about
Toon menu
column

"Wat met de toekomst van rechts"

Net als vele andere lezers van DeMorgen was Jan Blommaert meer dan verwonderd over het dossier 'Wat met de toekomst van links?'. 17 opiniemakers van gematigd centrum-rechts tot uiterst neoliberaal rechts konden hun gram kwijt. Jan Blommaert reageert gepast met zijn visie op de toekomst van rechts.
zaterdag 4 februari 2017

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Rechts heeft geen Groot Verhaal meer.

Het is de rentmeester geworden van een systeem dat zich permanent van crisis naar crisis sleept, en waarvoor geen enkel creatief alternatief bedacht kan worden. Meer van hetzelfde is één recept, maar er is ook een Plan B: terug naar het verleden. Beide dingen zitten uiteraard in het DNA van een politieke familie die zich conservatief noemt. Maar dat wat moet geconserveerd worden ligt aan stukken, en Rechts is nu synoniem voor uitzichtloze crisis.

Laat ons beginnen met de ruggengraat van Rechts, het kapitalisme in z’n concrete vorm.

Er is geen mens ter wereld die nog kan beweren dat dit economische systeem de garantie vormt voor de hoogste welvaart voor iedereen, zonder op hoongelach getrakteerd te worden. Die bubbel is al lang doorprikt: het kapitalisme van vandaag is een systeem dat massale armoede produceert ten voordele van de fenomenale fortuinen van een handjevol mensen. En het doet dat ook in de zogenaamde “centrumgebieden” van het kapitalisme: het ooit zo rijke Westen.

Het sociaal-kapitalisme dat daar na de Tweede Wereldoorlog die ongelijkheden ietwat wist te balanceren is de afgelopen paar decennia vervangen door een kapitaalsocialisme, waarbij de kleine groep begunstigden steeds meer uit de ruif van de belastingbetaler (en de consument) wist te plukken. En zo zitten we nu weer in een systeem van zowat een eeuw geleden. Buiten dat handjevol gefortuneerden heerst dan ook de stellige overtuiging dat de hele zaak niet meer deugt. Immers, als kapitalisme beweert dat de enige manier om erop vooruit te gaan erin bestaat dat wij allemaal armer moeten worden, dan beseft zelfs een hardline-kapitalist dat de boodschap slecht te verkopen is.

Die crisis is niet veroorzaakt door Links, wel door zij die het kapitalisme leiden en verdedigen (dit was overigens al lang geleden zo voorspeld door Links). Toen de verbluffend lucratieve strooptochten van de banken in 2008 leidden tot een “meltdown”, vond het Rechtse beleid er niks beters op dan de banken middels duizenden miljarden overheidsgeld overeind te houden. De daders bleven ongestraft. Meer nog, ze bezetten nu, meer nog dan tevoren, de kantoren van de overheden.

Kapitalisten blijken van oordeel dat hun klassieke lobby-strategieën verouderd zijn en dat ze nu best zelf aan het roer van de staat gaan staan – zie Trump en de Trumpisten. Wat er nog overschiet aan middelen, in die crisis, zal daardoor in een steeds bredere en snellere stroom naar de kleine groep begunstigden worden gedraineerd. We zullen zien hoe lang de oude slogans over kapitalisme als weldaad voor eenieder nog zullen meegaan. De eerste grote belofte van kapitalisme is gebroken.

Kapitalisme als bron van vernieuwing, creativiteit en sociale dynamiek heeft eveneens opgehouden te bestaan. We worden nu warm gemaakt voor mimieme veranderingen aan stokoude technologieën. De basistechnologie van de auto waarmee we rijden is ruim een eeuw oud en we moeten enthoesiast zijn over de parkeersensoren ervan; de straalmotoren van de hedendaagse motoren zijn als technologie ruim 70 jaar oud, en we moeten juichen om de nieuwe zetels in een Boeing die vier decennia terug op de tekentafel lag; de technologie van de PC is eveneens decennia oud en we moeten in de rij gaan staan wanneer er een nieuw model van iPad op de markt komt. Bedrijven voeren geen marketing meer voor revolutionair vernieuwende dingen, ze voeren enorme campagnes over de adjectieven die we aan die dingen moeten hechten: een coole iPhone, een stijlvolle Mercedes, een sexy paar laarzen.

Waar is die tweede grote belofte van kapitalisme, die onstuitbare vernieuwing die ervoor zou zorgen dat het leven van eenieder met elke nieuwe uitvinding zou verbeteren? Ook daarvan blijft niets meer over.

Rechts heeft geen antwoord op die crisis, die ineenstorting van haar geliefde systeem. Als antwoord op toenemende verarming stelt Rechts een nog snellere en veralgemeende verarming voor. Op toenemende werkloosheid stelt ze een verlenging en flexibilisering van de arbeidsduur voor van zij die al werk hebben en, zoals we zagen, een verdere verarming van zij die werkloos zijn.

Op het vraagstuk van globalisering en delokalisering stelt ze … ook nog eens verarming voor, want de loonkost moet omlaag. Rechts heeft één recept, en dat recept is meteen ook de wet: de massa moet armer worden indien het kapitalisme wil overleven. Over arbeidsduurverkorting, arbeidsherverdeling of basisinkomens, laat staan over een herverdeling van de beschikbare rijkdom om de hele samenleving de beloofde voorspoed te bezorgen – over dit alles heeft Rechts niet één enkel idee.

Op vernieuwingen in de samenleving reageert Rechts met een aaneenschakeling van anachronismen. De toegenomen diversiteit in de samenleving beantwoordt Rechts met dat restafval van de twintigste eeuw: nationalisme, fascisme, racisme, xenofobie. We bouwen muren en concentratiekampen, we verklaren grote groepen mensen tot onmensen, en voorzien voor hen een behandeling die we voor onszelf als een regelrechte aanslag op onze menselijkheid zouden ervaren.

De versnippering van sociale groepen en van de manieren waarop mensen hun leven gestalte geven  – zaken die ooit als “vrijheid” bestempeld werden – geeft aanleiding tot een oeverloos gemoraliseer omgezet in surveillantiemethoden en nieuwe vormen van controle en sanctionering die zich tot diep in het privéleven van mensen uitstrekken. Dat heette, ergens in de twintigste eeuw, een “totalitair” systeem, en het werd toegeschreven aan Stalin en Mao Zedong, want bij ons was vrijheid de allerhoogste waarde.

Conflicten elders in de wereld – een zeer belangrijke oorzaak voor migratie en dus diversiteit – beantwoorden we met dat eeuwenoude middel: oorlog en terreur. En er is geen groter anachronisme mogelijk dan dat van een President die zijn God aanroept om aan te kondigen dat hij lieden die een andere God aanhangen de wereld zal uit bombarderen.

De horizon van Rechts is het heden. Of beter: vanaf maandag tot het einde van de week. Er is geen grote visie voorhanden, geen breed en krachtig geborsteld portret van een mooie toekomst. Wel van een apocalyps, en die wordt voorspeld – zoals bij de Getuigen van Jehova – wanneer we het einde van de week niet halen op precies dezelfde manier als we het einde van de week daarvoor hebben gehaald. Rechts veert dus op uit z’n stoel wanneer de Bel-20 Index enkele punten stijgt en rent naar de vergadertafel voor “nieuw” beleid wanneer diezelfde index evenveel punten daalt. Op dat ritme, het “hier-en-nu-isme”, denkt Rechts een samenleving draaiende te houden.

Doorheen dit alles wijst Rechts stelselmatig elk grondig alternatief van de hand als utopisch, maar schept het zelf een volstrekt utopisch beeld van de ideale samenleving. Die samenleving is doodsaai, bevolkt door onopmerkelijke mensen die “normaal” zijn en doen, die werk doen dat hun ouders ook al deden, met instellingen die er zijn omdat ze er altijd geweest zijn, met gezagsdragers die men moet respecteren voor geen andere reden dan omdat ze net gezagsdragers zijn, en met een bijzonder grote afkeer van al wat nieuw, anders en gedurfd is.

Het verhaal van de auto’s en de vliegtuigen dus, maar toegepast op de concrete samenleving. Gevraagd naar het hoe en het waarom van dit alles produceert Rechts ook gewoonweg kindertaal: “we hebben er goesting in”, “doe eens normaal”, “dit is knettergek”, “wat is daar nu verkeerd aan?”, “dat is nu eenmaal zo”, “potje breekt, potje betaald”, “Geen moskee in mijn straat”, “it’s gonna be great, it’s gonna be huge”, “Britain is the world’s greatest country”, “wir schaffen das”. Het zijn woorden van mensen die alle mogelijke argumenten al te vaak hebben gehanteerd en beseffen dat ze inhoudelijk geen bal meer te vertellen hebben.

Rechts moet dan ook krampachtig op zoek naar charismatische persoonlijkheden, rockstar politici, en naar emopolitiek die minuscule zaken poogt op te blazen tot existentiële kwesties. Dat lukt niet altijd even goed, want het grootste probleem van Rechts is dat het zijn traditionele strijdperk moet verlaten: het politieke centrum, het gravitatiepunt van het conservatisme, bevolkt door een electorale meerderheid die best tevreden is met de zaken zoals ze gaan.

Dat centrum loopt leeg, en de politieke vernieuwing gebeurt in die marges van het politieke terrein die we tot nu toe met de term “extreem” plachtten aan te duiden:  extreemrechts en extreemlinks. Het gehele systeem waarvoor Rechts zo graag als betrouwbaar rentmeester optrad wordt dan ook van binnenuit uitgehold, door “extreme” bewegingen die in tegenstelling tot Rechts wel degelijk een nieuw Groot Verhaal hebben of voorspiegelen.

De enorme, wereldwijde en nieuwe massabewegingen van kritische burgers zullen die nieuwe verhalen wikken en wegen. Wanneer ze niets anders blijken te zijn dan een geslaagde marketingcampagne voor precies hetzelfde – De Kracht Van Verandering bijvoorbeeld – dan kan dat nog enkele verkiezingsoverwinningen opleveren, maar dan zal de bel na enige tijd wel barsten. Want wie dan nog hetzelfde tracht te verkopen als dat wat nu al niet meer werkt zal niet genoeg hebben aan “There Is No Alternative” om dat gesleten te krijgen. Rechts is dus, kortom, uitgespeeld.

Deze column werd overgenomen van de blog van Jan Blommaert.

reacties

11 reacties

  • door Hans Van Regenmortel op zaterdag 4 februari 2017

    Een erg heldere en samenhangende analyse. Dat de wereld op allerlei terreinen in crisis is, is intussen wel duidelijk. Er moeten fundamentele en toekomstgerichte keuzes gemaakt worden, weg van de waan van de dag of week. Diverse alternatieven liggen wel degelijk op tafel. Het succes van (extreem-)rechts is slechts een tijdelijke en hopelijk laatste heropflakkering van de oude en tot op de draad versleten paradigma's. Het neemt niet weg dat die heropflakkering nog veel extra schade kan aanrichten. Maar de alternatieven op het vlak van milieu, maatschappij, onderwijs, economie, gezondheid, enzovoort zijn inmiddels zo krachtig en onstopbaar aan het worden, dat niemand ze nog kan tegenhouden. Denk maar aan de sector van de alternatieve energiebronnen. Weg met het cynisme en de zwartgalligheid! Hoop voor de toekomst!

  • door Roland Horvath op zaterdag 4 februari 2017

    Als een paal boven water komt naar voor dat het kapitalisme weet te produceren, tenminste in een opgaande economie, maar niet weet te distribueren: Eerst geld aan alle toekomstige klanten en dan goederen. Vooral na het ontstaan van een overcapaciteit zoals in 1929 en 2008 slaan de 3 ziekten van het kapitalisme toe: Deregulering, privatisering en bezuinigingen annex bedrijfslasten verlagingen. Dan bestaat de economie nog uitsluitend ten dienste van -de aandeelhouders van- de Grote Multinationale Ondernemingen GMO, niet van de KMO, de burgers of de staten. Om dat te voorkomen is een overheid nodig als tegenmacht van de ondernemingen om normen op te leggen aan alle ondernemingen ook wereldwijd. Alsof er geen wegcode zou mogen ingevoerd worden en alleen nog de wet van de sterkste zou overblijven.

    Het bagatelliseren en demoniseren van de overheid is een wezenlijk element in de neoliberale/ fascistische/ laisser faire kapitalistische/ corpocratische propaganda. In BE/NL/EU/VS.

    In BE/NL/EU/VS zijn we verkeerd bezig. Er zijn invloedrijke, machtige groepen van bewuste en attente burgers nodig: Van middenveldorganisaties bvb vakbonden in ieder land tot krachtige, bekwame, niet corrupte overheden. Hun taak is verdelen van macht en inkomen en van alles wat daaraan vooraf gaat of daar uit volgt. Raar maar waar, in primitieve samenlevingen wisten mensen vaak beter te verdelen dan in de huidige zogenaamd super humane en beschaafde maatschappij.

    Nog iets, de collectieve samenleving van de Inca's met een sterke overheid rond 1500 leverde een geordende stad als Machu Picchu op en de West Europese kapitalistische steden uit die tijd waren rommelig, ze stonken en er was een zeer grote ongelijkheid tussen de weinige superrijken en de 99%.

    • door jan peeters op zaterdag 4 februari 2017

      De Inca's waren geen voorbeeld van gelijkheid. Het was een agressief volk dat de andere indianenstammen gewapenderhand veroverde en terroriseerde. Indianen waren niet beter of slechter dan andere kulturen. In oorlog en wreedheid moesten ze voor niemand onderdoen. Het was een feodaal systeem met leiders, horigen en slaven. De Inca's hadden alleen pech dat een bende stinkende wilde Europeanen hen in 1492 heeft ontdekt. Zo niet hadden ze misschien wel heel Amerika op de andere indiaanse volkeren veroverd. Nu werden ze op hun beurt zelf geknecht.

  • door Roland Horvath op zaterdag 4 februari 2017

    Het verval van de maatschappij met enerzijds een toenemende armoede bij de 99% en anderzijds een groeiende rijkdom bij de 0,01%, zoals geschetst door JB, is het gevolg van het feit dat de ondernemingen de overheid overvleugelen. De dominantie van de vrije markt, van de private ondernemingen tegenover de overheid is herhaaldelijk voorgekomen in de laatste 2.000 jaar en heeft altijd geleid tot een langdurig verval van de maatschappij. