De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.

Ons “Leven en lot”, Stalin en Hitler: nooit indringender beschreven dan door Vasili Grossman

dinsdag 13 december 2022 22:08
Spread the love

Beste lezer,  de oorlog gestart op 24 februari maakt alles anders. Rusland en oorlog en ook ons menselijke lot zijn ineens dé thema’s. Op 2 februari is er bovendien de verjaardag van het einde van het beleg van Stalingrad in 1943. De hele oorlog kantelde, het Nazi-tijdperk begon aan een lange en zowat totale neerdaling.

In die context leek het me een goed idee via deze blog  aandacht te besteden aan een van de bijzonderste, meest waardevolle boeken uit de wereldliteratuur: “Leven en lot” van de Rus Vasili Grossman.
Volgende recensie schreef ik afgelopen week voor Goodreads, na het betreffende boek uit te lezen; ik had er meer dan een jaar een grote,  fijne kluif aan.
Als historicus gevormd in psychologie en ethiek, met vrij brede kennis van WO II, en met naar vrienden zeggen, heel wat mensenkennis en een mooie dosis wijsheid, die ik heb vergaard in diverse beroepen en tijdens vele jaren vrijwillige hulpverlening, was ik ogenschijnlijk goed voorbereid als lezer. Toch was de lectuur een opgave en een gave. Zoals de flap vermeldt: “Dit boek is diep, wijds, en… verpletterend.”
Ik geraakte gefascineerd, verwonderd en bewogen bij het lezen. Krachtvoer voor de geest bleek het, dat ik geregeld een paar dagen opzij legde om de opgedane diepe inzichten te laten bezinken en te verwerken, een plaats te geven. Zo genoot ik vele maanden lang van de lectuur. Mijn ontzag voor de auteur en het verhaal steeg intussen gestaag. Ik houd van diepgang, in denken en voelen. Het klikte fantastisch.

Inspirerend in politieke denkbeelden, historische beschrijvingen en scherpzinnige karaktertekening

Grossman is de man die geen blad voor de mond neemt, ook juist daar waar het gaat over de gróte dingen des levens. In het bijzonder juist over de kleinheid die ons, mensen, altijd kenmerkt. Ik moest mijn denken af en toe bijstellen, ook een aantal sinds lang gevestigde opvattingen. Deze Rus is overtuigend! Weinig denkfouten trof ik aan.
Op het nippertje ontsnapt aan de KGB
Ik was ook onder de indruk van het dramatische verhaal van de genese van dit werk. Hoe de buitengewoon uitgerijpte schrijver het genoegen zijn werk gepubliceerd te zien… door toedoen van het zeven jaar na de dood van de dictator nog erg wantrouwige Kremlin en door het lot werd ontzegd,  en hoe hij dan ook teleurgesteld stierf. Hoe het magnifieke werk intussen toch overal ter wereld met enthousiasme en ontzag wordt gelezen, ook in Rusland.
Ik ben zeer blij met de verworven mensenkennis en de inzichten over het leven, maar ook over historische zaken als Stalingrad en de figuur van Jozef Stalin en WO II,  de uitroeiingskampen en het Nazisme.
De personages zoals deeltjesfysicus en huisvader Strum, zus Zjenja, echtgenote en moeder Ljoedmila, generaal Novikov en partijman en.lid van de Comintern Krymov werden mij nabij en dierbaar naar het einde toe. Ik ben dankbaar voor het verworven grotere inzicht in zowel de vriendelijkheid en rijkdom, de menselijkheid als de onmenselijkheid, de endemische paranoia en wreedheid in de geest van Rusland en van vele van haar historische leiders.

De Kleine Goedheid

Een parel is natuurlijk het concept en het levenreddende belang van “de kleine goedheid”, door de grote Joods-Franse filosoof Emmanuel Levinas opgepikt als “la petite bonté” en doorgegeven aan een wereldpubliek, en in mijn thuisland België enthousiast gepromoot door groten als Bijbelfilosoof Roger Burggraeve en de publieke psychiater, schrijver en denker Dirk De Wachter. In een notendop gaat het over het blijven betonen van mildheid en van hulp aan de concrete mens die voor je staat, ook al heb je hem/haar misschien heel wat te verwijten.
Zelden koop ik een boek in die hoge prijsklasse, nog minder vaak las ik een boek waar elke pagina zijn prijs zodanig waard is.
Vasili Grossman
Uit sympathie en respect heb ik een portret van Vasili Grossman aan onze foto-muur thuis tussen andere inspirerende foto’s opgehangen.
De man heeft als soldaat en oorlogsverslaggever, en ook als individu… op zijn Vlaams gezegd, “ongelofelijk veel en zware dingen meegemaakt”, en heeft op unieke wijze daaruit ideeën,  verhalen, lessen, suggesties en wijsheid gedistileerd en die ook in een machtig, mooi en genietbaar, (en soms rauw en zwaar) Verhaal gepresenteerd. Hij verdient naar mijn gevoel een universeel ereteken, als dit zou bestaan, als bevorderaar van de Mensheid en van de medemenselijkheid. Zijn boek verdient het iedereen met voldoende leesvermogen te bereiken, wereldwijd en door de generaties. Hier hebben we te maken met veelgelaagde grootsheid.
STALINGRAD
Het boek wordt voorafgegaan door “Stalingrad ” van dezelfde auteur, dat nog omvangrijker is, en ietwat zachter van toon. De socialistische idealen die in Rusland leefden toen Stalin nog aan de macht was, komen er meer uit de verf. Met teveel kritiek zou het boek de censuur niet gepasseerd zijn. Het werk is uit het Russisch naar het Engels vertaald door Robert en Elizabeth Chandler, na grondige tekstredactie en vanaf de meest originele, eerste manuscripten, dus voor de ingreep van censoren.
Deze twee meesterlijke, wondergoede romans zijn wat mij betreft een aanrader voor ieder die van literatuur houdt, voor ieder die van de Krijgsgeschiedenis over de tweede wereldoorlog houdt, voor ieder die houdt van Rusland en het Russische volk, en… voor iedereen die buiten deze categoriën valt.
Afbeeldingen: eigen reproducties

Creative Commons

take down
the paywall
steun ons nu!