about
Toon menu

Who had a dream

donderdag 1 mei 2014
Deze blog werd geschreven door een van onze lezers. Wil je zelf ook beginnen bloggen in onze community, ga dan meteen aan de slag.

Laatst werd je wakker uit iets moois. Je had gesurft, veel gesurft. Er stond je de sensatie bij van de lagere school: dat je de bibliotheek uit kon krijgen. Sinds je besefte dat dit onmogelijk is, ben je pas echt als een razende gaan lezen. Op een voorspelbaar moment dacht je vervolgens dat er met je ogen een grap werd uitgehaald.

De leesbril kwam, de sterktes namen toe.

In je droom was je opnieuw brilloos. Misschien was het bijgeloof, maar telde dat in een droom? De gegeven toestand stelde je in staat optimaal te lezen. Dat kwam uitstekend uit, omdat de bron een onafzienbare verzameling blogs en sites was. Regelrechte vrijplaatsen. Ze leverden het niet te bewijzen bewijs: meer mensen dan met academische titels alleen beschikten over kennis. Ze werden digitariërs genoemd. Van hen trof je een schat aan ervaringen.

Wat een groots medium! Temeer daar Bakoenin lang geleden iets had voorspeld dat onontkoombaar leek: ‘Er zal een nieuwe klasse komen, een nieuwe hiërarchie van echte en onechte geleerden en de wereld zal worden verdeeld in een minderheid, die regeert in naam van de gemeenschap, en een enorme onwetende meerderheid. En wee dan de massa van de onwetenden.’ Ja, je Russisch is niet meer wat het nooit geweest is.

Uit bevindingen van digitariërs konden derden nu profijt trekken. Zo groeide behalve de hoeveelheid informatie in je droom ook de scherptediepte van bijbehorende argumenten, oordelen, nuances en vergezichten. Het totaalvoordeel van deze pluriformiteit vloeide rechtstreeks naar de samenleving, en misschien naar de politiek die haar vertegenwoordigde en haar belangen verdedigde.

Je droom was daarom ook zo productief, omdat er vele soorten onrecht op de wereld in aangeklaagd werden. Weinigen hadden de kans daar publiekelijk lucht aan te geven. Maar in je droom kon het. Vaak wist je niet van de ellende af, maar nu raakte je er adequaat van op de hoogte.

Voor het protest werd eerst het onrecht, de dader of de misplaatstheid weergegeven. Zonder retoriek of grotere verdraaiing. Soms bood het web zelf daarbij hulp, met een hyperlink. Logisch eigenlijk, voor heel wat thema’s hadden anderen, van heinde en verre, het terrein al een beetje verkend. Zelfs in je droom was dat geloofwaardiger dan pertinenties als dat ‘recent onderzoek heeft bewezen’.

Basaal respect voor de dader maakte de correctie van zijn fout zelfs overtuigender. Van buiten je droom kende je cursiveringen, of aanhalingstekens bij een beschrijving (‘de bekende “politicus” Pieterse’), of toevoegingen als ‘zogenaamd’, ‘quasi-’, ‘pseudo-’.

Ook prettig aan de teksten in je droom was dat niemand van de gehekelde individuen representatief werd voor een hele groep, zoals ‘de Marokkanen’, ‘de Amerikanen’, ‘de Russen’, ‘de Vlamingen’, ‘de Wallonen’. Afwezig bleken eveneens ‘de rijken’ en ‘de proleten’, of ‘de bankiers’ en ‘de gedupeerde spaarders’. Zelfs ‘de politici’ bleven buiten schot.

Hierin lag al een beduidende reden voor de toename van precisie. En voor de evidentie dat iedereen wetenschapper kon zijn. Buiten je droom had je een kleuter die zoiets elke schooldag bewees, als ze haar trommeltje voor de pauze gevuld wou met ‘één boterham met zonder korstjes met speculoos en één boterham met zonder korstjes met speculoos’.

Evenmin trof je in je droom een bepaald lidwoord voor oorzaken van onrecht: ‘het neoliberalisme’, ‘het kapitalisme’, ‘de vrijhandel’, ‘de politiek’, ‘het populisme’, ‘de gevestigde macht’, ‘de Joodse lobby’, ‘de Palestijnse lobby’, ‘de media’, ‘het systeem’, ‘de elite’, ‘de bureaucratie’. Ze hadden je buiten je droom een recept toegeschenen voor iedere kwaal (en waartegen ‘de vakbonden’ voor huisapotheek mochten spelen). Ook zonder lidwoord konden niet-tastbare termen dat halfbakken effect sorteren: ‘mechanismen’, ‘dogma’s’, ‘structuren’, ‘propaganda’, ‘symbolen’.

Onwillekeurig deden al deze termen denken aan de tijd dat de wereld overzichtelijk was. Toen je voor de rebellie nog geen spijkerbroek kon kopen met ingestikt gat of een scheerapparaat ten gunste van de five o’clock shadow.

In je droom werd echter niet gefoeterd tegen ‘de sossen’, ‘de tsjeven’, ‘de liberalen’, ‘de fascisten’ of ‘de communisten’. En, als je het goed had gezien zonder bril, ook niet tegen ‘provincialen’, ‘intellectuelen’, ‘nationalisten’ en ‘kosmopolieten’. Vergiste je je nu, of begon zowel antisemitisme als moslimhaat te vervagen?

Zonder al deze grootheden ervoer je in je droom een sterke afname van complotten die de wereld even ondoorgrondelijk als evident in hun greep zouden hebben. Je ervoer een toename van precisie. En die verhinderde om bij het dienstdoende onrecht toevlucht te zoeken in beschuldigingen van ‘discriminatie’ over ‘seksisme’ en ‘racisme’ naar ‘censuur’.

De goede fee in je droom vertelde dat die beschuldigingen menselijk zijn en soms terecht, en thuishoren in een biotoop van sociale netwerken die geprivatiseerd zijn. Maar digitariërs maakten deel uit van de publieke ruimte. Daar heerste echte vrijheid, die verantwoordelijkheden had geschapen.

Ooit maakte Isaiah Berlin – ook een Rus, maar in Engeland gepokt – een onderscheid tussen twee soorten vrijheid. Het is veelgeciteerd, binnen en buiten het web, terwijl het voor velerlei uitleg vatbaar is.

Bij ‘negatieve vrijheid’, zei Berlin volgens jou, is er hooguit afwezigheid van frustratie. Van de vrijheid op zich kun je geen gebruikmaken binnen een groter geheel, laat staan dat een ander er iets aan heeft. Zelfs wanneer die als gevolg van dit type vrijheid in de prak zit, moet je hem gerust laten. Zo luidde het adagium dat voor tolerant doorging.

Bij ‘positieve vrijheid’, beweerde Berlin volgens jou, verdwijnt het individuele belang naar de achtergrond en hoeft er niet teruggekoeioneerd. Voorbij instrumentaliteit en impulsen kunnen er richtingen worden ingegaan die niet gestuurd zijn, maar gemotiveerd.

Sinds kort moet je dan denken aan de app waarmee je, met titel en uitvoerder en downloadplek, de weg gewezen wordt naar het liedje dat je in je omgeving hoort en dat je wilt delen. Dat dunkt je een uitvinding die er mag wezen. Ze voldoet aan een behoefte die, in jouw beleving, een droom leek. Kan er ook een app ontwikkeld worden voor brilloos lezen buiten de droom?

Het ingewikkelde is dat digitariërs die onrecht aan de kaak stellen, zelf geregeld in de positie van negatieve vrijheid verkeren. Anything goes? De verleiding van destructie is levensgroot. Maar in je droom stapten ze daar als heiligen overheen.

Wat heb je met heiligen? Dragen zij een spijkerbroek die door niet voorziene omstandigheden is gescheurd of lopen ze nog echt ongeschoren rond? Jou zou het niet verbazen dat ze voor positieve vrijheid kozen uit eigenbelang.

Door die gedragslijn hoefden in ieder geval cynisme en onverschilligheid wegens ‘vrijheid van meningsuiting’ niet te regeren. De vrijplaats veranderde niet terug in een stortplaats. Het was dan ook een mooie droom. Zou jij hem zelf kunnen vervullen?