Planning en verantwoording afleggen om de klimaatuitdaging aan te pakken

Planning en verantwoording afleggen om de klimaatuitdaging aan te pakken

vrijdag 1 september 2017 15:58

Planning en verantwoording afleggen om de klimaatuitdaging aan te pakken

Wiebe Eekman, 23 augustus 2017

De ecologische voetafdruk of milieugebruiksruimte werd op 2 augustus overschreden

Elk jaar sinds 1970 vervroegt deze datum: de dag dat alle menselijke activiteit over de hele wereld tesamen, meer grondstoffen en energie verbruikt heeft dan de natuur kan opbrengen en meer afval en vervuiling gedumpt heeft dan de natuur kan verwerken op één jaar. Op 2 augustus, 210 dagen ver en nog 155 dagen te gaan tot 31 december was de milieugebruiksruimte op wereldvlak overschreden. Vandaag verbruikt de “mensheid” dus 170% van wat de wereld kan opleveren. We zijn bezig de wereld op te eten onder onze voeten.

De dringendheid van het klimaatprobleem stelt het kapitalistisch economisch systeem waar we vandaag in leven in vraag. De noodzakelijke desinvestering uit fossiele brandstoffen botst op de winsthonger van de aandeelhouders van de grote energiemultinationals. Verminderen van de energiebehoefte vergt nadenken over alle sectoren van de maatschappij: industriële productie, urbanisatie, mobiliteit, landbouw, opleiding en onderwijs. Planning dringt zich op om de wereldwijde milieugebruiksruimte terug te brengen tot maximum 100% van de draagkracht van de planeet.

Zijn er dan “te veel mensen”?

Dat zou een te snel antwoord zijn. Natuurlijk is er een enorm verschil in milieugebruiksruimte tussen de landen onderling. Natuurlijk is er een enorm verschil in milieugebruiksruimte tussen de doorsnee bevolking en de rijke bovenlaag, ook in onze contreien. De uitstoot van de mensen die het meest vervuilen moet verminderen: De socioloog Ludo De Witte citeert: Anderson hanteert een vuistregel: de rijkste 20 procent van de wereldbevolking is verantwoordelijk voor 80 procent van de uitstoot, en de rijkste 20 procent van die rijken is verantwoordelijk voor 80 procent van 80 procent van de uitstoot. Wat dus betekent dat de 4 procent rijksten verantwoordelijk zijn voor 64 procent van de uitstoot”[1]

Niet het aantal mensen, maar de enorme sociale ongelijkheid is het eerste probleem. Sociale verantwoordelijkheid vergt een planning om de maximum beschikbare milieugebruiksruimte gelijkelijk te verdelen over heel de wereldbevolking. Planning vergt uiteraard ook een brede sociale verantwoording hoe de beschikbare milieugebruiksruimte uiteindelijk besteed wordt. De twee aspecten gaan tesamen.

Sociaalecologische planning tegenover de “onzichtbare hand van de markt”

Wie het woord ‘planning’ in de mond neemt in een publiek debat, krijgt al gauw voor de voeten geworpen ” je wilt toch niet de Sovjet-Unie terugbrengen?” De linkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon in Frankrijk heeft het toch met enig succes aangedurfd. Hij spreekt van “la planification écologique” als zijn centraal beleidspunt. Niet meer eender wat produceren, als het maar verkoopt! Wel vertrekken van de behoeften van de mensen en de productie plannen volgens de mogelijkheden van de ecologische systemen. We moeten terug leren op lange termijn te denken. Niet meer denken in functie van de terugverdientijd van de aandeelhouders.

Ondanks dat taboe over ‘planning’ in de publieke sfeer, wordt vandaag de dag planning al doorgedreven toegepast binnen elke multinational afzonderlijk. Bedrijven plannen tot in de details  hun productie en afzet. Maanden en jaren vooruit. Dankszij de digitalisering kan er dagelijks of zelf elk uur bijgestuurd worden. Maar deze planning legt verantwoording af aan de aandeelhouders die terugverdientijd op korte termijn willen. Zij willen een winst die tenminste even hoog is als het gokken en speculeren op de beurs.

Hoe wil je daarmee milieu verantwoorde maatregelen doorvoeren? In de kapitalistische kosten-opbrengst afweging wordt de kostprijs van de nodige maatregelen vergeleken met de schade aan gederfde productie en gederfde verkoop. Op landelijk vlak wordt die kostprijs vergeleken met de minpost aan uit te betalen verzekeringsgelden voor klimaatschade. Is het echter wel om die reden van minder winst dat we bezorgd zijn om de klimaatontaarding? Nee toch. De belangen van de bevolking zijn een stabiel klimaat met goede landbouwopbrengsten, zuivere lucht, zuiver water, … Kortom een onbezorgdheid voor de toekomst. Dat kan je blijkbaar niet overlaten aan de ‘onzichtbare hand van de markt’. Daar heb je politiek ingrijpen voor nodig. Door een overheid die op alle niveaus van de samenleving verantwoording aflegt, op de eerste plaats aan de werkende bevolking en haar vakbonden.

 Debat op het Manifiesta-feest: Ecologische planning, oplossing voor de klimaatcrisis? Op zaterdag 16 september 17uur in Bredene aan de Belgische kust.

Met Fred Pearce, de Britse journalist en schrijver van de boeken “de Laatste Generatie” (onze generatie is de laatste die nog kikkervisjes in de sloot gezien heeft) en “Volksbeving” (over hoe de toename van de wereldbevolking afgeremd wordt door sociale ontwikkeling). Met Maxime Combes, de economist welbekend in Franstalige milieus, die de Franse beweging ATTAC animeert. Met Ludo De Witte, de Belgische socioloog en schrijver die ik hogerop citeerde. Alles gemodereerd door Natalie Eggermont, die de kop trekt van Climate Express, de Belgische beweging die meer dan 15.000 mensen op de been bracht tijdens de Parijse top in 2015.

[1] K. Anderson, ‘Stop Tailoring Global Warming Scenario’s To Make Them Politically Palatable’, in People and Nature, 3/7/2013. De Wereldbank berekende dat de 10 procent rijkste mensen bijna 60 procent van de consumptieuitgaven voor hun rekening nemen; de 70 procent armsten zijn goed voor amper 15,3 procent: ‘2008 World Development Indicators’, http://data.worldbank.org.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!