Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Bijziend atheïsme

Vrijzinnigen kunnen best uitkijken dat ze niet in de val trappen van een simplistische dichotomie: religie maakt mensen dom en slecht, terwijl wetenschap mensen slim en goed maakt. Via deze kortzichtige oppositie glijdt men snel uit in een nieuwerwets dogmatisme – een seculier fanatisme zeg maar – dat tegenwoordig opgang maakt en politiek handig wordt misbruikt.
maandag 27 mei 2013

Dit bijziend atheïsme heeft bovendien het effect van een ideologische magneet omdat het doeltreffend de verzuchtingen en frustraties van een bepaald type burgerlijke intello’s in een dispositief, een wereldbeeld zelfs, samenbrengt.

Men kan het vergelijken met – het is er eigenlijk ook een hedendaagse ersatz van – het logisch positivisme dat begin vorige eeuw zo populair was bij een jonge generatie wetenschapsfilosofen die een voorliefde hadden voor een eenduidige, heldere format met een progressief en strijdvaardig aura.

Neopositivistische mutanten

De hedendaagse bijziende atheïsten – soms New Atheïsts of radicale atheïsten genoemd - verklaren dan wel bij hoog en laag dat zij geen neopositivisten zijn, toch blijft men denken in vergelijkbare starre, dichtgeplamuurde, oppositionele schema’s. Men gaat daarbij voortdurend op zoek naar een bevestiging van de eigen hypotheses waardoor wat een ruimdenkend debat zou moeten zijn helaas een partijtje hitsig voetballen wordt: een polemische competitie in plaats van zelfondervraging, geen dynamisch en opbouwend denken maar wel een sofisme die de argumenten pro kleur wil geven en argumenten contra tracht weg te rationaliseren of zelfs a priori uit te sluiten van het debat.

Men aanvaardt ook vrijwel geen kritiek op de uitgangspunten en het debat zal, zoals destijds bij de Heilige Inquisitie, angstvallig binnen de door hen getrokken krijtlijnen gehouden worden. Deze ‘wil tot scoren’ eindigt soms in een aangehouden, goedkope schreeuw om aandacht en bevestiging. Het heeft dan allemaal meer met therapie en zelfgenoegzaamheid dan met wetenschap of filosofie te maken.

De voorkeur voor een analytisch denken – armchair pilosophy – leidt hierbij keer op keer tot een miskenning van de maatschappelijke, psychologische of sociaaleconomische complexiteit en diversiteit van de onderliggende context. Vandaar dat deze wetenschapsfilosofen steeds in botsing komen met sociale wetenschappers die het simplisme van hun provocerende denkpistes, het problematische karakter van hun uitgangspunten en de zwakte van hun argumenten beroepshalve meteen doorzien en het ook belangrijk vinden dit te contesteren, vooral omdat men er de publieke opinie gevaarlijk mee misleidt.

Sommige bijziende atheïsten zoeken die oppositie met sociale wetenschappers overigens ook op, evenwel dikwijls vanuit achterliggende ideologische motieven, omdat die strijdbaarheid hen blijkbaar intellectueel bevredigt. Het gaat immers om het winnen van een debat, niet om het zoeken naar waarheid, wat leidt tot een deontologisch deficit van wat wetenschappelijk onderzoek zou moeten zijn. Aan de ijver waarmee de strijd gevoerd wordt, haalt men ook duidelijk veel genot uit het overbluffen met het eigen gelijk.

Dat maakt deze arrogante vrijzinnigheid eigenlijk tot een bekeringsleer: men heeft de aanval nodig als affirmatie van de eigen positie. Het hebben van een visie volstaat op zich blijkbaar niet, men wil anderen de vermeende juistheid ervan doen inzien. Het overtuigd zijn, wordt in de act van het overtuigen een groepsaangelegenheid: slimme en eerlijke ‘wij’ versus domme en valse ‘zij’.

De achterliggende ideologische breuklijnen – waarbij het maskeren of negeren van sociaaleconomische aspecten zoals de strijd tussen arbeid en kapitaal dikwijls de inzet is – brengen ook mee dat veel populaire discussies eigenlijk proxy strijdtonelen worden. Denk aan het hoofddoekendebat bijvoorbeeld. Het zou zogezegd allemaal alleen maar draaien om enige neutraliteit aan het loket.

De onschuld van deze motivatie staat nochtans in schril contrast met de felle en breed gevoerde, mediagenieke en bovendien flink uit de hand gelopen discussie die het geworden is. Als symbooldossier fungeert het als overdrukventiel, eigenlijk een rationalisering van discriminatie, xenofobie en de nostalgie naar een monocultuur. Gelukkig dikwijls met een louterend en emanciperend effect: heel wat mensen zien door deze discussie de intolerantie in van onze zogezegd hoogontwikkelde cultuur.

Zelfdestructieve oppositie

Her bijziend atheïsme heeft tevens de neiging altijd maar meer te willen radicaliseren, wat neigt naar een agressieve clanvorming. Dat brengt echter ook een heel effectieve, zelfopheffende dynamiek op gang. Want niet alleen geraakt op die manier elke nuance zoek of wordt een wederkerig en  heerschapsvrij debat bijzonder moeilijk, tegelijk worden de strijdpunten ook stelliger, de aangevoerde argumentatie wordt opvallend dun, en daardoor des te gemakkelijker te pareren. (Een mooie illustratie hiervan is te vinden in een opiniestuk op Liberales.be van Maarten Boudry die in een onhandige reddingspoging van zijn leermeester Vermeersch op zijn beurt even hard over kop gaat.)

Neem bijvoorbeeld de voornoemde oppositie tussen wetenschap en religie. De laatste 100 jaar zijn er voorbeelden zat te vinden van seculiere maatschappijen van allerlei slag, waarvan het ethische karakter of emancipatorische draagvlak bijzonder problematisch is. We hoeven hiervoor niet eens naar China of naar Guantanamo en Fallujah te verwijzen. Ook ons ‘broederlijk’ Europa volstaat vandaag ruimschoots. Kortom, een wetenschappelijke ingesteldheid leidt helemaal niet noodzakelijk naar meer gelijkheid, vrijheid en rechtvaardigheid.

Tegelijk zijn er heel wat voorbeelden te geven van uitgesproken religieuze samenlevingen waar ethiek en egalitarisme een hoge vlucht nemen (sommige Boeddhistische gemeenschappen bijvoorbeeld) of waar er ondanks een orthodoxe ingesteldheid toch een creatieve kenniseconomie bloeit (sommige Westerse, Joodse gemeenschappen bijvoorbeeld, of sommige islamitische gemeenschappen in het verleden).

Desondanks is de naijver van de radicale nieuwlichters, die er blijkbaar een dagtaak van willen maken om ons van de demonische aard van de islam te overtuigen, bijzonder groot. Daardoor blijft er zich in het publieke debat een stereotiep conflict herhalen: ook als men steevast benadrukt dat men religieus radicalisme een groot probleem vindt, dat men dit dus helemaal niet wil relativeren noch goedpraten, toch wordt men steeds opnieuw als een postmoderne cultuurrelativist weggezet, zodra men op het foute, ontspoorde alsook discriminerende karakter van deze naijver wijst. De oorzaak daarvan is tevens in dat oppositiedenken van seculiere manicheïsten te vinden: men is immers darwinist of postmodernist.

Nogmaals: natuurlijk zijn er aanstootgevende religieuze excessen waar we komaf mee moeten maken. Maar het is evengoed aanstootgevend als men een wereldreligie met miljoenen gelovigen botweg wil criminaliseren op basis van bijzonder pover denkwerk dat dan verkocht wordt als zogenaamd wetenschappelijk onderbouwde common sense filosofie.

Men beseft blijkbaar zelf niet dat men grossiert in pars pro toto redeneringen (één fenomeen zou representatief zijn voor de ganse groep of het grote geheel); ab uno dsce omnes (als je er één kent, ken je ze allemaal); anachronismen (een boek uit de 19[de] eeuw als model om gedrag uit de 21[ste] eeuw te verklaren); cognitieve trompe-l’oeils (men beweert dan men een onderscheid maakt (en dus kan maken) tussen ‘systeem’ en ‘mensen’, tussen ‘islam’ en ‘moslims’); de stuitende afwezigheid van ernstig comparatief werk terwijl men wél goochelt met allerlei cijfers en anekdotes; de totale afwezigheid van een culturele theorie; de fixatie op ‘idealisme’, enzovoorts. 

Moslims worden wereldwijd onderdrukt: in het Midden-Oosten zitten zij op ‘onze’ olie, in het Westen verstoren ze ‘ons’ straatbeeld. Het is dus best vreemd dat deze verlichte vrijzinnigen doorgaans zo verbolgen reageren als men hen er op wijst dat religiekritiek continu met ideologische propaganda wordt verward. Voelt men zich eigenlijk mis begrepen, of eerder betrapt?

Houdini humanisme

Los van deze algemene overpeinzing over het fenomeen ‘bijziend atheïsme’ dat een open secularisme in de weg staat, zijn er twee concrete aberraties die we hier niet onvermeld mogen laten. Ten eerste, het valt op dat islamcritici dikwijls tot de generatie behoren die de ontkerkelijking bij ons persoonlijk hebben meegemaakt. Hun strijd tegen de islam is daarom dikwijls een surrogaat voor de strijd tegen het katholicisme. Het ligt in elkaars verlengde.

Daar brengt ons bij een tweezijdig probleem. Enerzijds verkeren deze vrijzinnigen dikwijls in de waan dat het hun kritiek en verzet is geweest dat het katholicisme heeft teruggedrongen, hoewel dat natuurlijk het resultaat was van de naoorlogse, brede maatschappelijke evolutie. Dit gedrag heeft veel weg van boeienkoning houdini die ons wil doen geloven dat hij eigenhandig uit zijn zware boeien is ontsnapt. Vanuit een narcistische reflex identificeert men zich dus met deze maatschappelijke omwenteling en men interpreteert het succes ervan – de bevrijding - als een persoonlijke verdienste. Met dezelfde ridderlijkheid wil men nu moslima’s redden van hun hoofddoek.

Maar als men zou inzien dat de ontkerkelijking in de eerste plaats een gevolg is van de ontwikkeling van de welvaartstaat, dan zou men ook beseffen dat ook een gematigde islam of een secularisering van minderheden alleen bewerkstelligd kan worden via een maatschappelijke verbetering, te beginnen met de sociaaleconomische modaliteiten.

Kortom, de beoogde ‘bevrijdingsstrijd’ van onze verlichte vrijzinnigen, die het zo cruciaal vinden om in de media herhaaldelijk op de achterlijkheid van de islam te wijzen, heeft bijgevolg een contraproductief, zelfs barbaars effect, omdat men blijkbaar zelf niet tot het inzicht komt dat islam en katholicisme gewoonweg niet inwisselbaar zijn omdat de islam bij ons de godsdienst is van een fel betuttelde minderheid. Men komt niet tot dat inzicht omdat men niet investeert in ernstig comparatief werk. Gevolg: moslima’s in België die in hun cultuur en religie waarden en zelfrespect vinden, hun houvast en emanciperende kracht worden door de heftigheid van onze houdini’s vakkundig de grond in gestampt.

Laten we er hierbij nog eens nadrukkelijk op wijzen dat een groot aantal critici van deze bijziende atheïsten zélf overtuigd atheïst zijn die, hoewel men hen soms als ‘gematigden’ omschrijft, daarin helemaal niet halfhartig of gematigd zijn, maar net heel principieel. Men komt weliswaar op voor een open secularisme in het belang van een open samenleving.

Botox progressiviteit

Een tweede aberratie is dat het schofferen van de islam en de Arabische cultuur noodzakelijk zou zijn ‘in naam van de Verlichting’. Het zou allemaal kaderen in een vooruitgangsstreven. Nochtans blijkt dat men, als we naar de argumenten van deze houdini’s kijken, systematisch de sociaaleconomische verschillen vergeet of erger: bewust loochent.

Op zijn blog toont Jan Blommaert duidelijk aan dat het gewoonweg onzin is – hokum - om ‘de achterstand’ inzake ‘Nobelprijzen’ of ‘evolutietheorie’ van wat men de ‘islamlanden’ noemt, te willen toeschrijven aan de in een regio dominant beoefende religie. Ook het argument inzake ‘vertalingen’ is duidelijk een sociaaleconomische aangelegenheid en dus in hetzelfde bedje ziek. Opmerkelijk is nu dat bijvoorbeeld Vermeersch en zijn volgelingen, ondanks dat zij kennis namen van deze analyses, toch volharden in hun opinie (bijvoorbeeld in De Standaard of de site van de denktank Liberales).

