitte: http://vl.attac.be/article1776.html

2 Frank Vanaerschot: http://devuylenspiegel.wordpress.com/2012/02/06/ijslands-hitchhikers-guide-voor-de-crisis/

3 Ivan Vande Cloot: http://www.fairfin.be/files/nl/documents/uploads/pres_ivan_van_den_cloot-813.pdf

5 Bloomberg (in het Nieuwsblad): http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=DMF20101104_050

6 New Economics Foundation: http://www.neweconomics.org/press-releases/banks-still-too-big-to-fail

8 Corporate Watch: http://www.corporatewatch.org.uk/?lid=4171

9 Corporate Europe Observatory: persoonlijke correspondentie

10 Corporate Europe Observatory: http://www.corporateeurope.org/news/what-are-bankers-doing-inside-eu-summits

reageer

26 reacties

  • door froels op dinsdag 10 april 2012

    Goede analyse zoals we die verwachten van Netwerk Vlaanderen (nu Fairfin). Het artikel gaat wel niet in op twee aspekten: a) de logica van de financiële experten (ik vermijd de term "neoliberale" om geen discussie te krijgen over etiketten). b) de verschillen in standpunt tussen de politieke families. Over a): de voorstanders van het huidige beleid stellen dat herstel van de economie en welvaart noodzakelijkerwijze loopt over erkenning van de markten. Niemand controleert de markten, en zij zijn "op termijn" (zoals het discours luidt) de beste waarborg voor groei en vooruitgang. Eerst de taart groter maken, vooraleer ze te verdelen. Het is fout geld te geven aan de mensen die niets produceren, of een te lage productiviteit hebben. In deze filosofie die ook een economische theorie heeft, is het verkeerd van ondernemende personen te belasten, en luiaards of eenvoudige zielen cadeau's te doen. Er zijn nu eenmaal grote verschillen tussen de mensen, zo luidt het; stimuleer dus de ondernemerslust en nieuwe ideeën. Uiteindelijk zal iedereen er beter van worden. Er is ook geen alternatief; of willen we een sovjetstaat? Totdaar deze visie, waar velen in geloven. Ze staat immers alle dagen in de gazetten en op den TV. De (zelden uitgesproken) achtergrond van de theorie is dat er meer winst moet gemaakt worden, anders beleggen de rijken hun geld niet. Ik denk dat dit laatste klopt. We zouden ook het geld van de rijken en van de beleggingsfondsen kunnen afpakken en investeren in sociale projekten; maar hoe pak je het af? Alle rechtbanken ter wereld erkennen het privaat eigendom; eenmaal het geld in de pocket komt niemand er nog aan. Zelfs belastingen moeten gerechtvaardigd zijn voor het Europees Hof v Justitie, wat een economisch doel heeft mag niet belast worden; bij twijfel krijgt de overheid ongelijk. b) "de" politiek is nooit correct. Dat is de parler van de commerciële media die de private sector verdedigen. Er zijn principiële verschillen in de aanpak van de banken tussen Groen-Ecolo, Sp-a-PS, PVDA, versus O-VLD-MR, N-VA, VB, en een meerderheid in de CD&V. Die principiële verschillen ziet men moeiijk omdat de dagelijkse regeringsbeslissingen door een coaliltie worden genomen, dwz de (neo)liberalen moeten steeds akkoord gaan. Idem in het Europees parlement. Binnenkort wordt er gestemd over de loonvoorwaarden van werknemers uit andere landen, en stakingsrecht onderwerpen aan rechtbanken. We zullen dan zien wie links of rechts stemt.

  • door Le grand guignol op dinsdag 10 april 2012

    Ik deel de verontwaardiging en analyse van de auteur van bovenstaand artikel alsmede zijn conclusie: "Er is helemaal niets verloren, maar als we het bankwezen willen temmen, als we een economie willen die ten dienste van de samenleving en de natuur staat, zullen we er voor moeten opkomen".

    Dit vraagt echter dat we ontzettend goed geïnformeerd zijn over de werking van het bancaire systeem; een systeem dat heden in handen van de privé is. Zonder die analyse kunnen we immers nooit tot een economisch en financieel beleid komen dat ten dienste staat van de samenleving en de natuur oftewel ecologie - de band tussen de mens en zijn (natuurlijk) milieu. Indien we ons bewust (zouden) zijn van het bancaire principe dan zouden we moeten onderkennen dat het bijschaven of reguleren van het huidige financiële systeem er nooit in zal slagen de voornoemde doelstellingen te bereiken. Daarom is het naar mijn mening verstandig om een keer de volgende animatie te bekijken: "Money as debt" (cf. http://www.youtube.com/watch?v=ooyMha3831I ).

    Zowel Groen-Ecolo alsook de SP.a-PS blijven heden binnen de ruimte denken die hen door het vigerende neoliberale paradigma wordt aangereikt; de voornoemde politieke partijen zijn van mening dat een sociale en rechtvaardige samenleving binnen het huidige kapitalistische systeem mogelijk is. Zo moeten we bijvoorbeeld maar een keertje het discours van Minister van Arbeid De Coninck (SP.a) ontleden om te merken dat zij hetzelfde neoliberale verhaal vertelt waarop het Duitse model gebaseerd is. De voornoemde politieke partijen maken heden deel uit van een 'capito-parlementarisme' (cf. Badiou) waarbij er geen sprake meer is van een democratie dan wel van een (gematigde) oligarchie die niet meer denkt en handelt in functie van het algemeen belang dan wel in functie van het eigenbelang. Zoals in het verleden reeds meerdere malen gebeurd is trachten Groen-Ecolo en de SP.a-PS zich achter een regeringsdeelname te verschuilen om "niet voluit te hoeven gaan" (cf. Lesage). Het feit dat we heden te maken hebben met een rechts en onrechtvaardig regeerakkoord alsook met de opeenvolgende besparingsrondes mag dan wel het gevolg zijn van een politiek compromis, het betreft echter een politiek compromis waarbij de zo gezegde linkse partijen, in het bijzonder de SP.A en de PS, zichzelf in de voet schieten. Net zoals in het verleden steeds het geval is geweest komen de 'gewone' vrouw en man in de straat er bekaaider vanaf wanneer de sociaal-democraten aan de regering deelnamen dan wanneer zij in de oppositie zaten. Dit zou voor de aandachtige toehoorder een teken aan de wand moeten zijn! Ik houd hier voor alle duidelijkheid geen pleidooi voor een rechtse regering, maar wanneer de sociaal-democraten blijk gegeven hebben van een herhaaldelijk politiek falen waarbij ze er niet in geslaagd zijn de belangen van de mensen te verdedigen (zie bv. http://www.marxists.org/nederlands/liebman/1965/1965sp-historisch.htm ), is het misschien tijd om nieuwe politieke krachten op links een kans te geven. Ik zie het immers niet gebeuren dat de SP.a en de PS hun deelname aan het 'capito-parlementarisme' zouden opgeven.

    • door Le grand guignol op dinsdag 10 april 2012

      binnen de hoogste regionen van de SP.a bestaat er wel degelijk afgunst ten opzichte van de PVDA. Ik zou zelfs durven zeggen dat de partijtop van de SP.a de politieke samenwerking met de N-VA zou verkiezen boven de samenwerking met de PVDA. Voor de sociaaldemocraten is 'politiek links' blijkbaar een relatief en uiterst rekbaar begrip. Dat mag ook wel eens een keer gezegd worden.

      • door jos schepers op dinsdag 10 april 2012

        Dit kan zeker kloppen maar vergeet niet " De PVDA in België is een communistische partij die haar wortels heeft in de maoïstische beweging " Naar schatting 40 00 000 doden heeft Mao op zijn geweten, bewegingen en figuren die dwepen met dit gedachtengoed zou men inderdaad beter wantrouwen .

        • door jos schepers op dinsdag 10 april 2012

          typo* 40 000 000

          • door Le grand guignol op dinsdag 10 april 2012

            U verwijst met betrekking tot de PVDA naar het verleden. Sedert 2008 heeft de PVDA een grondige verandering en vernieuwing doorgevoerd. Indien u in de huidige partijstandpunten alsook op de website van de PVDA een vergoelijking zou vinden van de Maoïstische, Stalinistische,... dictatuur dan hebt u recht van spreken. Ik raad u dan ook de boeken van Peter Mertens aan: "Hoe durven ze?" én "Op mensenmaat. Stof voor een socialisme zonder blauwe plekken". (beide uitgegeven bij EPO). Indien u problemen hebt met een politieke partij met de slogan: "Eerst de mensen, niet de winst", dan kan u inderdaad maar beter op de N-VA stemmen.

            • door jos schepers op dinsdag 10 april 2012

              Het is niet omdat men een koe zadelt dat het opeens een paard wordt . " http://www.pvda.be/nieuws/artikel/chinese-volksrepubliek-wordt-zestig-jaar.html " (28 september 2009) van die verniewing was toen nog niet niet veel te merken percies .

              • door svdl op woensdag 11 april 2012

                Ach Jos, ik vind dit echt een zwakte-argument dat eigenlijk als enig doel heeft om de inhoudelijke boodschap te overroepen en de discussie erover te vermijden. Afkomen met "Mao, Stalin en Noord Korea", begint echt ten treure afgezaagd te worden, te meer omdat het dag na dag , minder en minder steek houdt met relatie tot de PVDA (zelfs de reguliere media beginnen dat stillaan te begrijpen... tja, teken aan de wand hé!). Bovendien, zijn diegenen die zich nog -bewust ten kwade- bedienen van zulke non-argumenten niet uit op eerlijk inhoudelijke debat en enkel uit om de inhoudelijke discussie over bepaalde thema's (zoals hier over het bankwezen) niet aan te gaan... Vaak wegens "out of arguments" en/of andere morele (niet echt populaire) waarden en normen. Zodus Jos, beraadt u nog eens over het inhoudelijke, ipv vooroordelen over te nemen of oude koeien uit de sloot te halen. Het wordt echt wel tijd... Succes

          • door Frans op woensdag 11 april 2012

            Vergis je je niet? Is dat niet het aantal slachtoffers dat elk jaar door het kapitalisme wordt gemaakt met als bekendste vertegenwoordiger onze goede vriend Barack?

            • door Le grand guignol op donderdag 12 april 2012

              Nu u die verwijzing maakt naar het aantal slachtoffers van het kapitalisme, zou ik u graag het boek van Ondrias (2007) aanbevelen - jammer genoeg bestaat het bij mijn weten enkel in het Engels. Ondrias, een Slovaakse wetenschapper die zowel het communisme alsook de (neoliberale) kapitalistische democratie persoonlijk ervaren heeft, maakt in zijn boek de vergelijking tussen de misdaden van het communisme en de misdaden van de kapitalistische democratie. Hij doet dat zowel vanuit zijn persoonlijke ervaring, zijn academische achtergrond alsook aan de hand van talrijke grafieken en heel wat cijfermateriaal. Ondrias stelt, voor alle duidelijkheid, niet het democratische beginsel in vraag, maar vraagt zich anderzijds af hoe democratisch het huidige neoliberale kapitalisme daadwerkelijk is. Naar zijn mening - een mening die ik deel - is de kapitalistische neoliberale democratie even totalitair als de 'communistische' dictatuur van Stalin, maar evenwel met het verschil dat een kapitalistische neoliberale democratie veel efficiënter - en geraffineerder - omspringt met het domineren en ombrengen van mensen en dat ook op veel grotere schaal heeft gedaan en nog steeds doet. Ondrias komt mijns inziens tot de terechte conclusie dat kapitalisme en democratie haaks op elkaar staan en dat heeft o.a. te maken met het gegeven dat de huidige neoliberale kapitalistische democratie gebaseerd is op onbegrensd privébezit (o.a. van de productiemiddelen). De sociale en economische stratificatie die het kapitalisme met zich meebrengt zorgt ervoor dat de democratie permanent gegijzeld wordt door politieke, financiële en zakenbelangen. Badiou spreekt in dat geval over een 'capito-parlementarisme'; ook van Apeldoorn (2011) stelt zich ernstig vragen bij de wijze waarop het kapitalisme erin slaagt om de democratie te ondermijnen.

              Met betrekking tot de inbreuk van de VS én de EU op de mensenrechten en de civiele vrijheden is het mogelijk interessant het volgende te vermelden: een aantal Europarlementariërs, die deel uitmaken van het 'Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs', heeft al enkele malen tevergeefs getracht om opheldering te verkrijgen omtrent de aanwezigheid van geheime CIA-gevangenissen op Europees grondgebied - een soort van Europese Guantanamo's. De betreffende parlementsleden ondervinden daarbij ontzettend veel tegenstand van de (mogelijk) betrokken Europese lidstaten (cf. "US secret prisons in Europe: a "law of silence" among governments": http://www.statewatch.org/news/2012/mar/ep-cia-prisons-prel.pdf ).

              * Ondrias, K. (2007). Crimes of democracy versus crimes of communism. Oxford, UK: Trafford. [ http://bookstore.trafford.com/Products/SKU-000166108/Crimes-of-Democracy-versus-Crimes-of-Communism.aspx ] * van Apeldoorn, B. (2011). De macht van het kapitaal. Socialisme & Democratie, 67(7-8), s.f. Retrieved from http://www.wbs.nl/opinie/all/de-macht-van-het-kapitaal

    • door Adrien Verlee op woensdag 11 april 2012

      Le Grand: "Indien we ons bewust (zouden) zijn van het bancaire principe dan zouden we moeten onderkennen dat het bijschaven of reguleren van het huidige financiële systeem er nooit in zal slagen de voornoemde doelstellingen te bereiken. Daarom is het naar mijn mening verstandig om een keer de volgende animatie te bekijken: "Money as debt" (cf. http://www.youtube.com/watch?v=ooyMha3831I )."

      Ter aanvulling het volgende. "Money as debt" is een stuk beter (inhoudelijk) dan "Money Masters", dat politiek gezien dubieus is in de boodschap. Sterker, op hun site verwijzen ze naar Milton Friedman, het 'vriendje' van nota bene Pinochet (heb wel gezien dat er ook een link is naar Money Masters op de site van Money as debt). Evenwel blijf ik de indruk hebben dat het ruimte geeft aan het idee van een bankcomplot. Politiek gezien is dit een gevaarlijk idee, omdat het kan leiden naar verkeerde politieke conclusies. Dat bv. de oplossing voor de ellende zit in het stellen van de juiste morele categorieën.

      Dan vergeet men simpelweg dat banken functioneren binnen de logica van de kapitalistische productiewijze. Het zit ingebakken in het complex van meerwaarde, winstvoet en organische samenstelling vh kapitaal. Hierom verwijs ik eens te meer graag naar het echte "ding". Om dat te lezen. Het authentieke is beter dan het afgeleide. Iets korter: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1851/03/reflections.htm Uitgebreider: http://www.marxists.org/archive/marx/works/1894-c3/ch25.htm (komt overigens - maar er zal tijd over gaan - in het Nederlands online)

      Omdat een bankier of politicus wat zegt over de machtsgreep van de banken, is dat nog geen waarheid in haar totaliteit. Het vasthouden aan zo'n bewering is dan de drogreden van verwisseling van schijn en inhoud, ook de drogreden van de autoriteit. Uiteraard hebben banken macht, zeer veel macht, daarom echter is er nog geen complot. Het is zo iets als de machtspositie van de handelskoopman in de overgang van feodalisme/mercantilisme naar (pre)industrieel kapitalisme. De koopman kon de twee kanten zien vanuit zijn positie, de aanbodzijde en de vraagzijde, en zo regelen dat hij gewin had en de anderen verlies. Maar is dat een complot?

      En stel: het is toch een complot (als gedachte-experiment), waarom strijden dan de verschillende kapitaalgroepen met elkaar? Waarom drukken ze niet simpelweg geld bij?, enz. enz.

      • door Le grand guignol op woensdag 11 april 2012

        Alvast bedankt voor de link naar beide artikels! Ik zal ze met plezier doornemen.

        "Money as debt" is inderdaad veel beter dan "Money Masters", temeer omdat - in beperkte mate - de link gelegd wordt met de reële economie en ecologie. Zoals u zegt kan men de boodschap uit "Money as debt" interpreteren als een complot en ik ben het met u eens dat een dergelijke interpretatie meer fout doet dan goed. De problemen zitten immers ingebakken in de werkwijze van het kapitalistische systeem. Diegenen die daarbij wel varen maken gebruik van een verderfelijk systeem waarbij ook zij met elkaar moeten concurreren om zich overeind te houden.

    • door froels op woensdag 11 april 2012

      Grand Guignol: ik weet ook niet of Sp-a en PS het "capito-parlementarisme" ooit zullen opgeven. Dat weten we ook niet over de vakbonden. Trouwens, die moeten opletten om het stakingsrecht niet kwijt te spelen (Monti II door Europees recht). Overal is het nu damage control. Maar ik voorzie ook niet dat PVDA en -like bewegingen en partijen wèl voldoende steun zullen verwerven om - ja, wàt precies te doen? In Nederland en Duitsland waar die linkse partijen wèl succes hebben, wegen ze niet zichtbaar op het beleid. Ik denk eerder in de richting van meer samenwerking, een links front dat in het E parlement min of meer bestaat (maar niet juist geen meerderheid heeft). Eén front is bij de vakbonden, na vele generaties van harde tegenstellingen, versterkt; en dat is positief. Sp-a beoordelen op de uitspraken van één minister in een coalitie, is maar de halve realiteit. Al wegen ministers steeds op de standpunten van anderen, dankzij de publlciteit die ze krijgen. Het kost tijd om op de diverse Sp-a en PS sites andere uitspraken en stellingen te vinden die in de goede richting gaan. Denk ook aan de parlementaire commissies over de bankencrisis; en over de fiscale fraude en ontwijking. daarover zwijgen de grote media in alle talen. Ik herhaal nog eens: zonder dat we het beseffen wordt onze perceptie bepaald door TV en kranten. En die houden ervan politici te bashen, met voorkeur voor vooral de sossen.

      • door Le grand guignol op woensdag 11 april 2012

        Ik deel gedeeltelijk uw mening: een links front zou inderdaad de beste en meest constructieve tegenkracht kunnen bieden aan de neoliberale politieke convergentie of homogenisering. Met betrekking tot de vakbonden blijft die eenheid - jammer genoeg - vooral beperkt tot de basis en de militanten. U weet net zo goed als ik dat er voor wat betreft de hogere regionen binnen de verschillende vakbonden nog heel wat vooruitgang te boeken valt op vlak van 'eendracht maakt macht'.

        Toch zou ik er graag op willen wijzen dat de huidige Europese structuur en de ondemocratische werking van de Europese instituties er gekomen is met steun van de sociaaldemocratische en groene partijen. Die hadden weliswaar op een sociaal Europa gerekend, maar ze hebben zich flink in de luren laten leggen door de liberalen en christendemocraten die beide de neoliberale ideologie genegen zijn. Ook het politieke discours van de sociaaldemocraten kan men (soft) neoliberaal noemen; het bancaire principe, noch het marktfundamentalisme worden door hen in vraag gesteld - zo nu en dan zijn er uitzonderingen (bv. Magnette). In Duitsland lag Schröder mee aan de basis van de asociale Hartz-IV-hervormingen. Het historische blok vertoont in zekere mate barsten, maar de sociaaldemocraten noch de groenen stellen het (ongebreidelde) kapitalisme in vraag - het blijkt allicht niet uit hun politieke daden.

        Het zou kunnen dat u gelijk hebt en dat in de toekomst blijkt dat de kleine linkse tegenkrachten klein blijven. Maar het zou net zo goed anders kunnen verlopen - mogelijk bieden de komende verkiezingen in Griekenland een antwoord? Ik voorspel dan ook een grandioze nederlaag voor de sociaaldemocraten bij de komende federale verkiezingen (in België); een nederlaag die niet enkel voortspruit uit het overstappen van kiezers naar de PVDA - tot overmaat van ramp zijn er al heel wat sociaaldemocratische kiezers geëmigreerd richting de N-VA - maar ook vanwege de gigantische onvrede onder de bevolking ten overstaan van de huidige regering. Die regering bestaat niet alleen uit sociaaldemocraten, maar doorgaans deelt de politieke signatuur van de premier het zwaarst in de klappen als de regerende macht wordt afgestraft. Maar ja, Di Rupo wou zo graag premier worden en werd vervolgens gedwongen om tevreden te zijn met een rechts en onrechtvaardig regeerakkoord dat tot op zekere hoogte het programma van de N-VA overneemt - zonder dat die partij in de regering zit, stel u voor. Ik laat Van Hootegem van het Steunpunt Armoedebestrijding aan het woord met betrekking tot het regeerprogramma van Di Rupo:

        "Er ligt een sterke nadruk op het schuldmodel: mensen worden geacht er zelf verantwoordelijk voor te zijn dat ze werk hebben of werkloos zijn. Tussen de flexibiliteit die van hen gevraagd wordt en werkzekerheid is er te weinig evenwicht [...]. Nu worden de werkloosheidsuitkeringen degressiever en de toegang voor jongeren tot een wachtuitkering wordt verstrengd. Maar zonder een goed aanbod van kwaliteitsvolle banen dreigen allicht meer mensen een beroep te moeten doen op OCMW-steun. In dat verband is ook de problematiek van de werkende armen belangrijk. Zij hebben werk, maar verdienen niet genoeg om fatsoenlijk rond te komen. In ons land gaat het om 4,5 procent van de werknemers en zelfstandigen. Europees is dat niet eens een slecht cijfer, maar het gaat wel om bijna 200.000 mensen. Die groep mag de regering zeker niet uit het oog verliezen" (Van Hootegem, 2012: http://www.knack.be/nieuws/belgie/armoedereflex-di-rupo-gewikt-en-gewogen/article-4000078824440.htm ).

        Het probleem van het huidige regeerakkoord is het feit dat het totale pakket aan maatregelen (niet enkel in verband met de arbeidsmarkt) de zwakste schouders treft en de sterkste schouders vrijstelt van hun verantwoordelijkheid. Dat is niet sociaal noch socialistisch, dan wel krek het omgekeerde van wat een sociaal en rechtvaardig beleid dient in te houden. Zolang de sociaaldemocraten dat niet gaan inzien; zolang de sociaaldemocraten niet willen beseffen dat ze de ideologische veren, die ze gedurende de jaren '90 hebben afgeschud, dringend moeten terugsteken, kan ik me persoonlijk niet tevreden stellen met een links front waar de sociaaldemocraten deel van uitmaken. Een dergelijk links front zou immers bij voorbaat gedoemd zijn om te mislukken en tegelijkertijd zou het het politieke alternatief van de echt linkse partijen ondermijnen. Het probleem van de teloorgang van links bevindt zich niet in de schoot van klein links, maar wel in de schoot van de sociaaldemocraten. Een links front zou naar mijn mening mogelijk kunnen zijn, maar niet met sociaaldemocraten met een donkerblauwe voering in hun colbert.

        • door Le grand guignol op woensdag 11 april 2012

          in Frankrijk bestaat er een links front waarin zowel de vakbonden, andersglobalisten, communisten,... vertegenwoordigd zijn: het Front de Gauche van Mélenchon. Als men de standpunten van Mélenchon naast die van Hollande legt dan kan men concluderen dat het programma van Hollande dichter aanleunt bij dat van Sarkozy. Politiek links (Mélenchon) beschikt over het enige levensvatbare en humane politieke project, terwijl de sociaaldemocraten een beetje morrelen in de marge zonder het ganse systeem in vraag te stellen en dat leidt tot het behoud van het status quo.

      • door Adrien Verlee op woensdag 11 april 2012

        "Ik herhaal nog eens: zonder dat we het beseffen wordt onze perceptie bepaald door TV en kranten. En die houden ervan politici te bashen, met voorkeur voor vooral de sossen."

        Frank, hoe linkser hoe beter. Maar ik denk nog zelfstandig te kunnen denken, los van agenda setting en/of daadwerkelijke beïnvloeding van gedachten. Leerzaam bv. is dit: Austerity stops at the doors of the European Parliament, te lezen via: http://www.spectrezine.org/austerity-stops-doors-european-parliament

        En wat kan klein-links doen? Alleszins de sociaaldemocratie proberen naar links te laten schuiven. Hoe linkser hoe beter. Ik denk dat het geen wonder is dat de sociaaldemocratie bv. begint over (tekort) problemen van sociale huisvesting, om te recupereren wat ze dreigen te verliezen aan klein-links. De mensen die nu wachten en gegijzeld zijn met hoge huren, kunnen er maar beter van worden. Maar is het gewoonweg geen schande dat er druk voor nodig is, dat ze dit zelf niet beseffen uit de aard van hun natuur? En dit probleem stelt langs honderden kanten de ordening van het kapitalisme in vraag. Daar moeten ze dus de slaap niet voor laten.

        Een tweede zaak dat klein-links zou kunnen doen, dat is de erbarmelijke democratie een boost geven. Vroeg of laat kan deze maatschappij er toch niet omheen, dat het democratisch niveau omhoog moet, plus anders geregeld worden.

  • door Staf op dinsdag 10 april 2012

    Als de banken zeggen dat we in de toekomst wat meer geld zullen moeten betalen voor onze leningen, dan hebben ze gelijk. We hebben met ons allemaal de laatste jaren boven onze stand op krediet geleefd en dat kan enkel opgelost worden door het enkele jaren wat minder te doen. Dit kan niet alleen opgelost worden door te zeggen dat de 'rijken' dat maar moeten betalen. Wat niet wil zeggen dat die niet meer moeten bijdragen om de maatschappij rechvaardiger te maken.

    • door froels op woensdag 11 april 2012

      @Staf Verhaegen: ik weet uiteraard niet of U boven uw stand leefde; vindt u zelf van wel? Maar de mensen onder de armoedegrens ook? De werklozen, gepensioneerden met een onvolledige loopbaan, de zieken, de kinderen, de studenten...? U bedoelt toch niet de voltijds werkenden, of de mensen met twee jobs om hun huis te kunnen afbetalen? Zijn het de verplegers in de ziekenhuizen en RVT's, het personeel van Bekaert die teveel verdienen? Sorry, maar u herhaalt gewoon de hersenspoeling door de commerciële media. U weet toch ook dat er tegelijk met onze "boven de stand" honderden miljarden in één richting zijn gevlogen, op de beurzen, de speculanten. De miljarden die nu moeten geleend worden door regeringen aan 8, 10, 13%, die miljarden zitten nu in de pocket van grote beleggers.

      • door Staf op woensdag 11 april 2012

        Mijn grootouders aan beide kanten kwamen 1 of twee keer per jaar buiten hun parochie om op bedevaart te gaan; voor de rest 6 dagen op 7 werken als boeren met de hulp van alle kinderen om rond te komen; Zondag was dan natuurlijk de dag van de Heer. Geen geld om universitaire studies te betalen, 1 zoon die kon studeren voor leraar. Mijn vader die in de fabriek werkte met dan eerst tien jaar voor en na bezig met het opknappen van het huis om ons een goede woonst te geven. Daarna voor en na groenten verbouwen om onze studies te bekostigen, inclusief universitaire studie voor mij. Ikzelf, die goed geld verdien met een 9-5 job als bediende. Heb geld voor enkele hobbies en om naar enkele muziekfestivals te gaan per jaar. Ben ik daar dankbaar voor ? Zeer zeker Begrijp ik dat dit allemaal heel snel is gegaan en we misschien wat gas moeten terug nemen ? Dat ook. Denk ik dat ik een beetje verwend ben ? Moeilijk om toe te geven.

        De aangroei van armen vind ik wel een verontrustende trend en ik hoop dat de progressieve krachten hier in dit land wat tegen kun inbrengen maar ik heb er geen hoop op door de meningsverschillen tussen de zogenoemde salon-socialisten en diegenen die roder dan rood willen zijn. Tegelijkertijd denk ik ook dat de mensen die het hardste klagen meestal niet de mensen zijn die aan het einde van de maand schrik hebben om hun kinderen eten te geven of de schoolboeken te betalen aan het begin van het jaar. Nee, het zijn de mensen die misschien een weekje minder op vakantie kunnen gaan of niet telkens de nieuwe generatie iPad kunnen kopen. Ik vraag mij af in welk kamp prof. Roels zich bevind, of is die wel consequent en besteed die zijn hele vrije tijd aan de verbetering van de sociale situatie van de armen ? Ik denk dus wel degelijk dat een deel van het probleem is dat iedereen denkt dat zij niet te veel verdienen maar diegene die nog wat meer als hun verdienen de oorzaak is van alle problemen.

        Het is goed te klagen maar als je echt consequent wil zijn moet je al je geld verplaatsen naar een duurzame bank zoals Triodos. Je zult er wel een half procent minder rente krijgen en een procent of meer meer betalen voor een lening. Maar waar denk jij dat dat verschil inzit ? Juist ja, veel minder of geen geld gewonnen door 'gespeculeer'. Ik vond het dan tenminste toch een beetje schijnheilig als meneer Mertens moest toegeven dat zijn spaargeld bij BNP Paribas Fortis zat en niet bij Triodos. Ik moet toegeven dat dit bij mij een hele deuk in de geloofwaardigheid van meneer Mertens heeft gegeven. Persoonlijk denk ik dat als we met allemaal ons geld massaal naar Triodos zouden verschuiven dit een grotere verandering teweeg zou brengen dan wat eender welke regulering van de banken kan doen.

        Ik heb het ook steeds moeilijk als mensen met complottheorieen zoals een brainwashing door de commerciele media naar boven; ik vind dat de mensen die complottheorieen moeten bovenhalen gewoonlijk geen goede argumenten hebben. Ik denk ook dat de meeste journalisten niet de bestbetaalde mensen zijn dus zie ik niet hoe die kunnen meedraaien in een systeem dat in het geniep samenspant om de onwetenden te brainstormen. Mijn theorie is simpeler. We zijn allemaal een beetje egoist en nemen niet altijd de duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid mee in rekening in elke beslissing die we nemen. Wat ik wel een probleem vind met de huidige media is dat het bijna onmogelijk is om feiten zonder opinie te krijgen. Zowel de Frank Roelsen op dewereldmorgen.be als de Johan van Overtveldten op trends.be geven gekleurde tot zeer gekleurde info zodat het heel moeilijk wordt om op basis van feiten een eigen mening op te bouwen en wordt het meer een kwestie van geloof.

        Deze reactie wordt misschien al een beetje te lang maar ivm die rentes van 8%-13% wil ik dan in het kort opmerken dat in Griekenland veel meer dan de 1% rijken van de politieke vriendendiensten hebben geprofiteerd. Ook in Belgie gaat het sluiten van fiscale achterpoortjes en het verminderen van het zwarte circuit veel meer mensen treffen dan de 1% rijken.

        • door froels op woensdag 11 april 2012

          @Staf Verhaegen: ik ben het met u eens dat mijn artikels steeds een oordeel (moreel voor en tegen) inhouden. Maar ik hoop toch ook dat alle lezers de feiten - die in de meeste artikels de hoofdmoot uitmaken - kunnen onderscheiden van mijn persoonlijke mening. Eigenlijk hoop ik dat door de feiten en wetenschappelijke verklaringen die ik geef (ik citeer bvb Paul De Grauwe) de lezers het onderscheid kunnen maken tegenover de wereldvisie die de commerciële media uitdragen. Ik heb niet gesproken over complot, dat is een vrij dom woord. De journalisten doen hun werk, zoals de meeste mensen. Wat van hen verwacht wordt is dat de oplage stijgt, en dat de commerciële sector verdedigd wordt tegen belastingen, staatsinmenging, vakbonden en linkse partijen. Media en hun adverteerders zijn nl bedrijven met winstoogmerk zoals Bekaert en BNP paribas. Opdat dit niet te duidelijk mag zijn voor de lezers, worden ook opiniestukken opgenomen die echter wel goed uitgekozen worden. BV's ondersteunen de oplage zolang ze niet de commerciële belangen schaden. Journalisten die daarin niet passen, vliegen eruit; en dat weten alle journalisten (in alle bladen was er grote kuis enkele jaren geleden). Dat heeft niets met een complot te maken, maar is gewone bedrijfslogica. Die is dezelfde in alle grote media. Het hersenspoelen is vrij gemakkelijk omdat er geen andere klokken aan bod kunnen komen. Alleen de syndicale bladen, maar die verschijnen maar periodisch en de TV is veel krachtiger. Maar mijn eerste vraag blijft onbeantwoord: wie heeft boven zijn stand geleefd? (u schreef: wij allen). U beschrijft de historische evolutie van onze welvaart. Inderdaad, wordt nu door een werkend personeelslid (of zelfstandige) per uur veel meer geproduceerd dan 30, 40 jaar terug. Dat is de stijging van de productiviteit. Ook zijn veel basisproducten (landbouw, mineralen, energie) erg goedkoop voor de eerste producent: ze komen uit ontwikkelingslanden die de prijs niet bepalen. Echter, de lonen zijn minder snel gestegen, terwijl kapitaalopbouw van de allerhoogste inkomens sneller is gegaan (in de privé sector, want bij de overheid worden de weddeschalen door een decreet of KB geregeld). Sedert de bankencrisis en deze van de overheidsbegrotingen zijn er honderden miljarden van de overheden naar privé eigenaars verhuisd. Niet naar u en mij, uiteraard.

          • door Staf op donderdag 12 april 2012

            In mijn getormenteerde ziel heb ik meer vragen dan antwoorden en ben zoekende om hier antwoorden op te vinden zoals: Is het feit dat echte onderzoeksjournalistiek niet genoeg oplagen meer verkoopt de schuld van de commerciele media of is het een teken aan de wand dat de meerderheid van de mensen er niet meer in geinteresseerd zijn ? Is het feit dat de partijen die het 'eigen xxx eerst' mantra aanhouden meer en meer stemmen lijken te halen ook geen teken aan de wand ? (met xxx gelijk aan volk, Vlaming, bedrijf, aandelen naargelang welke rechtse partij je neemt).

            En ja, ik heb er ook een voorlopige mening over en ik denk dat de hele onderstroom in de maatschappij moet veranderen om tot een socialere samenleving te komen en dat het niet meer een strijd is van armen tegen rijken of arbeiders tegen de bazen.

            groeten, Staf.

            • door Le grand guignol op donderdag 12 april 2012

              U zegt dat "de hele onderstroom in de maatschappij moet veranderen om tot een socialere samenleving te komen". Daar ben ik het volledig mee eens. Vervolgens stelt u dat het geen strijd meer is van armen tegen rijken of arbeiders tegen bazen. Daar maakt u, althans naar mijn mening, een foutje. Weliswaar zou het - inderdaad - geen strijd mogen zijn tussen armen en rijken of arbeiders tegen bazen, maar in dergelijk geval zou het probleem (cf. gebrek aan een sociale samenleving, solidariteit) al bij voorbaat opgelost zijn. Er bestaat zoiets als "de dynamiek van de macht": diegenen die de macht in handen hebben willen die behouden of vergroten; diegenen die de macht niet in handen hebben wil ze in handen krijgen. Strijd is dus inherent aan de dynamiek van de macht. In een kapitalistische samenleving zijn diegenen die over veel kapitaal beschikken (rijken) machtiger dan diegenen die over weinig of geen kapitaal beschikken (armen); in een kapitalistisch systeem zijn diegenen die over de productiemiddelen beschikken (bazen) machtiger dan diegenen die de productiemiddelen niet in handen hebben (arbeiders). Oplossingen: (1) Zorg dat iedereen in zijn levensonderhoud kan voorzien zonder afhankelijk te zijn van kapitaal en plan de economie op een zodanige manier dat ecologische beschikbaarheid (bv. van grondstoffen) en duurzaamheid in verhouding tot de demografische situatie en ontwikkeling het richtsnoer van die economische planning worden; (2) maak van de productiemiddelen een collectief eigendom in plaats van een privébezit waarbij die productiemiddelen worden aangewend in functie van het algemeen belang; (3) zorg voor een emancipatorisch beleid dat iedereen in staat stelt om zich, op eigen tempo, te ontwikkelen als een mens in relatie tot zijn medemens c.q. als persoon en niet als individu. Bijgevolg zal er een samenleving ontstaan uit mensen die elkaar niet hoeven te beconcurreren en daadwerkelijk kunnen samen-leven in een context waarbinnen alle mensen zich, tot op zekere hoogte (in verhouding tot de medemens en de samenleving), vrij kunnen ontplooien. "Eerst de mensen en niet de winst".

  • door Félicien Manon op woensdag 11 april 2012

    De banken doen nog steeds hun zin. Meer nog: ze voeren een machtsgreep uit op de samenleving? Ongeveer 60000 bedienden en kaderleden werken in het Belgisch bankwezen, dus daarom doen de banken nog steeds hun zin. En daarom dat de meeste politici zich niet assertiever opstellen t.o.v. de bankiers.

  • door RIK PINXTEN op donderdag 12 april 2012

    Wanneer gaat men de internationale specialist over 'alternatieve betalingsmiddelen' Bernard Lietaer eens ernstig: maak een tweede betalingscircuit (met schuldbrieven, ruilovereenkomsten, enz.) en betaal mensen deels in dat 'geld', buiten de markt. dan organiseer je echt iets tegen de monopoliepolitiek van de grootbanken. De plannen bestaan, op niveau van UNO en EU. De regeringen bewegen voorlopig niet en laten de bevolking de geldhonger van sommigen bekostigen.

    • door froels op donderdag 12 april 2012
    • door Adrien Verlee op donderdag 12 april 2012

      Wijlen Jenny Walry heeft in het VMT een lovende kritiek geschreven over Lietaers boek, "Het geld van de toekomst". Zie: http://www.marxists.org/nederlands/walry/2003/2003geld.htm

      Maar ik heb er vragen bij. Het lijkt mij een terug gaan naar wat Marx noemde, de eenvoudige warenproductie. Hebben we dit nodig? Ik ga niet zo drastisch zijn het per definitie te verwerpen. Het kan oplossing geven voor sommige noden en problemen.

      Maar ja noden... geld is ontstaan uit economische noodzaak (nood komt o.a. etymologisch van dwang). Gaat een creatie als bv. LETS maatschappelijk dwingend worden? Ik vrees dat hier romantiek achter zit die de harde realiteit van de veralgemeende koopwarenproductie niet betwisten kan, laat staan het vuur aan de schenen leggen. Ik zie geen grote industriële complexen gebouwd worden met behulp van LETS. Wat een boekhouding zou dat niet zijn!

      Zodoende gaan mensen nooit veralgemeend, uit nood, uit 'dwang', overstag gaan voor een alternatieve betaalwijze.

      En mag ik mij eens bekrompen laten zien? Op Lietaers website is Marx niet terug te vinden. Verdorie de man die reeds midden de 19e eeuw bezig was met de analyse van 'fictief' geld. Zo modern, echt modern! Wel, zie, dat maakt mij a priori sceptisch! Ben ook sceptisch omdat UNO en EU er in zouden mee gaan, dan zal Lietaer wel niet systemisch gevaarlijk zijn.

Lees alle reacties