Steun jij DeWereldMorgen.be al?

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis voor iedereen.
Dat is enkel mogelijk door de steun van onze lezers.
Wij hebben jouw steun hard nodig!

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

Vervang godsdienst door filosofielessen in het secundair onderwijs

vrijdag 6 januari 2017
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Toen ik ongeveer anderhalf jaar geleden besloot Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen - een benaming die ik gemakshalve voor vrienden en familie algauw moest afkorten naar filosofie - te studeren aan de VUB, zorgde dit onder menig familielid algauw voor collectief gefrons en haargekrab.

Dit niet per se in negatieve zin, los van het feit dat opvallend weinig mensen een idee hebben van wat de filosofie concreet inhoudt, botste ik vaak op verwondering en allerhande vragen omtrent de moeilijkheid en ja, ook het nut van deze studie. Wie tegenwoordig geen kant-en-klaar antwoord kan bieden op vragen die te maken hebben met je toekomstvisie en je studies als middel om dat te bereiken, lijkt algauw een blauwtje te lopen. Het lijkt wel alsof we haast vergeten zijn dat de klassieke filosofie de wortels vormt van bijna alle theologische én wetenschappelijke disciplines. Kunnen we het onszelf kwalijk nemen?

De historische verwevenheid tussen filosofie en onderwijs is niet meer dan een museumstuk geworden. Toch lijkt het meer dan ooit relevant en zelfs noodzakelijk om jongeren al vanaf jonge leeftijd te laten kennismaken met allerhande vraagstukken over wat van belang is in het leven of van belang kan zijn. Dit kan in de vorm van ethische opgaven, en doormiddel van dialogeren.

Een vak onder de noemer van filosofie kan leerlingen een breed spectrum aan inzichten bieden op het vlak van levensbeschouwingen, politieke overtuigingen en aloude, morele kwesties. In tijden zoals deze waarin de groeiende multicultiraliteit onstopbaar is, lijkt het van vitaal belang dat men op jonge leeftijd al op een doortastende manier in aanraking komt met zoveel mogelijk levensvisies en relevante, maatschappelijke vraagstukken. Hierbij staat het samen naar oplossingen zoeken centraal. Al is het aanbod vandaag, om het bescheiden uit te drukken, pover. Hier en daar kan men in het ASO - al dan niet verplicht - , een uurtje meepikken. Alsof kritische, morele vorming bijzaak is geworden.

De overheid seculariseert al jarenlang beetje bij beetje de katholieke inhoud van de godsdienstles, waar wacht men nog op? Ook de mogelijkheid tot keuze voor zedenleer breekt geen potten. Maar al te vaak hangt het van de motivatie van de leerkrachten af wat ze ermee aanvangen.

Er is nood aan een frisse toekomstvisie wat betreft de maatschappelijke bewustwording van de schoolgaande jeugd. En dit niet enkel in het secundair onderwijs. Filosofie is geen afstandelijke intellectuele techniek, kinderen leren hun eigen gedachten ontwikkelen op een niet kunstmatige manier, aldus Willy Poppelmonde van het Vlaams Unesco Netwerk voor Filosofieonderwijs en Democratie.

De morele en idealistische barrières zijn in het licht van de hedendaagse maatschappelijke en politieke verschuivingen vaak hoger dan ooit, net als de nood aan een onderwijssysteem dat hier op inspeelt. Hierdoor rijst sinds lange tijd bij een steeds groter aantal studenten en onderwijzers de prangende vraag: mag de filosofie nu eindelijk van onder het stof?

 

reageer

8 reacties

  • door Carlos Pauwels op vrijdag 6 januari 2017

    Dat men godsdienst in het middelbaar zou vervangen door filosofie, daar kan ik inkomen. Ik heb helemaal niets tegen filosofie. Ik hoor filosofen graag eens bezig. Maar...., filosofie als studierichting aan de universiteit? In beperkte mate (aantal studenten) kan het volgens mij. Er zijn andere richtingen met meer toekomst op een goede job. In de informatica bv. om er maar één te noemen, of in de chemie als u een tweede wil. En er zijn er nog. Ik zou eens graag het aantal filosofen kennen en ook het aantal die hun brood verdienen louter met dat diploma. Zijn daar cijfers over?

    • door john op maandag 9 januari 2017

      Er zijn zeker vele die hun brood kunnen verdienen met de philosophie, echter de meeste realiseren niet dat juist de philosophie het begin is van de wetenschap. Wat hebben hebben we eraan als idereen informatica of chemie studeert? Een nog efficientere vervuilende overproductie? Dit zijn juist filosofische vragen!

    • door Brigitte Van Gerven op dinsdag 10 januari 2017

      Ja, inderdaad, Carlos. We hebben ingenieurs en informatici nodig. De machine heeft radertjes nodig. Maar wat we nog meer nodig hebben is mensen die over de machine kunnen nadenken: waar gaat ze naartoe, en waar wìllen we eigenlijk naartoe ? Is dat geen groot gebrek van de samenleving tegenwoordig ? We hebben geen toekomstvisie meer waar we in kunnen geloven en die ons kracht en hoop kan geven. We zijn enkel nog bezig met pogingen om het ergste af te wenden. We zijn enkel nog bezig met overleven.

      Maar de wereld verandert, en de oplossingen van gisteren volstaan niet meer voor de problemen van morgen. We zullen op nieuwe manieren moeten leren denken. Dus: laat ons de kinderen leren wat de spelregels van deze wereld zijn, zodat ze het spel zo goed mogelijk kunnen spelen. Maar leer ze ook nadenken over de spelregels zelf, zodat ze die in vraag durven stellen en nieuwe oplossingen bedenken.

      • door Carlos Pauwels op donderdag 12 januari 2017

        Ik ben opgeleid in het TSO. Ik heb ruim 40 jaar een technische job gedaan en ben door zelfstudie en examens op bachelor niveau met pensioen gegaan. U ziet, bij mij is het al techniek wat de klok slaat. Wat niet belet dat ik af en toe lezingen heb bijgewoond van bv. Jaap Kruithof en Etienne vermeersch. Ik heb ook 15 jaar de Wetenschappelijke Nascholing gevolgd en daar kwam ook wel eens een filosoof aan het woord. Maar ik sta nog altijd achter wat ik hier schreef. Niet de filosoof is de toekomst, wel de informaticus, de chemicus en nog enkele anderen. Mijn motto is: ik leef vandaag, gisteren is geschiedenis en ik kijk uit naar morgen. Ik heb het hier al eens geschreven: ik ken een gynaecologe die haar twaalfjarige dochter bewust naar de wetenschappen heeft gestuurd. Latijn en Grieks komt eventueel later wel is haar uitleg. Een slimme madam.

  • door Snol op vrijdag 6 januari 2017

    Kritisch denken is spijtig genoeg niet meer dan een slogan geworden. Er wordt wel lippendienst aan bewezen maar als dan blijkt dat het eigenlijk filosofie wil zeggen: neenee geen zweverig gepalaver, ik bedoelde gewoon een arrogante, uitdagende pose die goed verkoopt (cfr. de zalm campagne van De Morgen). Filosofie is an-sich niet praktisch bindend, maar alstublief keer het tij van post-truth!! Leer tenminste de volgende generatie dat er verschil is tussen mening en feit, dat niet alles kan kapot genuanceerd of kapotgerelativeerd worden. Dat er sinds de tijd van de oude Grieken een heel vast arsenaal was van goede argumenten (want logisch) en drogredenen (want gooit zand in de ogen omdat het denkt recht te hebben "eigen feiten"). Jij moet dat oplossen! Ok? Afgesproken?

    • door Patrick Bailliu op zondag 8 januari 2017

      Filosofie kan zeker praktisch zijn dan moet vooral de ethiek beschouwd worden als een eerste filosofie. Ethiek kan t.o.v. bijna ieder vak een bijdrage leveren zo wordt het een praktische filosofie wat ethiek an sich ook is. Daarbij hoort de methode van filosoferen, het socratische vroedkunde, vooral gekend onder FMK of filosoferen met kinderen, waar men vooral allen kinderen zijn in het filosoferen, vanuit de houding: weet dat je niet weet, denk na, wees kritisch, associeer en vooral sta open.

  • door Stefaan Hublou Solfrian Vojvoditz op woensdag 11 januari 2017

    Raphaël, jou jonge idealisme werkt inspirerend. Je doelstellingen zijn goed, jongeren inwijden in wat ze is, de complexe maatschappij van vandaag. En hen daar met kritische ogen leren naar kijken. En hen leren deelnemen aan het debat. Met open geest nadenken "over al wat is", dat is bijna "filosoferen", inderdaad. Maar denkt u niet dat de doelstellingen die u zich stelt, en die u tracht te verkopen, in de realiteit door verscheidene vakken, zowel in het secundair onderwijs als aan de universiteiten, worden nagestreefd? Zowel door de discipline van de filosofie als deze van de geschiedenis én deze van de Godsdienst of Theologie. Het lijkt mij echt niet nodig, en zelfs contraproductief, een ervan "te schrappen". Luister, ik heb zelf geschiedenis gestudeerd, op het hoogste niveau. En ja, al de doelstellingen die u zich stelt, heb ik kunnen vervullen. Ik heb intussen honderden lezersbrieven gepubliceerd in gedrukte periodieken, ik tel ettelijke beleidsmensen onder mijn goede kennissen (politici dus), door mijn gewaardeerde deelnames aan debatten, mijn persoonlijke brieven met suggesties en kritieken; ik ben vanuit mijn kennis en geoefende contactvaardigheid als redacteur te werk gesteld geweest voor TERTIO, een uitstekend blad dat aan een betere wereld werkt; ik schreef voor Knack, De Standaard, De Morgen... En hoe meer ik op jaren ervaring kan kijken, hoe meer ik, doorheen al de vooroordelen en vooringenomen negatieve houdingen van vandaag, het domein van de spiritualiteit, de godsdienst ben gaan onderzoeken én gaan waarderen. Er zijn, filosofisch gesproken, al meer dan genoeg ingenieurs en economen. Kijk naar Knack, het forum wordt afgeschaft! Een teken dat onze mensen niet goed en beleefd, respectvol en tactvol kunnen debatteren! De geesten dienen (op)gevoed. Groeten.

  • door Lodewijk op woensdag 11 januari 2017

    Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen. Ook bekend als Filosofie en Ethiek is eigenlijk onderdeel van elke studie, elk vak, elke les, elk modern denkproces (Modern, sinds de Oude Grieken het hebben beschreven).

    Het zou er dus feitelijk al moeten in geïntegreerd zitten in ons onderwijs. Het zou er na meer dan tweeduizend jaar moeten doorspekt mee zijn. Maar de realiteit is dat men blijkbaar de laatste decennia koos om mensen met oogkleppen op te leiden. Kritisch denken en vragen durven stellen over de moeilijkste en heikelste onderwerpen vond men in het onderwijs minder en minder belangrijk.

    Filosofie, Ethiek, Geschiedenis, Sociologie, Psychologie, Journalistiek... noemt men menswetenschappen en dus nutteloos in een economie die enkel technisch lijkt. Maar als iedereen enkel zijn technische taak uitvoert. Van waar komen de bevelen? Wie heeft er voordeel bij de uitvoering van die bevelen? Zonder die vragen voortdurend te stellen bij elke uitvoering van een taak zal corruptie ongebreideld welig tieren en bijna alle mensen in miserie en volledig uitzichtloos leven. Enkel goed voor die enkele machthebbers die aan de knoppen draaien.

Lees alle reacties