Dat getuigt niet alleen van kwader trouw – het bewust insisteren op de correlatie die men bewezen wil zien en tezelfdertijd andere cruciale factoren die critici aanstippen verdonkermanen – maar het toont ook aan dat men eigenlijk helemaal niet geïnteresseerd is in de ‘achterstand’ van deze regio’s. Men haalt het alleen maar aan om over de destructieve aard van religie te kunnen filosoferen, en zo in één beweging de vermeende superioriteit van het seculiere Westen (en dus zichzelf) te kunnen benadrukken.

Om tot dat punt te komen heeft men dan wel zijn geloofwaardigheid ten grabbel gegooid aan een fundamentele onwetenschappelijkheid die geen rekening houdt met kritiek, er gewoon overspringt en hetzelfde onverbeterde standpunt blijft herhalen. Hier past het dubbeletiket ‘pseudowetenschap’ én ‘pseudofilosofie’.

Mocht men overigens écht met een vooruitgangsstreven begaan zijn, dan zou men op zijn minst de sociaaleconomische ongelijkheid in overweging nemen. Men zou ook eens kunnen wijzen op de pseudowetenschappelijkheid van het geopolitieke riedeltje clash of civilisations – in navolging van S. Huntington zouden alle politieke en maatschappelijke problemen allemaal alleen maar een zaak van cultuurverschillen zijn.

Dat doet men dus allemaal niet. De hooggeprezen progressiviteit die men zichzelf toedicht is bijgevolg artificieel: een benepen maskerade die drukdoende hoog gehouden moet worden. Zoals met opgespoten botox gaat men zich te buiten aan overdrijvingen om een uitwendige schijn zoveel mogelijk echt te doen lijken. Voor wie er op moet zitten kijken, valt dat allemaal wel bijzonder hard op.

Linksliberaal conservatisme

Merk ook op dat veel houdini’s van links-liberale signatuur zijn, hoewel men dat zelf soms verwart met ‘socialisme’, wat opnieuw die behoefte aan een progressief imago illustreert. Men ziet zichzelf als voorvechter van enkele (softe) progressieve waarden (i.e. secularisme, vrouwenrechten, abortus, homohuwelijk) die bij ons sinds de bevrijdingsbeweging van mei ’68 als vrijwel algemeen geaccepteerde waarden gelden. Men benadrukt doorgaans ook het universele karakter ervan, maar dan wel in het belang van een progressief alibi om vervolgens des te effectiever een verdere emancipatie af te blokken die vooral zovele anderen ten goede kan komen.

Kijk naar diezelfde website van Liberales. Thema’s als discriminatie op de werkvloer, het belang van een alternatieve landbouw en dus het verzet tegen de agressieve monopolies van multinationals (Monsanto, Bayer, e.a.), het criminaliseren van het middenveld, racisme ten aanzien van moslims, marxistische analyses, Westerse wapenhandel, de Israëlisch-Amerikaanse geopolitiek in het Midden-Oosten, de Chomskiaanse mediakritiek, enzovoorts, blijven zo goed als onbehandeld.

Vreemd toch voor een ‘progressieve’ club zelfverklaarde, geëngageerde intellectuelen? Zij verzwijgen en maskeren de ‘harde’ verschillen: rijk versus arm. Ze bepleiten het status-quo, incluis dat van racisme en discriminatie lokaal, en de terroristische ‘war on terror’ internationaal. 'Vooruitgang' begrijpt men als wetenschappelijke en economische vooruitgang (i.e. technologische innovatie, groei van de vrije markt, gesimuleerde Marsexpedities). Men vergeet het sociale, mensenlijke, culturele en ethische daarbij niet alleen, hun definitie van 'vooruitgang' staat dit ook in de weg.

Tot slot, dit alles maakt van het door linksliberalen zo bewierookte ideaal van de Popperiaanse ‘open samenleving’ helaas een farce: een plastiek discours dat beperkt blijft tot het welzijn van Westerse welgestelde burgers. Hun versie van de ‘open samenleving’ is dus één grote, dubieuze ideologische hefboom, vooral ter bescherming van de privileges van een (voornamelijk blanke) elite. Met de ‘open samenleving’ die zij zichzelf voorspiegelen is er iets ernstig mis, en dat willen zij zelf niet zien. De kritiek op hun ideaalmodel van de samenleving klinkt steeds luider. Maar hoe dat komt, weigeren zij gewoon in vraag te stellen.

Kortom, bijziende atheïsten (die houdini humanisten met hun botox-progressiviteit) nemen in deze linksliberale poppenkast de rol op van een in wezen reactionair en dogmatisch clubje. En dat is een acuut gevaar voor een open en verlichte, een vrije en gelijke, superdiverse samenleving op wereldniveau maar mensenmaat.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

19 reacties

  • door PieterP op maandag 27 mei 2013

    Voor een column die "de wetenschap" wil verdedigen, scoort Boudry's tekst toch wel vrij hoog op vlak van "onwetenschappelijkheid". Misschien nog een onderwerp voor een artikel in het volgende magazine van SKEPP? Tenzij hij natuurlijk zou argumenteren dat bijvoorbeeld geschiedenis geen echte wetenschap is. Dit in tegenstelling tot fysica, die bovenaan staat in leermeester Vermeersch' "rationaliteitsindex". In dat geval zou ik Maarten Boudry aansporen om de pseudo-historische argumenten achterwege te laten en te sleutelen aan een fysisch bewijs voor de verstikkende invloed van religie op wetenschap.

    Concreet heb ik het over uitspraken als: "Religies koesteren van oudsher argwaan tegenover wetenschap.", "Dat wetenschap in de schoot van het christendom uiteindelijk toch is ontkiemd, is haar (het christendom) later zuur opgebroken. In zoverre ze zich heeft verzoend met wetenschap, deed ze dat met tegenzin, rijkelijk laat en omdat haar geen andere keuze restte.", "De jongste loot aan de monotheïstische boom, de islam, houdt de Arabische wereld sinds enkele eeuwen in een verstikkende wurggreep vergelijkbaar met die van het christendom in deze contreien voor de renaissance."

