about
Toon menu

Varoufakis: "Een basisinkomen is noodzakelijk"

Op de conferentie 'The future of Work' gaf Yanis Varoufakis een lezing waarin hij ijverde voor de invoering van het basisinkomen. Volgens Varoufakis is het basisinkomen het geijkte antwoord op de failliete sociaal-democratie en maakt het een echte vorm van vrijheid mogelijk.
dinsdag 17 mei 2016

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

 “Of we er nu voor of tegen zijn, het basisinkomen is een noodzakelijkheid. Het maakt een essentieel deel uit van een poging om het kapitalisme te civiliseren.”, zo begint Yanis Varoufakis zijn lezing.

Falende sociaal-democratie

Volgens Varoufakis moet het basisinkomen gezien worden als een antwoord op de falende sociaal-democratie: “Om het eenvoudig te stellen: in de twintigste eeuw werd het kapitalisme getemd door het ontstaan van de sociaal-democratie. Denk aan de New Deal in de Verenigde Staten en het onstaan van de welvaarstaten in Europa. Maar dit paradigma heeft vandaag zijn grenzen bereikt. En het is onmogelijk om het nieuw leven in te blazen.”

Varoufakis stelt dat de sociaal-democratie vertrok vanuit twee fundamentele mechanismen. Het eerste van die twee mechanismen is een vorm van herverdeling tussen werkende mensen. Een sociale verzekering door en voor de werkende klasse. “Diegenen die werken staan een deel van hun inkomen af en kunnen daarmee bijspringen voor degenen die zonder werk zitten. Eenzelfde mechanisme speelt op het vlak van pensioenen: zij die werken betalen voor zij die te oud zijn om te werken. Dus, verzekering en redistributie binnen de werkende klasse, zo kan je het grofweg samenvatten.”

"Het tweede fundamentele mechanisme eigen aan de sociaal-democratie is een herverdeling tussen arbeid en kapitaal. Dit neemt onder meer de vorm aan van gegarandeerde minimumlonen, onderhandeld door de staat. Het gaat ook gepaard met een structureel overleg tussen drie partijen: de staat, vertegenwoordigers van de werkgevers en vertegenwoordigers van de werknemers. En uiteraard moeten we hier ook belastingen vermelden: er is een transfer van kapitaal naar arbeid door middel van het belastingstelsel.”

'Bankroetcratie'

Wie denkt dat dit sociaal-democratisch model kan blijven standhouden in deze eeuw, die dwaalt, aldus Varoufakis. Volgens hem is de sociaal-democratie op sterven na dood. Er zijn twee historische evoluties die samen de doodsteek geven aan de sociaal-democratie, namelijk: financialisering en robotisering.

“Financialisering creëerde opnieuw een kloof tussen arbeid en kapitaal en leidde tot een nieuwe vorm van kapitaal en politiek. In 1991 implodeerde het socialisme, in 2008 implodeerde het kapitalisme. We leven nu onder een nieuw regime. Een regime dat ik 'bankroetcratie' noem. We worden geregeerd door banken die bankroet zijn. En hoe meer een bank als bankroet wordt beschouwd, hoe groter zijn capaciteit wordt om economische waarde te onttrekken aan de rest van de samenleving. Zowel de opbrengsten van arbeid als van industrieel kapitaal verdwijnen in de bankroete banken.”

“Dit leidt tot een massieve herverdeling van rijkdom en waarde in de samenleving. Een transfer van productieve sectoren in de samenleving naar de financiële sector. En dit proces toont aan dat het overlegmodel van de sociaal-democratie volledig achterhaald is. Het jaar waarin dat overlegmodel stierf was 2008. Er is een wereld voor 2008 en een wereld na 2008. En de wereld na 2008 kan niet begrepen worden in dezelfde termen als de wereld voor 2008.”

Minstens even belangrijk als de financialisering van het kapitalisme, is de opkomst van nieuwe machines die een hoop bestaande jobs zal vernietigen: “Artificieel intelligente machines zullen binnenkort een hele hoop jobs vernietigen. Dat proces is nu reeds bezig. We gaan naar een fase in het kapitalisme waarin meer jobs zullen vernietigd worden dan er gecreëerd worden."

“De voorbije dertig jaar hebben regeringen, als antwoord op jobs die wegvielen, laagbetaalde en repetitieve jobs gecreëerd. Het zijn precies die jobs die het eerst zullen verdwijnen wanneer artificiële intelligentie echt zal doorbreken. De tewerkstellingsgraad in de VS en in het VK is op dit moment bijvoorbeeld vrij hoog. Maar het merendeel van die jobs zijn routineuze, slecht betaalde baantjes. Die jobs zullen verdwijnen, en dat stelt ons voor een enorm probleem.”

Collectieve rijkdom

Volgens Varoufakis is het basisinkomen het antwoord op zowel het probleem van financialisering als dat van robotisering. Het basisinkomen is “een noodzakelijke maatregel om het hedendaagse kapitalisme te stabiliseren en te civiliseren.”

Maar het basisinkomen zal er uiteraard niet zomaar komen. Het zal enkel kunnen gerealiseerd worden door middel van strijd. “De strijd die we zullen moeten voeren om het basisinkomen te realiseren, zal een ethische strijd zijn. Het idee zal niet alleen tegenkanting krijgen van de rijken, maar ook van de armen. Ook sociaal-democraten en de linkerzijde zullen er niet voor gewonnen zijn. Voor vele mensen is het idee van een basisinkomen een aanval op hun idee van waardigheid en rechtvaardigheid. Iets voor niets krijgen, dat kan niet.”

“Om het basisinkomen ingang te laten vinden, zullen we het huidige narratief over het kapitalisme op z'n kop moeten zetten. Het dominante narratief vandaag vertrekt vanuit de veronderstelling dat rijkdom gecreëerd wordt door private spelers. De staat eigent zich die rijkdom gedeeltelijk toe en besteedt hem aan sociale doeleinden. Maar de praktijk staat haaks op dit narratief. In de praktijk wordt onze rijkdom altijd collectief gecreëerd. Pas daarna eigenen private actoren zich de rijkdom toe".

“Neem een I-phone. Wat zit daarin? Een hele verzameling aan verschillende technologieën. Zonder de steun van overheden zou geen enkele van deze technologieën kunnen bestaan. Geen van die technologische innovaties werden geproduceerd door apple, google of andere spelers. Dit is wat ik bedoel met collectieve productie van rijkdom die private spelers zich daarna toe-eigenen. Als je op die manier naar de creatie van rijkdom kijkt, dan kan het basisinkomen aanzien worden als een dividend. Een dividend dat terugvloeit naar het collectief dat de rijkdom in eerste instantie creëerde.”

Echte vrijheid

“Er bestaan uiteraard argumenten tegen het basisinkomen. En die argumenten kunnen we niet zomaar van tafel vegen. Bijvoorbeeld: velen zullen aangeven dat de rijken geen basisinkomen nodig hebben. Dat klopt. Maar de vrijstelling van belastingen waar rijken vandaag van genieten, hebben ze ook niet nodig. Maar daar spreekt haast niemand over.”

“Een ander, gelijkaardig argument: laat het geld terugvloeien naar diegenen die het echt verdienen. Dat klinkt aannemelijk, maar er zit een duistere zijde aan die retoriek. Wanneer je een scheiding aanbrengt tussen zij die een uitkering of een inkomen verdienen en zij die dat niet verdienen, dan heb je een bureaucratie nodig die daarover uitsluitsel moet geven en dus dat onderscheid voortdurend moet maken. Die bureaucratie neigt ernaar steeds groter, massiever en belangrijker te worden, waardoor de macht van die bureaucratie over de samenleving alsmaar toeneemt. De macht wordt in stand gehouden door diegenen die als onproductief worden beschouwd, te stigmatiseren.”

“Een ander vaak gehoord argument is dat we mensen beter werk zouden geven in plaats van een inkomen. Het idee hierachter is dat we werk en inspanning moeten stimuleren en luiheid vermijden. Maar waar dit argument aan voorbijgaat is dat een basisinkomen ons helemaal niet belet om mensen te stimuleren actief te zijn. Bovendien is het recht om een jobaanbieding te weigeren essentieel voor een goed werkende arbeidsmarkt en een geciviliseerde samenleving. Maar om een job te kunnen weigeren, moet je ook kunnen terugvallen op iets. Het basisinkomen is geen vangnet, maar een fundament. Een grond waarop je stevig kan staan.”

“Liberale economen, filosofen en politici beweren vrijheid te verdedigen. Maar ze verdedigen vrijheid enkel in negatieve zin. Vrijheid betekent voor hen het wegwerken of de afwezigheid van beperkingen. Maar ze vertrekken ook vanuit een zeker voluntarisme. Als je 'ja' zegt tegen een contract, dan wordt ervan uitgegaan dat die 'ja' voortspruit uit de vrije wil. Maar dat klopt natuurlijk niet. Wanneer de Grieken bijvoorbeeld instemden met de voorwaarden van de Eurogroep, was dat uiteraard niet op vrijwillige basis. Om een echt vrij contract te hebben, die de vrijheid uitdrukt van de betrokken partijen, moet iedere partij de mogelijkheid hebben om 'nee' te zeggen. Vandaar: echte vrijheid veronderstelt een basisinkomen.”

reacties

11 reacties

  • door Jan Willems op dinsdag 17 mei 2016

    Wat jammer dat zelfs zo'n geleerd man als Varoufakis niet zeer concreet uitlegt hoe dat nu precies georganiseerd moet worden. Over het basisinkomen, dat als ‘sociaal’ wordt gepromoot (!), is vorig jaar een zeer indringende discussie - wars van slogans maar met cijfers - gevoerd tussen zakenman Alain Duchatelet en socioloog Jan Hertogen. Geen hoogdravende en holle retoriek en dus ten zeers aanbevolen.

    http://www.mo.be/opinie/basisinkomen-h-t-antwoord-op-technologische-ontwikkelingen

  • door spacemonkey op woensdag 18 mei 2016

    Compleet niet mee eens. Dat het kapitalisme tot een levensbedreigend systeem uitgroeide is inderdaad voor mens ,maatschappij en milieu inmiddels heel duidelijk.

    Iets voor niets komen we anderzijds nergens in de natuur (waar we slechts een onbeduidend onderdeeltje van vormen) tegen. Een leeuw gaat jagen voor de honger. Pauwen zetten hun veren op om een partnet tot paren te versieren. Bladeren vallen van de bomen om de sapstroom te stoppen, en vorstschade te vorkomen.

    Kinderen leren op school en doen inspanningen om een diploma te versieren. In sport,spel, muziek en noem maar op. Basisgegeven is dat er tegen over iedere inspanning een beloning bestaat. Waar vindt ik iets van dit algemeen basisprincipe terug in deze redeneringen? Nergens zoveel is duidelijk. Begrijp toch eens dat het dus onnatuurlijk en onrealistisch is wat er hier voorgesteld wordt.

    Waarschijnlijk het zoveelste experiment van een diersoort mens genaamd, dat de dingen nog wat verder verpesten gaat. Zelf denk ik dat we niet al te fier hoeven te wezen over het nettoresultaat van onze onnatuurlijke aanpak. Geen zorgen dat trekt zich wel recht, en dat is volop bezig. Eens temeer gaan een aantal dromers, utopisten met hun neus op een muur (van natuurlijke begrenzingen lopen). Afhankelijk van de proporties en inhoud van hun dromerijen, gaat dat redelijk pijnlijk zijn. Spacemonkey

    • door Mehria Eshaghzey op vrijdag 20 mei 2016

      Beste spacemonkey

      Het verschil tussen een dier en een mens is dat de mens het verstand en de redenering heeft om abstract te denken en complexe zaken te realiseren. Leve het mensenbrein, anders zat je nu niet achter je computer een artikel te lezen. De reden dat voorstanders voor het basisinkomen opkomen, is omdat vele geloven dat dit op lange termijn voor een democratisch proces kan zorgen waar de mensheid de vrijheid krijgt om aan zaken te denken die de mensheid vooruit brengen ipv altijd op de steeds dezelfde basiseisen op te komen als algemene mensenrechten, armoede, onderwijs,... Ooit moet de mens beschaafd worden dat die zaken extreem essentieel zijn in een mensenleven als voor ons planeet om op een duurzame manier voort te kunnen bestaan op deze onvoorspelbare planeet.

  • door antond op woensdag 18 mei 2016

    Een interessante lezing. De overheid moet (maar de vraag wordt hóe de overheden het straks kúnnen gaan doen) een groter gedeelte van de productiecapaciteit 'confisceren' van de steeds uit zeer weinig personen bestaande en onevenredig machtige superrijken. Niemand heeft deze mensen verkozen om over de rest van de wereld te regeren en tóch doen ze dit, en nog wel in groeiende mate.

    Helaas ligt de nadruk van de oplossing van Yanis (voor de discrepantie tussen besparingen en investeringen) in het beperken van besparingen door méér consumptie (in plaats van meer investeringen). Hij zou toch als Griek beter moeten weten.. Kunnen we, als we extra belastingen kunnen binnenhalen (wat nodig is), de opbrengsten niet beter investeren in opleidingen van mensen die willen streven naar een betere wereld en oplossen van problemen, in een kader van meer gelijke kansen, dan in mensen die kiezen om op de bank te blijven hangen? Betaal er liever opleidingen voor voor studenten die vooruit willen en de wereld willen helpen, maar geen opleiding kunnen betalen!

    Het OBI kent minstens een tweetal grote problemen waaraan Yanis (met opzet?) niet refereert:

    1) Het beloont nietsdoen, terwijl er ongelooflijk veel te doen is (lees maar dagelijks over tekorten in zorg en onderwijs en kijk maar naar de rommel langs de weg). Volgens mij moet iedereen een menswaardig bestaan hebben, maar moet er ook iets tegenover staan. Wie gaat er straks nog toiletten schoonmaken en oude beddenplassers verschonen? 2) Geldt het 'recht' op een OBI niet veeleer globaal dan nationaal? Maar wie gaat dit dan betalen? We worden het lachnummer van wat nu de derde wereld is, als we mensen gaan betalen om achter de TV bier te drinken! Vraag het maar eens aan een Chinees of Indiër, en eens niet aan een Griek!

  • door Maurice de Liberaal op woensdag 18 mei 2016

    In de Sovjet Unie kreeg iedereen een door de overheid vastgesteld salaris, ongeacht de productiviteit van deze personen. Dit was vergelijkbaar met het basis inkomen. Dit had desastreuze gevolgen voor de economie. Er werden alleen verouderde producten geproduceerd met een slechte kwaliteit. In 1991 leefden deze mensen op het welvaartsniveau van 1960. Laten we deze fout niet nog eens maken.

  • door JohanGroenroot op woensdag 18 mei 2016

    De hegemonie v de 1% wordt in stand gehouden door de dictatuur v kapitaal en arbeid. SZ is liefdadigheid ingebed in een neoliberale dictatuur gefaciliteerd door een gigantische bureaucratie die doordringt in alle facetten v het leven. De klassenmaatschapij v kapitaal en de arbeid, mogelijk gemaakt door decennialange injectie v het sluipende propagandagif en daarmee gepaard gaande ontmenselijking ; door de publieke opinie als vanzelfsprekend ervaren. ID zonder arbeid of kapitaal is 'wettelijk' verboden en staat gelijk aan 'niet-geïntegreerd'. 'Werkonwilligen' worden gepusht om integratie-dictaten te onderschrijven; hun vrije wil in handen te geven van psychopedagoochelaars die klaar staan om ongewenste id's te rebooten naargelang beschikbare mindclone-arbeidsmarktprogramma's. Iedereen is gechipt en zowel geestelijk als lichamelijk slaaf ten dienste v de 1%. OF Een regelarm geïndexeerd onvoorwaardelijk basisinkomen (=RGOBI) met integratie van alle bestaande stelsels (dus zonder onnodige 'overgangsmaatregelen') in te voeren van 1.200€/mnd;14.400€/jr naar keuze voor een samenwonende of 1.500€/mnd;18.000€/jr naar keuze voor een alleenstaande. Het RGOBI kan gemakkelijk betaald worden met het geld van de vervangingsinkomsten, met progressieve belastingen die kunnen oplopen tot 100% boven het maximuminkomen (het geluksgevoel neemt toch niet meer toe vanaf een bepaald inkomen), met een eerlijkere fiscaliteit waar sterke schouders de zwaarste lasten dragen, robottaks, minder uitgaven ziekte door ondermeer zelfregulerende ontmoediging van het voor individu en zijn omgeving vernietigende (opgelegde) workaholisme, minder misdaad door verlaging spanning arm-rijk, meer mensen die de kans aan de slag te gaan door een zelfregulerende arbeidsherverdeling, meer vrijheid,...

  • door Anthony op woensdag 18 mei 2016

    Een recente studie van de Belgische arbeidsmarkt geeft aan dat het niet de laagst gekwalificeerde, maar de middengekwalificeerde jobs het meest bedreigd worden door automatisering. https://about.ing.be/Over-ING/Press-room/Press-article/Structurele-verschuivingen-in-de-Belgische-arbeidsmarkt-1.htm

    • door Jan Willems op woensdag 18 mei 2016

      Dit is een belangrijke vaststelling. Ze verklaart waarom uitgerekend in die middengroepen waanopvattingen zoals het basisinkomen als volwaardig alternatief voor het kapitalisme in crisis gretig ingang vinden. Zij dreigen immers door die crisis heel veel van hun sociaal-economisch status te verliezen. Zie mijn reactie hierboven. Plus: http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2016/04/28/waarom-het-basisinkomen-geen-progressieve-oplossing-is

      Overigens – en ook dat is een belangrijke vaststelling – wordt aan het basisinkomen een verschillende invulling gegeven al naargelang de politieke opvatting van de voorstander ervan. Zie de aanhef van

      http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2016/04/27/tien-vragen-en-antwoorden-over-het-basisinkomen

      Deze vaststelling toont overigens indirect aan dat het basisinkomen niet echt hét ‘sociale’ alternatief is voor het falende kapitalisme. Het begrip ‘sociaal’ is hier doelbewust tussen aanhalingstekens gezet

      • door JohanGroenroot op donderdag 19 mei 2016

        Het basic income is geen sociaal vangnet van de sociaal-democratie waar je in verstrikt kan raken maar 'solidiale' zekerheid gebaseerd op een vrij contract.

  • door Roland Horvath op donderdag 19 mei 2016

    Zoals YV, echte vrijheid veronderstelt een leefbaar Onvoorwaardelijk Basis Inkomen OBI. Men moet een job kunnen weigeren, vraag en aanbod. Men moet een zaak kunnen beginnen en als die niet lukt moet men nog kunnen overleven. De vruchten van de aarde zijn van iedereen zoals Jean Jacques Rousseau al zei. Een OBI is niet gratis, het is een deel van de vruchten, de goederen van de economie, die aan iedereen gegeven worden. We hebben er voor gewerkt, de economie is een collectief proces, waarbij sommige opbrengsten na de productie geprivatiseerd worden.

    Over 30 jaar is volgens velen wereldwijd meer dan 50% van de werknemers werkloos door automatisering: Daarom nu een 30 urenwerkweek of minder en een Onvoorwaardelijk Basis Inkomen OBI van 1.500 per maand voor iedere 18+ en 200 euro voor 18-. Gefinancierd door een deel van de sociale Zekerheid SZ, die gedeeltelijk blijft bestaan, en ten 2e wie 1.500 of meer verdient betaalt zijn OBI zelf. Kostprijs: 164 miljard per jaar of 40% van het BBP. In feite kost het zeer weinig of niets. Een OBI is alleen een andere vorm, een andere verdeling van een deel van het huidige inkomen. De ondernemingen kunnen maar goederen aan iedereen distribueren als ze eerst geld aan iedereen uitdelen. Als de consumenten dat geld niet krijgen als werknemer moeten ze het als een OBI krijgen. Geen voorwaarden, niet werken is toegestaan. Geen uitsluiting. Echte zekerheid voor iedereen. Een grond waarop je stevig kan staan. Het is er elke maand.

    De banken moeten gespecialiseerd zijn in 1 bankfunctie: spaarbanken of aandelen banken. En kleiner worden zodat ze kunnen failliet gaan als niet uit de rode cijfers raken, naar goede kapitalistische gewoonte. De invloed van beurs moet teruggedrongen worden.

    • door MaartenV op woensdag 20 juli 2016

      Sommigen denken dat de rommel niemand nog de rommel langs de straat zal opkuisen of de bejaarde zijn pamper zal omdoen wanneer het OBI werkelijkheid wordt. Wanneer daar een door de werkgever aangeboden goede verloning tegenover staat zonder dat deze deze doorrekent in de factuur voor de consument, zou dat geen probleem moeten zijn, denk ik. Men zorgt er gewoon voor dat de arbeidsverloning zo aantrekkelijk is dat mensen met een OBI zelfs bereid zijn om dubbele shiften te draaien.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties