Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Tegen de hegemonie van het neoliberalisme

"Het neoliberalisme is zo tot in de poriën van onze maatschappij, ook in onze geesten, doorgedrongen, dat we het niet meer zien. Of we beschouwen dat alles als noodzakelijk, als de gang van de wereld. TINA, There is no alternative. Daarom zal het moeilijk te overwinnen zijn", zegt cultuurfilosoof Lieven De Cauter in de inleiding van L!nt, het tweejaarlijks symposium van vzw Demos.
zondag 11 december 2011

Op dinsdag 13 en woensdag 14 december organiseert Demos vzw haar tweejaarlijks symposium L!nt, in samenwerking met Stad en OCMW van Kortrijk. Dit jaar in de Budascoop te Kortrijk. Het symposium bevat zes thema's, telkens met een mix van visie, beleid en praktijk, en wordt in goede banen geleid door zes dagvoorzitters. Registratie online is vereist.

Het eerste thema op L!nt is TINA. 'There is no alternative' was een slogan van Margaret Thatcher. De organisatoren bedoelen er de actuele economische logica mee die vandaag alles schraagt, en de verzakelijking waar men niet onderuit lijkt te kunnen. Financiële crisis en besparingen, snoeien, meten en verantwoorden.

Kunnen we louter volgen of moeten we juist het verschil kunnen maken? En hoe: kerntaken of juist veel breder gaan? Zoals Susan George voorhoudt: TATA (There Are Thousands of Alternatives).

Eén van de keynote-sprekers voor TINA is Lieven De Cauter. Als proevertje voor het symposium volgt nu zijn inleiding.

Deel I : Het neoliberalisme dat zelfs het kapitalisme in gevaar brengt

Het neoliberalisme is de dominante ideologie van deze tijd, maar ook de kern van de organisatielogica van onze wereldorde op alle niveaus; kortom het neoliberalisme is ‘hegemonisch’. Hegemonie is, met dank aan Gramsci, niet overheersing door geweld, maar governance via een ideologie die alomtegenwoordig is; die door iedereen verinnerlijkt wordt, ook door haar slachtoffers, en zelfs door haar tegenstanders.

Het nieuwe kapitalisme is complex, maar zijn ideologie is kinderlijk simpel. Het basistheorema vatte Foucault die al in 1979 een cursus wijdde aan het neoliberalisme - gepubliceerd als  Naissance de la biopolitique -  als volgt samen: de hele wereld, van ecomomische activiteiten tot culturele activiteiten, van het internationale niveau tot het buurtniveau, van staten tot gezinnen – de hele wereld wordt opgevat als een verzameling bedrijven.

Alles is economisch, dus alles is een bedrijf. Of in de woorden van Foucault: ‘Het is deze vermenigvuldiging van de vorm “bedrijf” binnen het sociale weefsel, die, denk ik, de inzet vormt van het neoliberalisme. Het komt er op aan om van de markt, de concurrentie en dus van het bedrijf, wat men zou kunnen noemen de vormgevende kracht van de maatschappij te maken’ 

Deze opvatting is via de economie, als zogenaamd objectieve, neutrale wetenschap, maar in werkelijkheid een door en door ideologische discipline, doorgedrongen in zowat alle vormen van politiek, iedereen heeft dat axioma aanvaard. Daarom is de politiek de slaaf geworden van de economie.

Op het basistheorema dat alles een bedrijf is, entte zich, dixit Ricardo Petrella, een ware theologie met een heilige drievuldigheid: privatisering, deregulering, flexibilisering. Het neoliberalisme is bestand tegen de feiten en totaal ongevoelig is voor empirisch argumenten.

Indien privatisering niet werkt... privatiseer meer. Indien deregulering niet werkt: dereguleer meer. Indien flexibilisering niet werkt, flexibiliseer meer. Of iets moeilijker, maar nog juister: socialisering van de kosten, privatisering van de winsten.

Electrabel is voor ons een schoolvoorbeeld. De Belgische belastingbetaler heeft de kerncentrales gefinancierd, die zijn dan geprivatiseerd, verkocht aan een buitenlandse holding voor een zacht prijsje en nu weigert die buitenlandse holding correcte belastingen te betalen op zijn giga-winsten. We stonden erbij en keken ernaar.

Gaat het mis? Met de banken bijvoorbeeld, socialiseer de kosten nog meer, en privatiseer de winsten nog meer. Wij moeten de banken keer op keer redden, maar de CEO’s blijven mega-weddes en bonussen opstrijken. Fortis, Dexia, KBC... dat is wat we op wereldschaal meemaken.

En de belastingsbetalers, de 99 %, niet alleen van de Amerikaanse belastingsbetalers, maar de 99% van de hele wereldbevolking, betaalt de rekening. Erg simpel. Wie het neoliberalisme heeft begrepen, heeft ook de essentie het complexe neokapitalisme begrepen.

Het neoliberalisme is zo radicaal dat het zelfs het kapitalisme in gevaar brengt. Dat is deze crisis. Neoliberalisme staat voor een extreme vorm van kapitalisme.  En laat het nu net dat neoliberalisme zijn dat sinds dertig jaar het schone weer maakt, én in de economie sinds von Hayek en Milton Friedmann, (geen economen, maar ideologen), én in de wereld van de politiek vanaf Reagan en Thatcher.

Het is een ideologie die ‘tweede natuur’ is geworden: het wordt voorgesteld als de natuurlijke, noodzakelijke gang van zaken. Dat is de betekenis van de slagzin: TINA, There is no alternative. Maar het is utopie, die drijft op leugens en illusies.

Dat het neoliberalisme een utopie is, wordt duidelijk in de utopisch boeken van Ayn Rand (the fountainhead en Atlas shrugged), waarin de maatschappij gebaseerd is op egoïstische ambities, geleid door Uebermemschen, de ondernemers. Het is een sekte met discipelen, zoals Alan Greenspan, die een leerling was van Rand. En die sektarische visie heeft via Reagan and Tatcher de wereld veroverd.

Zelfs een neoliberaal van het eerste uur, Paul de Grauwe, heeft dat begrepen en trekt nu in kranten van leer tegen “de marktfundamentalisten”. Zoals het fascisme of stalinisme als gevaarlijke utopieën zijn ontmaskerd, zo komt misschien ooit de dag dat ook het neoliberalisme beschouwd wordt als een gevaarlijke vorm van extremisme.

Dat is wat we moeten leren inzien: het neoliberalisme is een sektarische, extremistische utopie. Men leze daarover het prachtige boek van Hans Achterhuis, 'De utopie van de vrije markt' . Maar helaas het is een filosofisch boek, de effecten van het neoliberalisme staan er niet in beschreven. Daarvoor moet men andere boeken lezen, zoals Naomi Kleins boek over de opkomst van het catastrofekapitalisme, 'The shockdoctrine' . Maar men kan ook gewoon rondkijken.

Deel II : Het neoliberalisme als ramp op alle schalen

Wat heeft de vermarkting en privatisering van alles, het merchandising van alle cultuur en het ‘vermangementen’ van alle bedrijven en instellingen, de transformatie van instellingen tot bedrijven, wat heeft kortom het neoliberalisme aangericht? Catastrofes op alle niveaus. Op alle fronten springt het in het oog: het neoliberalisme is een ramp op alle schalen.

Beginnen we op macro-niveau. Wat doet het neoliberalisme met de planeet? Voor de planeet is de verslaving van het neoliberalisme aan de groei levensbedreigend. Het kapitalisme berust op groei, het neoliberalisme is nog meer verslaafd aan groei, omdat door de ‘financialisering’ een speculatieve economie boven de reële economie moet draaiende gehouden worden.

Of nog: in een economie van aandeelhouders moet er veel kunnen worden afgeroomd, dus winst en groei staan meer dan ooit centraal. De korte termijn is dominant. Terwijl de mensheid, met het oog op opwarming van de aarde zou moeten leren denken in aeonen, in eeuwen, in een geologische tijd, draait de gedigitaliseerde, speculatieve economie op microseconden.

Ten derde is er de privatisering van gemeengoed, van de commons. Denken we aan de patentering van zaaigoed (van granen, maïs, aardappelen), door multinationals Monsanto en BASF. De strijd voor de planetaire commons, en ook de commons van de kennis in de kenniseconomie, is een van de belangrijkste strijdpunten van de eenentwintigste eeuw. 

Dan is er de dualisering van de wereld: door de afbouw van de welvaartstaat en de afbouw van allerlei internationale controlemechanismen, is de tegenstelling tussen arm en rijk verscherpt. Deze logica van dualisering speelt op alle schaalniveaus, van de planetaire schaal, over de stedelijke schaal tot het bedrijfsniveau.

Op planetaire schaal is er de tegenstelling tussen Noorden en Zuiden, bijvoorbeeld tussen Europa en Afrika. Deze wordt zichtbaar op pijnpunten als de muur van Ceuta, een muur die een scheidingslijn trekt met het hoogste verschil in welstand ter wereld.

Ceuta is een welvarende Spaanse stad op Marokkaans grondgebied en de dorpjes aan de overkant zijn slums. Maar die tegenstelling is ook doorgedrongen in onze steden: de daklozen, de migranten, de mensen zonder papieren, de verborgen armoede. En ook in onze bedrijven is de spreidstand van de weddes, tussen zeg maar de poetsvrouw en de CEO, exponentieel toegenomen. Hoelang zullen we dit nog aanvaarden? 

Op midden-niveau: management is een ramp. Denk aan de spoorwegen. Je kan aan een kind uitleggen dat wanneer sporen, treinen en gebouwen onder drie aparte holdings vallen, het wel mis moet lopen. En de overhead van drie kaders maakt het geheel zo topzwaar dat het op zich al een verkwisting is.

Privatisering was een ramp voor het Engelse spoor, een ramp voor het Nederlandse (ik schat dat NS één op vijf treinen gewoon improviserend aflast, dat was vroeger ondenkbaar), maar toch gaan we ermee door. Waarom? Omdat ... het neoliberalisme hegemoniaal is. Omdat het bestand is tegen empirie, mislukkingen zijn geen tegenargumenten.

En de beslissingen worden altijd elders genomen, we kunnen niet anders dan privatiseren zeggen onze politici want... Europa. En inderdaad, alle richtlijnen uit de EU zijn wezenlijk neoliberaal. 

Nog op het meso-niveau heerst een concurrentie van iedereen tegen iedereen, collega’s zijn mededingers voor lonen, onderzoeksgelden, subsidies, carrièremogelijkheden... Niemand heeft nog medestanders, solidariteit wordt onmogelijk. Mensen hebben allemaal verschillende weddes, verschillende trajecten (de flexibilisering van het onderwijs is daar een voorbeeld van: studenten hebben geen studiegenoten meer en doen dus langer over hun curriculum).

De grote paradox is dat de zogenaamde ‘kwaliteitscontrole’ alleen op basis van kwantitatieve parameters gebeurt (bezoekersaantallen, ledenaantallen en aantallen voorstellingen, aantal publicaties etc). De consultancy-bedrijven, die voor het overgrote deel gebakken lucht verkopen, komen aan de lopende band met nieuwe business plans en organigrammen aandraven.

De ene herstructurering is nog niet geïmplementeerd of er komt al een volgende. Die combinatie van concurrentie, flexibilisering, outsourcing van verantwoordelijkheid en ‘kettingherstructureringen’ leidt tot verzakelijking, tot aliënatie, tot vervreemding.

Richard Sennett schreef er een mooi boekje over: 'The new culture of capitalism', waarin hij deze aliënaties in kaart brengt. Ook professor psychotherapie Paul Verhaeghe zag zich door de klachten van zijn patiënten als het ware gedwongen om zich te buigen over de psychische druk en het psychische lijden dat van de nieuwe “bedrijfscultuur” uitgaat.

Ten slotte, nog altijd op het het midden-niveau, zijn ook culturele instellingen, universiteiten en musea, en zelfs sociaal-cultureel organisaties bedrijven geworden, die onderworpen worden aan een doorgedreven management- en marketinglogica (dat zal vandaag uitgebreid aan bod komen).

Het komt er echter op aan om de culturele instellingen en plekken te denken buiten de economische sfeer, als heterotopieën, andere plekken. Plekken van andersheid, die samen een derde sfeer vormen. De sfeer van het spel en het ritueel, van de esthetische dimensie, van de scholè de vrije tijd, tegenover de sfeer van het werk, de privé-sfeer en - sector van de economie, en de publieke sfeer van het handelen - de politiek. Het is deze heterotopie, deze derde sfeer die vandaag de dag met hand en tand moet verdedigd worden tegen de ‘economisering’ van alles.

Gelukkig begint het verzet te komen. Zoals tegen de neoliberalisering van de academische wereld een slow science movement aan het ontstaan is, zo moet er ook in de culturele wereld openlijk verzet komen tegen de neoliberalisering. Dat zal niet gemakkelijk zijn, immers...

Op het micro-niveau hebben we het ondernemerschap verinnerlijkt als maatschappelijk ideaal. Er zijn winners en loosers. And the winner takes all. Dat is ook duidelijk de structuur van onze media, van onze reality tv bijvoorbeeld. Iedereen is een firma, en we zijn onszelf als bedrijfje gaan beschouwen. Rudi Laermans noemde dit: 'the enterpreneurial self', het ondernemende zelf. Onze denktrant is wezenlijk neoliberaal.

Conclusie van onze panoramic shot, van onze snelle inventaris? Het neoliberalisme is een utopisch, extremistisch virus dat heel ons maatschappelijk weefsel heeft aangetast, van de grote macro-economische structuren en mechanismen tot in de kleinste cellen van onze denkpatronen.

Daarom zal het moeilijk te overwinnen zijn. Het neoliberalisme is zo tot in de poriën van onze maatschappij, ook in onze geesten, doorgedrongen, dat we het niet meer zien. Of we beschouwen dat alles als noodzakelijk, als de gang van de wereld. TINA, There is no alternative.

Dat is de macht van een ideologie die overheersend wordt: ze wordt tweede natuur. Maar deze orde is gemaakt, niet geschapen. Ze is zorgvuldig in de steigers gezet, door Von Hayek en Milton Friedmann, door Reagan en Tatcher, etc, en is dan een optocht begonnen door alle aspecten van het leven, alle lagen en strata van de wereld.

Zowel sociaal, psychologisch, en ecologisch, maar ook economisch is de neoliberale wereldorde onhoudbaar. Op alle schaal niveaus, van het kosmologische schaal tot onze hersencellen, is het neoliberalisme een bedreiging voor de maatschappij en de wereld. Het neoliberalisme is failliet.

De leugen is sinds de bankencrisis nu voor iedereen die niet blind is, duidelijk. Het is, na dertig jaar, niet alleen duidelijk dat het ecologisch onhoudbaar is (de verslaafdheid aan de groei is catastrofaal) en sociaal (de dualisering van de maatschappij en de wereld), maar nu blijkt het ook economisch onhoudbaar.

Deel III : Het neoliberalisme en de strijd tegen de hegemonie

De hegemonie van het neoliberalisme moet dringend worden doorbroken, het neoliberalisme moet op alle fronten en telkens opnieuw ontmaskerd worden. Want er kan geen verzet zijn tegen het neoliberalisme zolang de mensen erin geloven, zolang ze die ideologie, die georganiseerde leugen niet hebben doorzien.

En toch is er nog een lange weg te gaan, want ook als het neoliberalisme als ideologie eindelijk zou worden doorzien en ontmaskerd, dan nog staat het overeind als organisatiestructuur van het wereldsysteem. 
We moeten het neoliberalisme niet alleen bevechten door het gemeengoed, de commons, te verdedigen tegenover de restloze privatisering. Niet alleen de deregulering die rechtstreeks verantwoordelijk is voor de bankencrisis, en de flexibilisering die aan de basis ligt van de afbraak van de solidariteit.

We moeten ook, en vooral, het basistheorema van het neoliberalisme aanvechten en radicaal verwerpen: niet alles is een bedrijf. Een persoon is geen bedrijf (zoals een bedrijf geen persoon is), een gezin is geen bedrijf, een universiteit is geen bedrijf, een culturele instelling is geen bedrijf, een sociale organisatie is geen bedrijf. Dat is fundamenteel. We moeten deze noodlottige misvatting en misvorming radicaal afwijzen.

Zowat alles wat ik gezegd heb, weten we ergens allemaal. En toch. Toch heeft het ons te lang gekost om het in te zien: het neoliberalisme is a clear and present danger (zoals de Amerikaanse strategen van de neocons dat zeggen). Het is een geduchte, en alomtegenwoordige vijand. Door de hegemonie en de governance door consensus was er geen tegenvertoog.

Maar nu is er een tegenvertoog. En er is ook protest. Eindelijk. De Indignados, Occupy Wall Street! Wij zijn de 99%. Dus: er is hoop dat de mensen wakker worden en dat er aan de hegemonie van het neoliberalisme een einde komt. Het is aan ons, aan ons allemaal om deze strijd aan te gaan.

Het bestrijden van het neoliberalisme is een van de grote en dringende uitdagingen van deze eenentwintigste eeuw. Als wij deze neoliberale ideologie in ons denken overwinnen, dan zijn we al halverwege. Maar we moeten ook daadwerkelijk opstaan. Het is tijd voor activisme, voor academisch activisme, cultureel activisme, activisme op alle fronten!

Occupy Wall Street? Occupy All streets!

Lieven De Cauter (KUleuven, RITS, Berlage Instituut ) is filosoof, schrijver en activist. Hij doceert cultuurfilosofie aan het Departement Architectuur van de K.U.Leuven, de mediaschool RITS en het Berlage Institute in Rotterdam. Zijn recentste publicaties zijn: ‘The Capsular Civilization. On the City in the Age of Fear’ (2004); Art and Activism in the Age of Globalization’ (Reflect#08 2010) ‘De Oorsprongen of het boek der verbazing en De Alledaagse Apocalyps. Van Nine-eleven tot de Arabische Lente’ (2011). Hij is stichter en voorzitter van het BRussells Tribunal tegen de illegale oorlog in Irak. Hij is stichtend lid van het Platform voor vrije meningsuiting, dat ageert tegen de uitwassen van het antiterrorismeklimaat in België, lid van het actiecomité Barbara Van Dyck, van de Vooruitgroep  en van de Slow Science Movement.

www.demos;be/lint

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

20 reacties

  • door JeroenDM op zondag 11 december 2011

    Lange tekst, dus hieronder slechts enkele bemerkingen bij een aantal basispremissen.

    1) Het "neoliberalisme" is historisch gegroeid als reactie tegen de dominantie van Keynes ("we're all Keynesians now"). Het klassieke liberalisme moest herdacht worden.

    2) Blijkbaar is de ideologie van het neoliberalisme niet kinderlijk simpel, want de samenvatting van Foucault slaat de bal mis. De term "bedrijf" is misleidend, net als de vaststelling dat het "bedrijf" de vormgevende kracht moet "gemaakt" worden.

    Het gaat ten eerste om een beschrijvend, niet om een normatief model. Een uitgangspunt van het liberalisme is dat iedereen een "economische agent" is. 'Economisch' moet daarbij niet gezien worden als 'commercieel' of 'financieel' (wat de term 'bedrijf' misleidend maakt), maar als een allesomvattend begrip. Ieder van ons maakt economische beslissingen: ga ik naar de bakker om de hoek of naar die wat verderop, ga ik vanavond studeren of speel ik Skyrim, stort ik 10 euro aan DWM of ga ik er pinten mee drinken, enz. Het gaat met andere woorden niet om "winst" in de zin van de "financiële winst". "Economie" gaat wel om het afwegen van kosten en baten, waarbij die kosten en baten niet alleen als "geld winnen" of "verliezen" moet worden gezien.

    Het beste bewijs dat het om een normatief model gaat, is dat dergelijke beslissingen nog altijd zouden bestaan in een economie die 100% door de overheid wordt gecontroleerd. Je moet nog steeds kiezen of je ervoor kiest om illegaal transacties te verrichten, dan wel of je je conformeert naar wat de overheid van je verlangt.

    3) De auteur maakt, zoals zo veel mensen ter linkerzijde, de bijzonder vreemde sprong dat aangezien alles moet geprivatiseerd worden, de verliezen gesocialiseerd moeten worden, alsof dat een logische uitgroei van het gedachtengoed van Hayek of Friedman zou zijn. Wie iets dergelijks beweert, zou beter Hayek en Friedman eens lezen. De kern van het (neo)liberalisme is net dat vrijheid en verantwoordelijkheid hand in hand gaan: de vrijheid om je eigen economische beslissingen te nemen, maar de verantwoordelijkheid om op te draaien voor de kosten die je veroorzaakt. In een systeem waar de kosten gesocialiseerd worden, ontstaan externaliteiten en dus economisch suboptimale beslissingen.

    Ik betwist niet dat er in de huidige maatschappij massa's van die externaliteiten bestaan, in de milieuproblematiek en in de financiële wereld, die erin geslaagd is haar kosten af te wentelen op de maatschappij. Maar ze zijn geen inherent deel van het neoliberalisme. Als (neo)liberalen heden ten dage nog pleiten voor privatisering, is het net omdat ze zich niet herkennen in het huidige systeem.

    4) De bewering dat "alle" richtlijnen vanuit de EU "neoliberaal" zouden zijn, spreekt niet voor een auteur die zijn ideologische tegenstanders dogmatisme verwijt.

    5) Ik denk dat er zowel ter linker- als ter rechterzijde een hoop mensen zijn die zich niet kunnen vinden in het principe "privatisering van de winsten, socialisering van de winsten". Alleen kiezen veel mensen ter linkerzijde een verkeerde tegenstander: in plaats van te kijken naar de rol overheid, die de belangen van big business vrijwaart, roepen ze net op om meer overheid te hebben. Een gemiste kans, wat mij betreft.

    • door JeroenDM op zondag 11 december 2011

      *"het beste bewijs dat het NIET om een normatief model gaat", moest dat zijn.

      • door mlc op maandag 12 december 2011

        Was het Marxisme op papier ook niet geweldig en zeker niet bedoeld zoals het in de praktijk werd gebracht?

  • door Le grand guignol op maandag 12 december 2011

    Dat de EU de neoliberale kaart trekt is ondertussen voor velen duidelijk, al blijven sommigen dat - vaak tegen beter weten in; ideologie, weet u wel - hardnekkig ontkennen. Desalniettemin zijn er bronnen genoeg die dat bevestigen - in deze reactie beperk ik me tot een beetje uitleg, bronnen en citaten die het betoog van De Cauter onderschrijven en kracht bijzetten:

    * Buch-Hansen, H., & Wigger, A. (2010). Revisiting 50 years of market-making: The neoliberal transformation of European competition policy. Review of International Political Economy, 17(1), 20-44. doi: 10.1080/09692290903014927 * Carey, M. (2008). The quasi-market revolution in the head. Journal of Social Work, 8(4), 341-362. doi: 10.1177/1468017308094989 * Crouch, C. (2011). The strange non-death of neoliberalism. Cambridge, UK: Polity. * Ferguson, I. (2004). Neoliberalism, the Third Way and Social Work: The UK experience. Social Work & Society, 2(1), 1-9. Retrieved from http://www.socwork.net/sws/article/view/236/411 * Scharpf, F. (2009). Europe's neo-liberal bias. In Hemerijck, A., Knapen, B., & van Doorne, E. (Eds.), Aftershocks. Economic Crisis and Institutional Change (pp. 228-234). Amsterdam, NL: Amsterdam University Press. Retrieved from http://dare.uva.nl/aup/en/record/341196. doi: 10.5117/9789089641922 * van Apeldoorn, B. (2008). The contradictions of ‘Embedded Neoliberalism’ and Europe’s multi-level legitimacy crisis: The European project and its limits. In van Apeldoorn, B., Drahokoupil, J., & Horn, L. (Eds.), Contradictions and limits of neoliberal European governance: From Lisbon to Lisbon (pp. 21-43). New York, US: Palgrave Macmillan. * van Apeldoorn, B. (2010). The social purpose of new governance: Lisbon and the limits to legitimacy. Journal of International Relations and Development, 13(3), 209-238. doi: 10.1057/jird.2010.9 * Wigger, A. (2004). Revisiting the European competition reform: The toll of private self-enforcement. Working Papers Political Science No. 2004/07, Studies in the Transnational Political Economy of Corporate Governance 5, Amsterdam, NL: vrije Universiteit Amsterdam. Retrieved from http://www.ru.nl/politicologie/koppeling/wigger/#RecentPublications * Wigger, A. (2008). Competition for competitiveness: The politics of the transformation of the EU competition regime. Dissertation, Departement of Political Science, Faculty of Social Sciences, vrije Universiteit Amsterdan, NL. Retrieved from http://www.ru.nl/politicologie/koppeling/wigger/#RecentPublications

    Net zoals De Cauter aanhaalt is het neoliberalisme in wezen een socioculturele omwenteling, die gebaseerd is op een ideologische, economische logica. Een belangrijk aspect is inderdaad het promoten van een individu dat zichzelf als een ondernemer van zichzelf hoort te beschouwen. Ook daaromtrent zijn er heel wat bronnen die dat bevestigen:

    "Eine solche unternehmerische Perspektive erscheint heute zugleich zeitgemäß und fortschrittlich, und sie sich drängt sich gegenwärtig mit einer so erdrückenden Massivität und mit einer so heimtückischen Verführungskunst auf, dass uns ihre sirenenhaften Verlockungen und ihre irreführenden Täuschungen oft gar nicht bewusst werden. Das mag darin seinen Grund haben, dass uns die neoliberale Ideologie eines ungebremsten Kapitalismus bereits so vertraut und so anschmiegsam geworden ist wie unser Hemd. Bis in die persönlichsten Beziehungen hinein bedienen wir uns - meistens völlig unbemerkt - einer ökonomischen Terminologie und benutzen wir Begriffe aus dem betriebswirtschaftlichen Controlling und Consulting" (Böhm, 2010:234)

    * Böhm, W. (2010). Von der Bildungsökonomie zur Ökonomisierung der Bildung. In Braeckmans, L. (Ed.), DRIVE! Van onderwijs naar onderneming (pp. 231, 234-238). Gent, B: Academia Press. * Bröckling, U. (2002). Jeder könnte, aber nicht alle können. Konturen des unternehmerischen Selbst. Mittelweg 36, 11(4), 6-26. Retrieved from http://www.his-online.de/zeitschrift/jahresregister.html * Bührmann, A.D. (2005). The emerging of the entrepreneurial self and its current hegemony. Some basic reflections on how to analyze the formation and transformation of modern forms of subjectivity. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research, 6(1), s.f. Retrieved from http://www.qualitative-research.net/index.php/fqs/article/view/518/1122 * Dean, J. (2010). Drive as the structure of biopolitics: Economy, sovereignty, and capture. Krisis, (2), 2-15. Retrieved from http://www.krisis.eu * Lessenich, S. (2003). Soziale Subjektivität. Die neue Regierung der Gesellschaft. Mittelweg 36, 12(4), 80-93. Retrieved from http://www.his-online.de/zeitschrift/jahresregister.html * Manzerolle, V., & Smeltzer, S. (2011). Consumer databases, neoliberalism, and the commercial mediation of identity: A medium theory analysis. Surveillance & Society, 8(3), 323-337. Retrieved from http://www.surveillance-and-society.org/ojs/index.php/journal/article/view/mediation * Masschelein, J., & Simons, M. (2007). Competentiegericht onderwijs: Voor wie? Over de 'kapitalistische' ethiek van het lerende individu Ethische Perspectieven, 17(4), 398-421. doi: 10.2143/EPN.17.4.2024709 * Rose, N. (1996). The death of the social? Re-figuring the territory of government. Economy and Society, 25(3), 327-356. doi: 10.1080/03085149600000018 * Rose, N. (2000). Government and control. British Journal of Criminology, 40(2), 321-339. doi: 10.1093/bjc/40.2.321 * Schöller, O., & Groh-Samberg, O. (2007). The education of neoliberalism. In Plehwe, D., Walpen, B., & Neunhöffer, G. (Eds.), Neoliberal hegemony: A global critique (pp. 171-187). London, UK: Routledge. * Windle, J. (2010). ‘Anyone can make it, but there can only be one winner’: Modelling neoliberal learning and work on reality television. Critical Studies in Education, 51(3), 251-263. doi: 10.1080/17508487.2010.508783

    Als antwoord op de reactie hierboven: U zegt overigens dat liberalisering en privatisering geen noodzakelijk onderdeel uitmaken van het neoliberalisme, maar pleit gelijktijdig voor minder overheid. Dat wil zeggen dat de diensten die niet meer door de overheid voorzien worden, geliberaliseerd en geprivatiseerd worden. Zo moeilijk is die redenering toch niet. Uw oproep voor minder overheid is Tea Party-retoriek. Dat is overigens het verschil met 'Occupy': "They are angry at the right people [i.e., financial and businesselite]" (Street, 2011). Links wil een sterke en krachtdadige overheid en meer democratie. Een krachtdadige overheid die een rechtvaardige herverdeling van de rijkdommen regelt en op zich neemt; een krachtdadige overheid met politici die volksvertegenwoordiger zijn in plaats van 'bussinessvertegenwoordiger'. Links vraagt meer democratie, iets wat niet thuishoort in de neoliberale ideologie:

    "De neoliberale doctrine is […] in wezen extreemrechts, en het wordt tijd dat we dit ook zo zeggen. Het is niet zomaar een theorie waarmee men de economie organiseert, het is veel ruimer dan dat: het is een samenlevingsmodel. Als economische theorie is ze waardeloos en zelfs behoorlijk rechtse economen bevestigen dat. Als samenlevingsmodel is ze, zoals het fascisme, een aanval op alle waarden die we tot het wezen van onze samenleving rekenen” (Blommaert, 2011:100).

    "Neoliberal theorists are [...] profoundly suspicious of democracy. Governance by majority rule is seen as a potential threat to individual rights and constitutional liberties. Democracy is viewed as a luxury, only possible under conditions of relative affluence coupled with a strong middle-class presence to guarantee political stability. Neoliberals therefore tend to favour governance by experts and elites. A strong preference exists for government by executive order and by judicial decision rather than democratic and parliamentary decision making. Neoliberals prefer to insulate key institutions, such as the central bank, from democratic pressures. [...] conflict and opposition must be mediated through the courts" (Harvey, 2005:66).

    Zowel Blommaert als Harvey verwijzen naar het gewijzigde referentie- en waardenkader ten gevolge van het neoliberalisme. In wezen overstijgt het neoliberale gedachtegoed het puur economische en bekijkt men de economie, meer bepaald het competitieve vrije marktdenken, als leidraad voor alle anderen levensdomeinen. Ook de democratische waarden moeten er op de duur aan geloven. Kijk bijvoorbeeld naar Griekenland en Italië: in beide landen komt de regering ten val - (in)direct als een gevolg van een (Europees) neoliberaal beleid - en wordt de bevolking niet geraadpleegd (bv. referendum, verkiezingen), maar stelt men, i.e., eurocraten, een soort van zakenkabinet samen - het betreft een gevaarlijk precedent. Natuurlijk zullen neoliberalen altijd schermen met een nijpende economische situatie die het niet zou toelaten om op een democratische wijze een nieuwe regering te vormen - de druk van 'de markten', weet u wel. Maar in feiten creëert een neoliberaal beleid zelf de problemen, alsmede het democratisch deficit, en buit die situatie vervolgens uit om de eigen beleidslijnen onder zware druk (bv. besparingsmaatregelen) door te voeren (cf. Klein, 2008). Dat komt omdat men een dergelijk beleid nooit zou opgelegd krijgen in een andere situatie, temeer omdat het neoliberalisme zich altijd richt op de afbraak van sociale verworvenheden; het neoliberalisme is als het ware een "creatieve destructie" (Harvey, 2006). Democratie wordt bekeken als een luxeproduct en is enkel mogelijk onder welbepaalde voorwaarden: relatieve welvaart en een ruime middenklasse in functie van politieke stabiliteit. Evenwel zorgt een neoliberale beleidsvoering ervoor dat uitgerekend die middenklasse, ten gevolge van deregulering, privatisering, liberalisering en een competitieve economie, als sneeuw voor de zon verdwijnt alsook dat de welvaart niet op een gelijkmatige wijze (her)verdeeld wordt onder de bevolking ('trickle up'-effect). Neoliberalen creëren als het ware een situatie waarvan zij oordelen dat een democratie geen adequaat middel vormt om tot besluitvorming te komen - een 'self fulfilling prophecy'.

    * Blommaert, J. (2011). De heruitvinding van de samenleving. Berchem, B: EPO. * Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. New York, US: Oxford University Press. * Harvey, D. (2006). Neo-liberalism as creative destruction. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 88(2), 145-158. doi: 10.1111/j.0435-3684.2006.00211.x * Klein, N. (2008). The shock doctrine. The rise of disaster capitalism. London, UK: Penguin. * Street, P. (2011, November 16). Intellectuals and occupy: Seven reasons to reject condescension. Retrieved November 20, 2011, from http://www.zcommunications.org/intellectuals-and-occupy-seven-reasons-to-reject-condescension-by-paul-street

    Het neoliberalisme heeft het steeds over vrijheid en het opnemen van verantwoordelijkheid. In de praktijk komt meer vrijheid op economisch vlak (deregulering) neer op meer sociale controle vanuit de overheid om op die manier de perverse uitwassen van het 'laissez-faire kapitalisme' tegen te gaan. Een voorbeeld hiervan is een aanzienlijke stijging in het aantal gedetineerden (cf. Wacquant, 2001; 2010; de Koster, van der Waal, Achterberg, & Houtman, 2008). Enerzijds vergroot het neoliberalisme de sociale tegenstelling en ongelijkheid, terwijl die minder gegoeden en achtergestelde mensen anderzijds opgeroepen worden om hun verantwoordelijkheid op te nemen. Dat geeft aanleiding tot een moralisering van het individu, waarbij sociale problemen en knelpunten vertaald worden naar een individueel gebrek aan kennis, vaardigheden en attitude (bv. armoede wordt een opvoedingsprobleem):

    "Le tour de passe-passe repose sur la confusion désarmante entre la valorisation de la responsabilité morale des individus – au sens d’une capacité à agir c’est-à-dire aussi à prendre ses responsabilités –, désirée et souhaitée par le plus grand nombre, et l’individualisation moralisante de la prise en charge matérielle de soi-même sous peine d’accusation d’irresponsabilité" (Hache, 2007:65).

    "Die politischen und gesellschaftligen Regeln - nunmehr die vom Markt diktierten Erfolgsregeln - werden so sehr verinnerlicht, das äußerer Zwang überflüssig wird. Die alte Idee der Selbstbestimmung verkommt zur bloßen Selbststeurung. Die scheinbar grenzenlose Freiheit entpuppt sich als eine lediglich virtuelle" (Böhm, 2010:238).

    * Böhm, W. (2010). Von der Bildungsökonomie zur Ökonomisierung der Bildung. In Braeckmans, L. (Ed.), DRIVE! Van onderwijs naar onderneming (pp. 231, 234-238). Gent, B: Academia Press. * de Koster, W., van der Waal, J., Achterberg, P., & Houtman, D. (2008). The rise of the penal state. Neo-liberalization or new political culture? British Journal of Criminology, 48(6), 720-734. doi: 10.1093/bjc/azn057 * Hache, E. (2007). La responsabilité, une technique de gouvernementalité néolibérale? Raisons politiques, (28), 49-65. doi: 10.3917/rai.028.0049 * Wacquant, L. (2001). The penalisation of poverty and the rise of neo-liberalism. European Journal on Criminal Policy and Research, 9(4), 401-412. doi: 10.1023/a:1013147404519 * Wacquant, L. (2010). Straf de armen. Het nieuwe beleid van de sociale onzekerheid (2de geactualiseerde druk). Berchem, B: EPO.

    "Jeder soll Entrepreneur werden, aber wären es tatsächlich alle, wäre es keiner. Jeder könnte, aber nicht alle Können" (Bröckling, 2002).

    * Bröckling, U. (2002). Jeder könnte, aber nicht alle können. Konturen des unternehmerischen Selbst. Mittelweg 36, 11(4), 6-26. Retrieved from http://www.his-online.de/zeitschrift/jahresregister.html

    Ik ben blij dat De Cauter e.a. uit de academische wereld ten strijden trekken tegen het neoliberalisme en zijn perverse uitwassen. Hopelijk leidt dit tot een breed gedragen maatschappelijk debat. Naar mijn mening leidde de idee van het 'einde van de geschiedenis' (cf. Fukuyama) tot een soort van schijnbare consensus, met tot gevolg dat het vigerende waarheidsideaal of de ideologie en opvattingen van het "historisch blok" vanuit hun hegemonie haast spontaan op het voorplan terecht kwamen en daarbij zelfs niet kritisch in vraag gesteld werden. Misschien zou men dat kunnen omschrijven als de dialectiek van de relativiteit: de 'grote verhalen' moesten wijken voor een meer individuele invulling en benadering van 'de waarheid' en net daardoor kreeg een welbepaald 'groot verhaal' - het neoliberalisme dat, misschien niet toevallig, van zichzelf zegt dat het geen ideologie is - een vrijgeleide om op het voorplan te verschijnen. Dit wil niet zeggen dat het neoliberalisme de enige mogelijke en legitieme benadering van de werkelijkheid vormt, maar wel dat er wegens een schijnbaar gebrek aan andere 'grote verhalen' (cf. TINA als slogan van een consensusmodel) het risico vergroot dat de vigerende ideologie dogmatisch wordt nagestreefd, met alle desastreuze gevolgen van dien.

    Daarom is het noodzakelijk dat het neoliberalisme dringend 'en plein public' kritisch in vraag gesteld wordt en dat er ruimte wordt gelaten voor antagonisme. Dit gebeurt reeds in de wetenschappelijke literatuur, maar op de een of andere manier, lijkt men een dergelijk debat dat voor een breder publiek toegankelijk is overbodig te vinden of mogelijk zelfs uit te sluiten (bv. de wijze waarop de gevestigde waarden reageren op kritische inzichten van Chomsky, Žižek,...). Op dit ogenblik beleven we, naar mijn mening, het resultaat van een ideologie die, wegens een gebrek alsook de mogelijkheid aan openlijke tegenstand, erin slaagt om een totalitaire plaats in te nemen met betrekking tot het maatschappelijke denken en leven, waarbij men de realiteit met een overdreven zin voor rigiditeit ondergeschikt maakt aan de schijnbare perfectie van een ideologische gedachte. Een gevaarlijke situatie!

    • door Karel op maandag 12 december 2011

      U illustreert perfect de absurditeit van de hele discussie: het "neoliberalisme" wordt gedefinieerd door de vermeende tegenstanders ervan, maar niemand kan precies omlijnen wie nu precies die "neoliberale theoritici" zijn. Hayek en Friedman zijn het in elk geval niet, of u moet hun werk al niet gelezen hebben.

      Uiteindelijk wordt het begrip "neoliberalisme" dan zo uitgerokken dat het elke zin ontnomen wordt: volgens mensen als Jan Blommaert is iedereen die ook maar iets rechtser is dan hem een "neoliberaal". Alles van Hayek, tot de sociaaldemocraten, tot de NMBS (!) tot de EU en heel de samenleving wordt onder dezelfde nietszeggende noemer gebracht. De "neoliberale" samenleving wordt zo een quasi-religieuze samenzweringstheorie, goed voor een hoop links-academische navelstaarderij.

      • door Le grand guignol op maandag 12 december 2011

        U wil er een samenzweringstheorie van maken om er vervolgens het label 'complot' op te kleven, daar doe ik niet aan mee. Het neoliberalisme is eigenlijk heel simpel te omschrijven: dereguleren, privatiseren en flexibiliseren om vervolgens het ganse samenleven ondergeschikt te maken aan een economische logica en alle levensdomeinen te organiseren naar het economische vrijemarktmodel. Mensen moeten competenties ontwikkelen om hun inzetbaarheid op de arbeidsmarkt te vergroten, mensen worden consumenten in plaats van personen. De wijze waarop men die evolutie kracht wil bijzetten is door de nadruk te leggen op competitiviteit en concurrentie - ook tussen mensen. Op dat vlak is het neoliberalisme een soort van economische oorlogvoering, waarbij de slachtoffers gemoraliseerd worden omdat ze hun eigen verantwoordelijkheid moeten opnemen. Bijvoorbeeld: volgens de neoliberale doctrine zijn dak- en thuislozen zelf verantwoordelijk om enerzijds in de problemen terecht te komen en er vervolgens terug uit te geraken. Dat klinkt aannemelijk. Echter, dak- en thuisloosheid heeft te maken met sociale uitsluitingsmechanismen op verschillende niveaus en met betrekking tot verschillende levensdomeinen (wonen, werk, gezondheid, ontspanning). Dit houdt in dat die sociale ongelijkheid structureel - op micro-, meso- en macroniveau - aangepakt moet worden, maar het neoliberalisme legt enkel de klemtoon op het individuele en haalt sociaal ondersteunende structuren onderuit. Gevolg: dak- en thuislozen geraken niet op hun eentje uit de problemen, maar worden tegelijkertijd beschuldigd van een individueel gebrek aan verantwoordelijkheid. Het neoliberalisme heeft de neiging om iedereen die niet economisch rendabel is uit te sluiten.

        Wat u zegt over Blommaert is naar mijn mening een gratuite ad hominem-redenering, waarbij u op basis van vooronderstellingen en gemeenplaatsen de bedoeling hebt te discrediteren in plaats van te argumenteren. Dat toont dan weer de absurditeit van uw tussenkomst: ze raakt kant nog wal!

      • door dnerab op zondag 18 december 2011

        "La plus belle des ruses du diable est de vous persuader qu'il n'existe pas. " (Baudelaire)

  • door Degrande Paul op maandag 12 december 2011

    We moeten de uitwasemen van het neo-liberalisme bestrijden. Dat is duidelijk. Maar hoe? Zelfs onze alternatieve - sociale-economische - instellingen hebben gretig én het jargon én de doelstellingen als het ware overgenomen van de dicterende dictatuur van het neo-liberalisme. De nar(?)-filosoof Zizek noemt het het zogezegde cultural capitalism. Hij zou wel es gelijk kunnen hebben. Lees er het vrijwilligerscontracten of werknemerscontracten van pakweg De Wereldwinkel, Green peace en dergelijke progressieve organisaties op na! Onlangs meldde ik me aan als vrijwilliger bij één van deze organisaties, zelden las ik zo'n strak, en bol van de TE HALEN TARGETS, contract! Het contract schrikte me danig af, wat me weerhield om me te engageren. Me te engageren voor het arme Zuiden. Al onze socio-culturele instellingen hebben het eerder over hoe je als individu te (ver)sterken om beter te kunnen funktioneren(lees: je plaats te veroveren) eerder dan dat men beroep doet op de kracht van de ervaring(en) van het zich solidair verbonden te weten. Het doet me zo'n beetje denken hoe de SP in Vlaanderen de taal ging spreken van Het Vlaams Belang om zodoende nog enige greep te krijgen op het rechtse fenomeen bij gebrek aan enig waardig alternatief!

  • door Piet De bisschop op maandag 12 december 2011

    Gedachte (bij het kopen van de wekelijkse pistoleekes en het zien van ZONDAG op de toog van de warme bakker, idem natuurlijk voor wat betreft de reclame op tv, radio, kranten, magazines ... ) als illustratie van de impact van reclame als alomtegenwoordige indoctrinatie voor het massaal onderhouden en stimuleren van de neoliberale leef- en denkwijze : er zou al veel opgelost zijn voor 'onze geesten' (zie opinie De Cauter) als al deze boodschappen niet permanent (het wakker worden, de autoradio, bij het eten, tv en bioscoop, de werkplaats ...) op ieder van ons (van 0 tot 100 jaar) werden losgelaten. Het tegenargument ligt echter klaar : wij betalen voor onze reclame (natuurlijk kan het bedrijf deze reclamekosten wel inbrengen als bedrijfskost). En vanzelfsprekend (!?), wie betaalt kan onbeperkt leveren. Tel daarbij de massale sponsoring door de overheid (en dus belastingbetaler) aan de media (lees bijvoorbeeld de bijdrage van C. Callewaert op DWM 28/06/2010 : 'mediaconcerns krijgen elk jaar 350 miljoen euro overheidsteun') en je komt uit bij één van de belangrijkste pijlers van het neoliberalisme voor 'de geesten des mensen'. En laat wij ons niks wijs maken : dit alles heeft een determinerende invloed. Eén door de hersenspoeling, en twee door de impact van de mediaconcerns en hun broodheren. Democratie ? Noppes ...

  • door Rogier Van Mierlo op maandag 12 december 2011

    Mogelijk 90% van de ons aangeboden economische waren zijn in feite opgedrongen en dienen maar een doel het verbruik aanmoedigen. Een van de gevolgen is verspilling van waardevolle grondstoffen. Om dit soort economie op gang te houden worden de inkomsten en de belastingdruk steeds hoger en produceert men met steeds meer met minder mensen, die daar lang en hard voor moeten studeren. Waar zijn die belastingen goed voor , mensen zonder inkomen krijgen ook geld toegeschoven om al die goederen te kopen en heel veel ambtenaren. Iedereen werkt mee om zo veel mogelijk goederen te verbruiken. Heel de mediawereld is doordrongen en overspoeld met verhalen over het verbruik van goederen, afgewisseld door reclame om die goederen nog eens extra aan te prijzen of gewoon om de aandacht af te leiden. Alle dagen in bad, alle dagen verse kleding, huizen worden nieuw aangekleed, kookprogramma's met grote keukens. Eten doe je altijd met wijn of champagne en doe je het minder dan hoor je er niet bij of ben je achterlijk. Je eigen lichaam ga helemaal veranderen om er weer bij te horen. Natuurlijk heb je een GSM en als het kan de nieuwste, en GPS, een grote wagen om alleen mee naar het werk te gaan en nog eentje voor de vrouw en de kinderen. Je huis is twee keer te groot en de tuin kan je amper onderhouden, en natuurlijk kweek je daar geen groenten maar allerlei planten die veel onderhoud vragen en kortgeknipt gras. Meestal leef je dan nog is een wedersamengesteld gezin want daar moet je ook met je tijd meegaan en vernieuwen. Natuurlijk moeten we het ook allemaal gehad hebben, geen bestemming is te ver en je moet het allemaal meegemaakt hebben. M.a.w, ons leven wordt bepaald door dingen die er alleen maar zijn omdat de anderen ze ook hebben.

    • door Le grand guignol op maandag 12 december 2011

      Dat is inderdaad een onderdeel van de neoliberale concurrentie- en competitiviteitsdrang waar de mensen - vaak onbewust - mee opgesolferd worden. Het neoliberalisme is reeds veel verder in onze samenleving binnengedrongen dan de meesten onder ons denken. Iedereen spreekt tegenwoordig het managementdiscours (efficiëntie, flexibiliteit, crisis is een uitdaging, verantwoording, evaluatie,...) en op die manier wordt de visie op de wereld enerzijds vernauwd tot een louter economische en business-gerelateerde invalshoek, maar tegelijkertijd wordt die wereld gevormd naar het managementbeeld - de taal als de motor achter maatschappelijke veranderingen. Hopelijk kan bewustwording daar verandering in brengen.

      Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat het neoliberalisme, noch het managementdenken politiek neutraal zijn, al wil het wel die indruk wekken. Daarnaast creëert het managementdiscours en het neoliberalisme de indruk kritisch-wetenschappelijk te zijn en dat is evenmin het geval. Op economisch, sociaal, ecologisch en existentieel vlak zorgt het neoliberalisme voor het ene fiasco na het andere.

      Eigenlijk is het neoliberalisme een ideologie die volledig de taal spreekt van het kapitalisme; het neoliberalisme doet op sociaal en ecologisch vlak, wat het kapitalisme op economisch vlak bewerkstelligt. Mensen worden verhandelbare producten waarin men kan investeren en waarin men zelf moet investeren. Op die manier worden mensen dingen die in dienst staan van de voortzetting van het kapitalisme.

  • door Konas V. op maandag 19 december 2011

    http://www.phaedrus.be/2011/12/tegen-de-hegemonie-van-de.html hier is het dan. een vernietigende volledige kritiek op dit gezwets. neem jullie tijd.

    • door Le grand guignol op maandag 19 december 2011

      Uzelf als liberaal bestempelen en tegelijkertijd andere meningen bestempelen als gezwets, toont wederom hoever de (neo)liberale hypocrisie reikt. De vrijheid (bv. van meningsuiting) gaat blijkbaar tot op het punt dat het eigen gelijk wordt tegengesproken - al het andere is gezwets!

      Vanwege de hypocrisie: hebt u "Two faces of liberalism" (Gray, 2000) als eens gelezen?

      * Gray, J. (2000). Two faces of liberalism. New York, US: The New Press.

      • door AdriaanH op dinsdag 20 december 2011

        [title]Dag Le Grand Guignol, nergens[/title]Dag Le Grand Guignol,

        nergens in mijn tekst heb ik de heer De Cauter zijn analyse als 'gezwets' beschreven. Het is maar dat u het weet.

        In antwoord op uw vraag (alhoewel niet aan mij gericht): ja, ik ben bekend met het werk van de heer John Gray. Het is mij volledig onduidelijk wat zijn 'two faces of liberalism' te maken heeft met de discussie hier. Kan u daar verder over uitweiden?

        • door Le grand guignol op dinsdag 20 december 2011

          Wat dat gezwets betreft was mijn reactie gericht op die van Konas V: hij heeft het duidelijk over 'gezwets' dat kan u zelf leven. U tracht mijn uitspraak een andere invulling te geven en te verdraaien; me dingen in de mond te leggen die ik niet gezegd heb. Dat van die 'Two faces...' had dan ook betrekking op die reactie van Konas V.

          U mag dan wel bekend zijn met het werk van Gray, maar u blijkt ook over twee gezichten - in deze namen - te beschikken: Konas V en AdriaanH. Ik kan eerlijk gezegd niet goed volgen.

          • door AdriaanH op dinsdag 20 december 2011

            Dag Le Grang guignol,

            het is heel eenvoudig: Konas is iemand die mijn tekst interessant vond en de link hier heeft gecopy/paste.

            mvg

            • door Le grand guignol op dinsdag 20 december 2011

              De wijze waarop Konas naar de tekst verwees suggereerde, althans naar mijn mening, dat hij de tekst geschreven had. Dat is dan bij deze opgehelderd.

              Mvg

              • door AdriaanH op woensdag 21 december 2011

                Dag Le Grand guignol,

                mooi zo! Hopelijk vind je de tijd om de tekst te analyseren.

                • door Le grand guignol op woensdag 21 december 2011

                  Ik ga proberen daar tijd voor te maken, maar ik kan niks beloven!

  • door franky op woensdag 22 februari 2012

    mooie rede ivm neoliberalisme,de anticlimax?

    stort maandelijks... uw fair share,dit staat in contrast met de geleverde boodschap...

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties