about
Toon menu
Analyse

Overheid organiseert zelf de energie-armoede

Waarom de Belgische stroomhandicap even belangrijk is als de loonhandicap.
vrijdag 22 juni 2018

De stroomfactuur van gezinnen is in Nederland bijna de helft van in België volgens de recentste gegevens van Eurostat.[i] De prijs van stroom is in België even hoog zonder belastingen en heffingen door overheden dan de totaalprijs in Nederland. België is reeds het op één na duurste land qua prijs per kWh of kilowattuur zonder dat de overheid die factuur nog eens forst verhoogt. In Nederland bedraagt de elektriciteitsprijs met taksen (0,16 euro per kWh) wat lager ligt dan de Belgische elektriciteitsprijs zonder taksen (0,18  euro per kWh). Door dit beleid organiseert de Belgische overheid de energie-armoede eigenlijk zelf, terwijl in Nederland desondanks ook energie-armoede blijft bestaan bij gezinnen.

Hierdoor dreigt de grootste sociale uitdaging in armoedebestrijding naast beschikbare betaalbare woningen dus de stroomfactuur te worden. Het enorme overheidsbeslag op het stroomverbruik maakt dat een gemiddeld gezin dus evenveel aan de Belgische overheden (gemeente, provincie, gewest en nationaal) betaalt als het gemiddelde Nederlandse gezin voor zijn volledige elektrarekening. Het gemiddelde Franse of Luxemburgse gezin betaalt ook ongeveer iets meer dan de helft van de Belgische, Duitse en Deense gezinnen. De Denen spannen echter de kroon want hoewel de kosten voor de eigenlijke stroom daar bijna op het laagste niveau van de ganse Europese Unie zitten verdrievoudigde de Deense overheid de rekening van de Deense gezinnen zo maar even.

Eigenlijk zijn zulke verschillen in Europa onaanvaardbaar. Ten eerste zou een weldenkend mens nog kunnen zeggen dat het netwerk duurder zou kunnen zijn in landen die dunbevolkt zijn, maar de cijfers tonen aan dat op Spanje en Italië na die uitleg geen steek blijkt te houden. Ten tweede dringt de vraag zich op waarom de overheden dus de stroomfacturen melken tot een maximum die de welvaart in hun land toelaat. Het besteedbaar inkomen van de gezinnen wordt dus eigenlijk gewoon in beslag genomen door een consumptie die onontkoombaar is. Een gezin zonder een elektriciteitsaansluiting met bijhorende factuur is dus onmogelijk. De gezinnen zijn dus gemakkelijke slachtoffers voor dit schaamteloze beleid. Met de politieke druk om ook elektrisch te gaan fietsen of autorijden dreigt dus een nieuwe standenmaatschappij in de maak. Die gezinnen die stroom kunnen blijven afnemen en die gezinnen die hun stroomverbruik tot een strikte minimum dienen te beperken en dus hun mobiliteit ontzegd zullen worden.

Op tien jaar tijd en dit ondanks een economische crisis steeg de gemiddelde Europese stroomprijs voor gezinnen met bijna een derde. Een Europese studie[ii] over energie-armoede kwam tot twee besluiten:

De definities gebruikt voor kwetsbare consumenten verschillen opmerkelijk van de ene lidstaat tot de andere. De verschillen qua benoemen van het probleem en de aanpak zijn opvallend. Amper een derde van de lidstaten geven expliciet toe dat energie-armoede bestaat. Waar dit het geval is verbinden die lidstaten het met consumentenbescherming maar beschouwen het als een gescheiden probleem.

De studie van deze met Europees geld gefinancierde denktank kwam ook met een reeks bevindingen en aanbevelingen die helaas geen zoden aan de dijk zetten omdat ze het cruciale probleem niet aanpakken: een eerlijke prijs voor energie. Het enige positieve uit de aanbevelingen was de oproep aan de lidstaten tot het erkennen van het probleem en om iets te doen aan de consumentenbescherming. De consumenten moeten echter vooral beschermd worden tegen hun eigen overheden die de stroomfactuur zien als een melkkoe. Allerhande aanbevelingen zoals energie-efficiëntie zijn aan de zwaksten in de maatschappij niet besteed. Dat zijn vaak dure maatregelen die hetzij de sociale huisvestingsmaatschappijen, hetzij de eigenaars dienen te doen. Het zijn zoals steeds één voor één maatregelen bedacht door een elite. Het mooiste voorbeeld is de studie uit 2017 van het Nederlandse ECN part of TNO.[iii] Een citaat van de conclusies illustreert perfect aanpak:

“Projecten en campagnes zoals in dit onderzoek hebben effect op het energieverbruik van het huishouden, en zorgen daarmee voor energiebesparing, een lagere energierekening en een CO2-reductie. Daarnaast kunnen werkzoekenden worden opgeleid tot energie adviseur en daarmee een goed advies geven. Dergelijke projecten leveren dus winst op voor verschillende beleidsdomeinen, naast de financiële winst voor een huishouden zelf. Interventies zorgen voor een aandachtmoment; een verhoogde piek in interesse voor energie. De mate waarop interesse gewekt kan worden en de impact die het kan hebben op het gedrag in huishoudens varieert sterk. [...] Wanneer rekening gehouden wordt met alle bovengenoemde succesfactoren is het effect van een energieadvies op energiebesparing en empowerment het grootst.”

Zoiets noemen ze gebakken lucht of ambtenarees. Niet energie-armoede maar beleidsdoelen allerhande moeten meegepakt om aan een politiek discours te voldoen. Een hele nieuwe groep van adviseurs krijgt een betaald baantje, maar aan de kern van de zaak wordt niets gedaan. Ook wordt de schuld voor de energie-armoede ook altijd gelegd bij de domheid van de armen! Volgende tabel uit het dure rapport van ECN illustreert perfect de bevoogdende en denigrerende kijk van de beleidsmakers, sociale verhuurbedrijven en energiebedrijven vis-à-vis de energie-armen.

 Het zijn maatregelen die logisch lijken voor diezelfde elite die zich ten eerste niet kan inleven in de situatie en ten tweede bepaalde veranderingen als vanzelfsprekend beschouwt. Aanpassingen die steeds geld vergen. Zonnepanelen of spaarlampen installeren om de rekening te drukken is enkel een optie voor wie geld over houdt op het einde van de maand. Dat die zonnepanelen dan vervolgens nog eens overheidssteun opleveren die betaald wordt met de belastingen en heffingen op de stroomfacturen van de zwakkeren in de maatschappij is ronduit cynisch. Het Matthëus-effect krijgt er wat dit betreft een zeer ziek broertje bij. Eigenlijk zijn al die paternalistische projecten een vorm van symptoombestrijding, omdat de kern van het probleem niet het foute verbruik is, maar de abnormaal gestegen prijzen.

Energienood en energiekloof

Dat de stroomfactuur sneller stijgt dan het inkomen van de onderste lagen van de bevolking is de kern van het probleem en dat de overheid zowel als regulator en als oorzaak van die stijgingen hier een hand in heeft, is bijzonder pijnlijk. Elk huishouden heeft een bepaalde energienood. De efficiëntie of zuinigheid is slechts een bijzaak en valt onder opvoeding en niet onder iets dat de overheid kan afdwingen door de facturen op te drijven bij een quasi prijsinelastisch goed als stroom. De energienood verdwijnt niet door hogere kosten te scheppen. De gevolgen van die energienood worden enkel erger. Geen energiecoach of andere betaalde hulpverlener die daar iets aan zal veranderen. Energiecoaches zijn gewoon een baantjesmachine van de elite en versterken het dedain jegens het plebs. Toegang tot goedkopere alternatieven brengt immers een investering met zich mee. Hetzij in tijd, hetzij in kennis, hetzij in kapitaal. De enige factor die dus kan helpen op korte termijn zijn beleidsmatige ingrepen.

Energy poverty is a critical issue. Based on current research, the problem is extensive, and in many countries severe. The EU Survey on Income and Living Conditions (EU SILC) estimates that 54 million European citizens (10.8% of the EU population) were unable to keep their home adequately warm in 2012, with similar numbers being reported with regard to the late payment of utility bills or presence of poor housing conditions.”[iv]

Het zich beroepen op een sociale maximumprijs is eigenlijk een farce. Het verbod om af te sluiten zoals in Nederland en de budgetmeters zoals in België zijn ook maar een doekje tegen het bloeden. De budgetmeter doet niets aan de groeiende schulden, het stigmatiseert enkel en het enige doel is de leveranciers een alternatief voor afsluiten te geven. Budgetmeters zijn gewoon een straf en een marteling. De huidige evolutie en prijsvorming zullen steeds meer gezinnen de energie-armoede in trekken. De sociale maximumprijs lost weinig op en komt pas nadat het kwaad reeds geschied is. De overheid moet haar eigen geldhonger onder controle krijgen en de prijs van stroom koppelen aan een formule die maakt dat de discriminatie ten opzichte van de andere Europese landen teniet wordt gedaan.

Waarom kan de loonhandicap wel een politiek twistpunt zijn en de stroomhandicap niet? De overheid moet de manipulaties van de stroomprijs door de leveranciers aan banden leggen. Met name Engie manipuleert al jaren de stroomprijs die zogezegd op de stroombeurs EPEX (voorheen Belpex en nadien APX) tot stand kwam. Zo schakelde Electrabel (nu Engie) banken zoals Fortis en Morgan Stanley in om haar stroom te kopen voor astronomische prijzen op een beurs waar stroombedrijven zoals het Nederlandse Delta Energy vlakaf van zeggen dat ze geen Belgische stroom kopen omdat de prijs abnormaal blijkt. De gemiddelde koers van de stroomprijs wordt vervalst door kleine hoeveelheden met limietprijs aan belachelijke prijzen te veilen en zo dat gemiddelde op basis van dagkoersen te vervalsen. Hetzelfde doen ze door af en toe kleine hoeveelheden extreem dure stroom in te kopen.

De overheid zou een gewogen stroomprijs moeten samenstellen die zowel de productiekosten als de verhandelde stroom in rekening brengt. Dat een quasi monopolist als producent het merendeel van zijn stroom niet via de beurs verkoopt (of aan zichzelf voor fictieve bedragen) is boerenbedrog. Ook de groene stroomproductie in België profiteert van die kunstmatig hoge prijzen. De kans is groot dat anders veel groene stroom absoluut onrendabel zou blijken, maar dat mag geen excuus zijn om de gezinnen te bestelen. Zorg voor het milieu, mag geen voorrang krijgen op zorg voor mensen.

Een oplossing zou zijn het verplichten van het laten passeren van alle stroom via de beurs en het verbieden van stromannen. De zogenaamde vrije markt die zou moeten spelen is nu een speeltuin voor speculanten waar de overheid nog een forse extra schep bovenop doet. Met het Blue Sky-initiatief hebben grote industriële bedrijven zoals Nyrstar, Tessenderlo Chemie enzovoort Electrabel destijds voor het blok gezet en gedreigd om zelf energiecentrales op te zetten. Electrabel (nu Engie) paste de prijzen meteen aan. Ook BASF zette de energiesector in België onder druk om realistische prijzen te krijgen. Helaas hebben de gezinnen zo geen sterke strijders voor hun zaak en neemt de uitbuiting door Engie en medeplichtige ex-Electrabel-bedrijven zoals Eandis, Elia enzovoort alleen maar toe. Politici op alle niveaus zetelen in raden van bestuur, lokale overheden ontvangen gelden en het lijstje van signalen van belangenvermenging gaat maar door.

 Door de prijzen te laten reguleren en bewaken kan een eerlijker prijsvorming ontstaan. Door de misbruiken en prijsmanipulaties aan te pakken en door het overheidsbeslag op de stroomfactuur aan te pakken kan de federale overheid een sociaal beleid voeren dat automatisch een terugverdieneffect heeft voor de economie en tegelijkertijd de energie-armoede aanpakt. Door de economie en gezinnen zuurstof te geven lost de overheid twee problemen op energie-armoede en de energiekloof die erger is dan de loonkloof. Dit zal ten koste gaan van allerhande verkapte belastingen, zitpenningen en dividenden. De grote uitdaging is eenvoudig: wat telt voor de politici alle Belgische gezinnen of de stroomfactuur. De gezinnen zijn als het ware de kippen met de gouden eieren. De stroomfacturen zijn de gouden eieren. De vraag is of de huidige legbatterij nog ethisch te verantwoorden blijft.

Bibliografie

Pye, Steve , Audrey Dobbins, Claire Baffert, Jurica Brajković, Ivana Grgurev, Rocco De Miglio, and Paul   Deane. 2015. Energy poverty and vulnerable consumers in the energy sector across the EU: analysis of policies and measures. In Insight E Policy.

Straver, K., A. Siebinga, J. Mastop, M. De Lidth, P. Vethman, and M. Uyterlinde. 2017. Rapportage Energiearmoede

Effectieve interventies om energie efficiëntie te vergroten en energiearmoede te verlagen. Petten: ECN.


[i] Het persbericht 88/2018 - 30 May 2018

[ii] (Pye et al. 2015)

[iii] (Straver et al. 2017)

[iv] https://energyvulnerability.files.wordpress.com/2014/06/1brief.pdf

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.