    Boudry ziet blijkbaar de wetenschappelijke revolutie (in navolging van Vermeersch) als iets dat er in essentie uit bestond dat "de wetenschap" zich losmaakte van "een verstikkende religie". Wanneer we echter kijken naar "de grote helden" van deze revolutie, van Boyle tot Newton, zien we dat deze zelf geen contradictie zagen tussen hun wetenschappelijk werk en hun religieuze opvattingen, integendeel. Een veel voorkomende troop in werken over microscopie was dat dit instrument er voor zou zorgen dat de wonderen van Gods schepping zichtbaar zouden worden. De wetenschappelijke onderneming werd gezien als een vorm van vroomheid. "The history of the Royal Society", waarin de wetenschappelijke ondernemingen van de Royal Society verdedigd worden, werd geschreven door een geestelijke. (Voorbeelden kunnen ad nauseam toegevoegd worden) Boudry gaat dan ook heel kort door de bocht wanneer hij aan de hand van een vage parafrasering van Augustinus tracht te tonen dat de westerse cultuur anti-religieus was zolang ze christelijk was.

    Wat zijn laatste zin betreft: "En inderdaad: overal ter wereld waar religie de teugels in handen heeft, in het bijzonder in de islamitische wereld, beknot ze wetenschappelijk onderzoek en remt ze de vooruitgang." We hoeven maar te kijken naar Iran om te zien dat deze stelling niet klopt: http://www.presstv.ir/detail/2013/05/03/301559/iran-top-science-producer-in-mideast/ Of de bewering dat Iran aan de top staat van wetenschappelijke productie in het Midden-Oosten nu waar is of niet, het punt blijft dat een minister van de Islamitische (!!) Republiek van Iran de wetenschappelijke verwezenlijkingen van zijn land wil benadrukken. (In de loop van het filmpje zien we ook nog een vrouwelijke (!!) onderzoekster met hoofddoek (o horror!)).

    Kortom, misschien wordt het wel eens tijd dat Boudry en consorten hun liefde voor "kritisch denken" eens toepassen op de eigen opvattingen en argumentatie.

  • door Robrecht Vanderbeeken op maandag 27 mei 2013

    Dirk Verhofstadt (Liberales) schreef vandaag een opiniestuk op DM dat prachtig het omschreven Linksliberale conservatisme illustreert.

    http://www.demorgen.be/dm/nl/2461/Opinie/article/detail/1640416/2013/05/27/Waarom-het-hoofddoekenverbod-gehandhaafd-moet-worden.dhtml

    Dit kernlid van een denktank begint zijn ‘intellectuele’ bijdrage overigens met een intentieproces: het zou de Gentse lente alleen om opportunisme te doen zijn, om electoraal gewin, niet om principes. En het verzet van liberales en linksliberalen heeft dan geen electorale motivatie? Ja hoor.

    Verder: geen wetenschappelijke cijfers te bespeuren, wel anekdotiek (‘een moslima zou gezegd hebben dat…’) en pseudofilosofische onzin ‘religie zou verdelen’. Is het dan niet net hun strijd tegen de minderheden die verdeelt en religie doet radicaliseren?

    Misschien moet Dirk eens aan zijn broer Guy Verhofstadt vragen hoe het komt dat die de Syrische rebellen zo graag wil steunen met ons gemeenschapsgeld, toch duidelijk geen 'atheïsten'? Is dat ook in functie van een hoofddoekengevecht?

  • door Guy op maandag 27 mei 2013

    Dag Robrecht, wat is er gebeurd met je intentie om de reguliere pers links te laten liggen? ;-) Eerlijk gezegd niet je beste stuk: de intro belooft een argumentatie of althans een belichting van de verdiensten van godsdienst in vgl met wetenschap maar al snel gaat het weer over de vermeende islamkritiek. Het deed me wel plezier om voor 1 maal geen 'neoliberalisme' te lezen tussen de vele dure woorden.

    Een hoofddoek, het kan me echt niet schelen (perfect mogelijk dat de manager die geen contact heeft met het publiek wel een hoofddoek draagt) maar als niet zo bijziende ongelovige kan ik het hoofddoekenverbod wel begrijpen: we hebben eeuwen nodig gehad om ons te bevrijden van het katholieke juk, we gaan nu de ene godsdienst (of althans de greep ervan op het openbare leven) niet inruilen voor een andere.

  • door Robrecht Vanderbeeken op maandag 27 mei 2013

    @Pieter. Inderdaad, Boudry is dan ook een 'kritisch denker' zoals Vermeersch een 'socialist' is. Het feit dat zijn stuk op liberales staat en niet eerst in DS, betekent mogelijks dat zelfs Joël De Ceulaer begreep dat dit echt wel heel kort door de bocht was (of het niet aan de redactie verkocht kreeg).

    @Guy. Het stuk staat hier op DWM, niet in de afhankelijke media en ik richt mij op liberales, niet op DS (op het vergelijkbare stuk van Mathias De Clerck vandaag in DS bijvoorbeeld, ook een mooie illustratie, niet?). En 'neoliberalisme' staat er wel hoor, ten minste, onder het synoniem 'links liberalisme'. Ik merk dat ook voor jou de strijd tegen islam een verlengstuk is van de strijd tegen katholicisme? En islam zou ons domineren in de toekomst? Zoals Wilders waarschuwt voor de islaminvasie in Hollandistan? Nogmaals: belangrijk om radicalisering van religie te vermijden, maar paniekvoetbal is koren op de molen van rechts. Jij zou misschien ook beter wat minder DS lezen? (grapje)

    Benieuwd trouwens wat men op Doorbraak van het hoofddoekendebat vindt. Peter de Roover stelt steeds een linkse variant van het flamingantisme voor te staan. Als we merken dat in dit debat linkse partijen, of wat daar voor doorgaat, pro zijn, en alle rechtse partijen contra, dan is dat een lakmoesproef voor hun 'linksheid'. Via search op het woord 'hoofddoek' vind ik niets terug in hun archief. Ook betekenisvol eigenlijk: men blijft liever op de vlakte. Dat is natuurlijk ook een standpunt.

    • door Guy op maandag 27 mei 2013

      Huidige situatie = zichtbare neutraliteit aan het loket. Als je dat wil veranderen, ben jij het die een 'strijd' voert. ;-) En dan is de enige vraag: wat zijn de maatschappelijke voordelen van het opheffen van een hoofddoekverbod? Beetje argumenten aub. Sociologisch (eerlijker weerspiegeling van onze maatschappij)? Economisch (toegang bepaalde vrouwen tot arbeidsmarkt)? Andere? Ik hoor het graag, want deze tekst bezondigt zich veel te veel aan de verwijten die je 'links liberaal' maakt.

      • door Robrecht Vanderbeeken op maandag 27 mei 2013

        Hoofddoekendebat is niet het hoofdonderwerp van mijn tekst, Guy. Maar om er toch iets over te zeggen: je geeft zelf al twee argumenten. Een derde en belangrijke reden is het universele karakter van verlichtingswaarden, vrijheid, gelijkheid, recht op godsdienstbeleving... Jij gaat uit van de bestaande toestand. Dat is een culturalisering en historisering van waarden. Ze zijn OK omdat het nu eenmaal zo is. Dat is dus een conservatieve houding. Een progressieve houding is de maximale verwezenlijking van verlichtingswaarden nastreven, voor iedereen. Het gaat hier m.a.w. om een evidente stap in emancipatie. Gaan we bijv. pedofilie door paters ook zo laten omdat het al gebeurt?

        Ter info, Karim Zahidi schreef net nog een heldere tekst over het hoofddoekendebat: http://www.dewereldmorgen.be/blogs/karimz/2013/05/27/de-hoofddoek-nog-maar-eens

        Kan je overigens even aangeven wat er dan niet klopt aan mijn bedenkingen bij 'linksliberaal' of de denktank 'liberales'? Nog eentje: wat zouden zij bij liberales van GAS-boetes vinden, denk je? Als grote democraten en verlichtingsdenkers? Rara... ze hebben er wel wat bedenkingen bij, de toepassing ervan enzo, maar het principe vinden ze prima. Men mag burgemeester Bart Somers natuurlijk niet afvallig zijn, als 'onafhankelijke' denktank.

        http://www.politics.be/persmededelingen/33866/

        • door Guy op maandag 27 mei 2013

          Een progressieve houding is om met argumenten te komen, en jezelf niet blind te staren op de lichtbak van Vermeersch of 1 andere opinie. Ik vind dit artikel van jou (soms ben ik het met je eens, soms niet) tendentieus, veralgemenend, niet onderbouwd.

          1. Het begint met een waarschuwing aan alle vrijzinnigen (die zijn met veel en van allerlei gezindten en gradaties, hoor).

          2. Ziedaar die groep wordt al snel ingeperkt tot 'radicale atheïsten'. Wie zijn ze???

          3. Na enkele niet gefundeerde alinea's heb je het al over 'arrogante vrijzinnigheid'.

          Waar baseert Robrecht zich allemaal op om dat zomaar in het rond te slingeren vraag ik me af?

          4. O ziedaar: een opiniestuk van de liberale denktank liberales moet ter ilustratie van alle voornoemde zonden.

          5. Niet alleen is het een dagtaak van die arrogante vrijzinnigen om bijziend, radicaal, clangewijs, zelfverheerlijkend enz. hun vrijzinnigheid, excuseer hun bekeriningsleer! te propageren, neen hoor ze doen ook niet liever dan de islam demoniseren!

          Ik stel me letterlijk vragen bij elke zin uit je stuk: al die veralgemeningen die als je als jouw waarheid poneert. Waar heb je het over man? Hieronder 1,5 paragraafje uit jouw tekst met bedenkingen die me dus constant vergezelden:

          *"Maar het is evengoed aanstootgevend als men een wereldreligie met miljoenen gelovigen botweg wil criminaliseren op basis van bijzonder pover denkwerk dat dan verkocht wordt als zogenaamd wetenschappelijk onderbouwde common sense filosofie." ---) crimininaliseren? wie heeft het over criminaliseren? van waar komt dat uit de lucht vallen?

          * "Men beseft blijkbaar zelf niet dat men grossiert in pars pro toto redeneringen (één fenomeen zou representatief zijn voor de ganse groep of het grote geheel) --) jawel, 1 liberales-artikeltje doet het wel

          *ab uno dsce omnes (als je er één kent, ken je ze allemaal) --) jij kent er 3: vermeersch, liberales en doorbraak

          *anachronismen (een boek uit de 19[de] eeuw als model om gedrag uit de 21[ste] eeuw te verklaren) --) de godsdienst niet beledigen, Robrecht ;-)

          *cognitieve trompe-l’oeils (men beweert dan men een onderscheid maakt (en dus kan maken) tussen ‘systeem’ en ‘mensen’, tussen ‘islam’ en ‘moslims’) --) voor jou volstaan enkele mensen-opinies om alle vrijzinnigen voor zichzelf te behoeden

          *de stuitende afwezigheid van ernstig comparatief werk terwijl men wél goochelt met allerlei cijfers en anekdotes ---) waar zijn jouw cijfers, bronnen? *de totale afwezigheid van een culturele theorie; de fixatie op ‘idealisme’, enzovoorts. --) zie jouw reactie hierboven

          Ik hoop dat je het niet slecht oppakt, Robrecht, een tegensprekelijk debat nietwaar!

          • door froels op dinsdag 28 mei 2013

            Guy heeft terecht een lijstje gemaakt van veralgemeningen in het artikel. Ik schreef ook al: wie zijn toch die bijziende atheïsten, behalve de 3 die genoemd worden?

          • door Robrecht Vanderbeeken op dinsdag 28 mei 2013

            Bedankt voor de feedback Guy. Ik probeer te begrijpen waar je nu mee worstelt. Ik heb het uiteraard niet over 'de vrijzinnigen', maar om een ontsporing ervan. Het is een brandbriefje, te lezen in zijn genre. Dat was toch duidelijk niet?

            Moet ik na alle debatten hieromtrent van de laatste weken dan verwijzen naar Vermeersch, de N-VA-boys ('flipflop' is trouwens een term van Wilders tegen de 'culturo's'... waar zouden ze de mosterd halen?), Cliteur, Dirk Verhofstadt, Boudry... er staat toch duidelijk 'new atheïsts'? Google dat eens. Kijk eens wie er bijna exclusief op liberales TV te zien is? Ik merk ook uit uw reactie dat ik een typefout maakte, het is 'ab uno disce omnes'. Excuus.

            Als je trouwens wil weten wat de zwakke plekken in de tekst zijn, ik zal het dan maar zelf zeggen:

            (1) de vage implicatie dat de vroege logisch positivisten een rechts clubje was (Carnap, e.a.) dat klopt niet, dat waren (dikwijls) marxisten. Ik had het over de neopositivisten eigenlijk, zoals we die sinds de oversteek naar de VS kennen. (2) De eventuele implicatie dat alle wetenschapsfilosofie in conflict ligt met sociale wetenschappen. Klopt uiteraard niet, het gaat eerder over een subclub in de analytische filosofie, een pseudo-analytische filosofie eigenlijk, heel populair in bepaalde kamers bij de filosofie aan de UGent. (3) Of de verwijzing naar 'religieuze gemeenschappen' als empirische observatie zonder daarin concreet te zijn, (4) het punt dat Frank hier maakt, de onderschatting van de macht van het katholicisme.... en misschien het belangrijkste, waar de discussie echt over zou moeten gaan: wat is dan de relatie tussen ontkerkelijking en economie? Is het het kapitalisme dat secularisering bracht, of moeten we eerder naar de Franse revolutie kijken, het modernisme in het algemeen, etc.?

            Als het dan het kapitalisme is, hoe begrijpen we dan de alliantie in de VS tussen neoconservatisme en neoliberalisme (en ook bij ons)? Werkt een hersendodend consumentisme een religieuze radicalisering in de hand, of is dat een zaak van economisch-politieke macht? Maar om die discussie te voeren, moeten we het dan wel over sociaaleconomische factoren hebben. Een aanzet van zo een discussie over hoe dat nu bij ons zit, is het boek van David Harvey waarin hij de relatie neoconservatisme en neoliberalisme analyseert.

            Soit, je mag echt niet onderschatten wat te impact op de publieke opinie is van het 'achterlijk'-dogma van Vermeersch. Dat vraagt echt om tegengas, zeker als je ziet dat Dirk Verhofstadt en Mathias Declercq weer het volledige podium in DS en DM kregen op de cruciale dag van de stemming in Gent gisteren. QED. Blijkt nu dat Vermeersch dat zogezegd niet zo bedoelde hoor, hij wou alleen maar een voorbeeld geven ten aanzien van Anciaux en zijn islamofobie-plan. Hij meende het niet? Wat een laffe houding toch, zeg dan gewoon dat je inderdaad wat zat te zeveren? Dat doen we allemaal wel bij momenten, en dat leren we nog eens iets bij. Het zou van kritisch denken getuigen. En dat is nog niet hetzelfde als 'progressief' zijn. Die verwarring maken sommige vrijzinnigen ook, niet alleen de bijziende: 'als men kritisch denkt is men progressief.'

            Ik heb ook jaren in die hangmat gelegen hoor. Tot je dan vanuit die hangmat bijv. DWM begint te lezen. boem, pats.

            • door Guy op dinsdag 28 mei 2013

              Misschien een tip als je er zelf andere ideeën op nahoudt dan de discoursen die gemeenplaats en overwegend zijn in traditionele media: laat die laatsten dan ook niet je agenda en besteding van energie/aandacht bepalen. Als je je constant bezighoudt met het uitpluizen, achternahollen en bekritiseren ervan, speel je mee in het spelletje.

              PS: ik meende toch ook enkele zwaktes in je tekst te hebben getoond ;-)

              • door Robrecht Vanderbeeken op dinsdag 28 mei 2013

                Wat media betreft, ik probeer er zo weinig mogelijk naar te kijken Guy, geloof me. Maar als je een boekje over cultuurbeleid voorbereidt, dan moet toch even door de actua gaan, de opinies, ... ik zit het niet uit te pluizen, struikel er steeds weer over, probeer er al zoveel mogelijk over te zwijgen... . (Maar dit gesprek wordt hiermee wat overbodig) Nu ik mij voornam Doorbraak, De Tijd en liberales enzo te lezen, is er materiaal zat om te reageren, geef ik toe, alleen moet ik blijkbaar meer expliciet verwijzen naar die netwerkjes dan.

  • door froels op maandag 27 mei 2013

    De kritiek kan ik grotendeels bijtreden, maar wie zijn die bijziende atheïsten dan precies? Dirk Verhofstadt wordt genoemd, terecht; Etienne Vermeersch in verband met zijn kruistocht tegen de hoofddoek; en Boudry. De vrijzinnige humanisten omvatten wel wat meer mensen. En er zijn ook ongelovigen die zich niet meteen bij die georganiseerde humanisten rekenen en ook niet bij de Liberales thuis te horen. Bij Sp-a bijvoorbeeld, dat het hoofddoekverbod heeft afgewezen, in Gent al in het verleden, en nu in de nieuwe principetekst (ontwerp).

    Ik verwijs ook naar het August Vermeylenfonds; en naar mijn online boek “Een moraal zonder god”, dat allerminst een aanval op de gelovigen en godsdiensten is, maar een positieve strategie voor een hedendaagse moraal: http://vermeylenfonds.wordpress.com/category/frank-roels/

    Over de hoofddoek staat een en ander in hoofdstuk 8: http://vermeylenfonds.files.wordpress.com/2012/10/hoofdstukken-8-en-9.pdf

    Bijkomstig heb ik mijn bedenking over deze zin: “...dat het katholicisme heeft teruggedrongen, hoewel dat natuurlijk het resultaat was van de naoorlogse, brede maatschappelijke evolutie”. Ik vrees dat zulks het napraten is van een dominant discours; de feiten zijn anders. De afgestudeerden uit het katholiek onderwijs vormen overal in Vlaanderen de meerderheid, idem voor de katholieke ziekenhuizen in de gezondheidszorg, en de verenigingen in de culturele sector. Wanneer we de massale betogingen tegen het homohuwelijk zien in Frankrijk, het seculiere land bij uitstek, beseffen we hoe de greep van oude opvattingen diepingeworteld blijft. De katholieke godsdienst is nog steeds zichtbaar in de Belgische staatsstructuur en rituelen en vele politici. Maar dit gaat niet over de grond van het artikel.

  • door Rikm op maandag 27 mei 2013

    De titel kondigt het mooi aan: dit wordt alweer een frontale aanval zonder kwartier. Al kon het misschien erger: de tegenstander wordt niet meteen "dom" genoemd, hij ziet alleen niet goed. Maar die vermoede mildheid houdt niet lang stand: de tegenstander wordt simplistische dichotomie (we kennen ons jargon) verweten, kortzichtigheid en dogmatisme, fanatisme zelfs. Eigenlijk is de tegenstander dus toch gewoon, euh... dom.

    En of dat nog niet genoeg is: de tegenstander is niet alleen slechtziende en intellectueel misdeeld, hij behoort ook tot de groep der neopositivistische mutanten en die der hitsige voetballers! Een slag onsportieve gemuteerden die niet in staat zijn tot zelfbevraging, die elk debat onmogelijk maken, maar zich blijkbaar wel lijdzaam moeten laten uitschelden voor het rot van de straat.

    Dat steller dezes intussen ongehinderd zaken als publiek debat, deontologie en wetenschappelijk onderzoek op een hoopje gooit, mag hem niet beletten om zijn stroom beledigingen rustig verder te zetten. Intussen verliest hij zodanig zijn focus, dat hij - zoals dat dan gaat bij dit soort teksten - zijn eigen hersensspinsels, met name de bijziende atheïsten, te lijf gaat, alsof het windmolens zijn. Zich intussen niet afvragend of er ook ergens mensen zijn, die zich in zijn karikatuur erkennen.

    Op mij maakt de kritiek op één opiniestuk op Liberales, dat ik niet van plan was te lezen, in elk geval niet veel indruk. Ik voel me wel een beetje in een monolithisch blok geduwd, iets wat je van Anciaux met de islam intussen niet meer mag doen. Waarom het dan wel doen met de critici van de islam?

    En waarom moeten we nog maar eens vernemen hoe slecht het "broederlijke" Europa het op het gebied van ethiek en "egalitarisme" zo belabberd doet terwijl "sommige boeddhistische gemeenschappen" (wie? de voorbeelddemocratie Nepal, misschien? Of Yeunten Ling in Huy?) hoge toppen scheren? Of sommige Westerse, Joodse gemeenschappen (gelukkig zegt de steller er zelf bij "ondanks" (!) een orthodoxe ingesteldheid)? En waarom zet steller bij "sommige islamitische gemeenschappen in het verleden" er de eeuw niet langer bij? 't Is de twaalfde (XIIde) en dat is misschien nét iets te lang geleden om nog echt relevant te zijn in een discussie van 9 eeuwen later. Zeker als men zelf stelt dat het anachronistisch is om een boek uit de XIXde eeuw als model te kiezen voor je gedrag in de XXIe eeuw.

    Maar dat zijn nog maar de kleine contradicties en ongerijmdheden in bovenstaande tekst. En het wordt pas echt grandioos als er een kromme vergelijking wordt gemaakt met de hoofdact van vandaag: ladies and gentlemen: Harry Houdini. Het risico met dergelijke vergelijkingen is natuurlijk, dat ze spaak lopen en alleen de oratorische beperkingen van de steller in de verf zetten. Zoals hier. De job van Houdini was de illusie, niet gedurende vijf minuten zijn kop onder water houden... Zoals hij een deel van de show was, zo waren vrijzinnigen, hoe sterk ook hun brillenglazen, met hun kritiek en hun verzet, deel van de "naoorlogse, brede maatschappelijke evolutie", die het alomtegenwoordige katholicisme op zijn plaats zette. Waar dacht je anders dat ze zaten? Op Mars?

    Op die manier zinken we voortdurend verder weg in flauwe beeldspraak, dat van die ridder hadden we overigens al eens in een tekst van een of ander schoolmeisje op KIfkif gelezen. We kunnen dus gerust een paar lijnen overslaan, mijn tekst wordt stilaan even lang als die van de steller. En, geef toe, veel argumentatie hebben we van die laatste nog niet mogen opvangen. Wel wat fouten in de zinsbouw, waardoor de betekenis van de bombastische zinnen vaak wat wazig wordt. Behalve dan als er op bijzonder leugenachtige manier wordt gedaan alsof de brildragende atheïsten alle praktiserende moslima's de grond willen instampen. Vakkundig! Ik ga me niet boos maken, daarvoor is zo'n insinuatie te zielig.

    En ons lijden is nog niet over. Er komt nog een neologistische spitsvondigheid: Botox progressiviteit. Vermoedelijk ook een obstakel van eigen vinding, waar de steller radicaal tegen is. Ja, hoor. Het is een aberratie! Of is het een zoveelste vervorming van de werkelijkheid? Volgens mij is het niet "noodzakelijk" "in naam van de Verlichting" om islam en Arabische cultuur te "schofferen". Maar het is wél levensnoodzakelijk dat niemand je, zwaaiend met een resolutie van Anciaux of wat dan ook, kan beletten om vrijuit te zeggen wat je van de islam denkt. Hoe erg die godsdienst mogelijk ook je neus uitkomt.

    In deze heeft professor Blommaert helemaal niks aangetoond, behalve dan, dat hij het "achterlijk"-voorbeeld uit Reyers-laat verkeerd begrepen had.

    Ach, ik heb er genoeg van. Ik zou nog iets over "linksliberaal conservatisme" (nog een uitvinding van de steller, mag ik aannemen), ik zou nog met Chomsky en Popper om de oren moeten geslagen worden, in de vlucht een kritiek moeten lezen op het kapitalisme, maar ik heb nu op één na alle paragrafen van de steller gelezen, vast moeten stellen dat scheldwoorden stelselmatig de plaats van argumenten innemen en ik ben het hartsgrondig beu. Ik heb DeWereldMorgen nu een tijdje gevolgd en ik vrees dat, als dit soort teksten de wereld van morgen voorbereidt, er in de nabije toekomst nog veel meer gemasturbeerd zal worden, dan vandaag al het geval is. Knap!

    P.S. Is het niet precies in de eigengereide filosoferige omgeving van de steller, dat men je voortdurend toesnauwt dat de woorden links en rechts obsoleet zijn? "Obsoleet", want in die kringen zal er niemand aan durven denken dat er ook een Nederlands woord als "overbodig" bestaat.

    • door Robrecht Vanderbeeken op maandag 27 mei 2013

      Om een doelpunt te maken, moet je wel proberen op de bal te trappen Rik. Ik merk dat jij je aangesproken voelt? Wat Houdini betreft, die zat niet alleen in een watervat, hij deed ook iets met gefabriceerde boeien. Tenminste, daar is discussie over: waren die nu echt of niet? :-)

      @Frank, merci voor de link naar uw boek, ga ik zeker lezen!

      • door Rikm op dinsdag 28 mei 2013

        ... het ging gewoon over voetbal en goocheltruukjes. Sorry, dat had ik niet begrepen. Nee, die handboeien waren niet echt.

  • door froels op dinsdag 28 mei 2013

    De leraars niet-confessionele Zedenleer beantwoorden zeker niet aan de beschrijving van de “Bijziende atheïsten”.

    Over de inhoud van de lessen n.c. Zedenleer zegt inspecteur Eddy Borms: “de cursus zedenleer is opgebouwd uit 5 grote procesdoelen:

    1) zelfstandig denken en zelfstandig handelen; 2) solidariteit maakt deel uit van autonomie, zich kunnen inleven in de ander; 3) humanisering van de samenleving; 4) verantwoordelijke houding tegenover huidige en toekomstige generaties; 5) zingeving.

    Zie het magazine van deMens.nu, sept-okt 2011: interviews met meerdere leerkrachten zedenleer, en politici. 3 politici willen de cursus zedenleer 'hervormen', in feite het aantal uren verminderen: Ludo Sannen (Sp-a), Wouter De Vriendt (Groen!,) Jean-Jacques De Gucht (O-VLD). Mieke Van Hecke wil geen zedenleer in haar katholieke scholen, want zedenleer wijst de godsdienst af, zegt ze (voordracht op 4/10/2012 te Gent). http://www.demens.nu/export/sites/default/nl/Publicaties/info/Zedenleer.pdf.

  • door Dirk De Wolf op dinsdag 28 mei 2013

    Ja De Wereld Morgen,

    Mooie naam voor een website. Ik lees ook bij gelegenheid het de ‘heen en weer’ rond dergelijke thema’s en neem dan uiteindelijk mijn gitaar en kom zo toch bij Drs P terecht. Na ‘heen en weer’ zing ik dan ‘de dodenrit’.

    Want terwijl ‘de wolven’ oprukken wordt hier gegrossierd in dure woorden die fermenteren tot scheldprojectielen. Wie uit het slagveld nog iets bruikbaars kan rapen om de Wereld van Morgen mee op te bouwen is een genie.

    Doet me eerlijk gezegd wat denken aan sektarische haarklieverij: de andersdenkende met zijn helse ongerijmdheden eens goed op zijn plaats zetten. Men durft dan nooit expliciet besluiten met de eigen superioriteit, maar de goede verstaander leest het impliciete besluit natuurlijk tussen de regels ‘kijk eens hoe zuiver ik ben’. Alsof al die achterlijke idioten niet nadenken en het hen alleen om media-aandacht of persoonlijk profijt te doen is. Ach die sukkels hebben niets begrepen van de verlichting, ze zijn conservatief verlicht, of hun licht is gewoon uit. En zo landen we bij een simpel verhaaltje van de ‘goeden en de slechten’. Ondertussen naderen ‘de wolven’.

    Want over welke fundamenteel belangrijke materie gaat het dan wel? Een doek, een speldje of wat dan ook, een prulletje. Het is nochtans niet moeilijk, ‘t is zelfs gemakkelijk. Wil er iemand een hoofddeksel dragen achter een loket, mij goed, hoewel ik het wat moeilijker zal hebben als er dan iemand met de pinnemuts van de Ku Klux Klan achter het loket zal opduiken – maar geen discussie, ik zal het aanvaarden en mijn mogelijke oorspronkelijke wrevel, verwondering, geproest … bij het zien van sommige vestimentaire ornamenten en symbolen beheersen. Wil een meerderheid in een gemeente- of andere raad dat die zaken achterwege blijven omdat ze volgens die meerderheid het neutraliteitsidee zouden kunnen aantasten, mij ook goed. Is het zo moeilijk dat de onwennige Belgen en de aan symbolen gehechte symbolendragers zich daarbij neerleggen?

    Kunnen we dan verder onze energie besteden aan het zoeken naar werkbare oplossingen voor de grote wereldproblemen van deze eeuw die onze Wereld van Vandaag en Morgen bedreigen, maar rustig voortwoekeren tussen de semantische discussies door: ecologie, bevolkingsgroei en armoede … Want ondertussen naderen ‘de wolven’.

    Dirk De Wolf

  • door FrankWillems op dinsdag 28 mei 2013

    China als typevoorbeeld van een niet emancipatorische lekenmaatschappij ? 600 miljoen mensen uit de armoede halen is niet emancipatorisch? Op welke planeet leeft de auteur?

  • door HarrieH op dinsdag 28 mei 2013

    Ik vind dit een moeilijke kwestie. En dit artikel helpt niet. Eerst over dit artikel van Robrecht Vanderbeeken. Ik ben, omdat ik de waarheid niet in pacht heb, en er niet vlotjes uitgeraak, beginnen lezen, en de argumenten tot mij te nemen, totdat ik door de waterval van dure scheldwoorden de inhoud uit het oog verloor. Waarover het ook moge gaan, dit is onleesbaar en onbeschoft - dialoog aangaan zal hier als bedoeling wel niet achter zitten: eerder natrappen. Ik zal wel te dom zijn om de ware bedoeling te achterhalen. Het zij zo. Nu over de inhoud van het debat. Dat het verbod op religieuze symbolen in het verlengde ligt van de ontvoogdingsstrijd tegen het alomtegenwoordige en machtige katholicisme begrijp Ik. Ik ben zelf 2x in mijn loopbaan gebroodroofd door rancuneuze machtspolitiek van de christelijke zuil. Niet in 1960, maar nu nog, in 2010. De zuilen als machtscenakels leven nog, volledig in disproportie met de praktiserende aanhang van de katholieke godsdienst. In die optiek huiver ik voor een verwevenheid van ELK godsdienstig symbool met het functioneren van de overheid. Aan de andere kant ben ik voor interculturaliteit, waar mensen , daar waar ze wonen mekaar ontmoeten om samen hun maatschappij te ontwerpen, zonder vooraf voorwaarden te stellen zoals een taalexamen of kledij: "er zijn" volstaat als legitimering van je positie als gesprekspartner. En dan overleg je grenzen waarbinnen je opereert: de universele rechten van de mens zijn een goed beginpunt. Religie hoort bij een deel van de gesprekspartner, maar is geen deel van het gesprek. Is geen onderhandelmaterie. Maar misschien moet je de ander, de gesprekspartner goed zien, met zijn uiterlijke verschijningsvormen ongecensureerd, voordat je open in het gesprek kunt treden??? De partijen aanvaarden zoals ze zijn, met als enige onaanvaardbare dat ze niet in dialoog zouden willen treden. En nu houd ik op, het is een moeilijke kwestie.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties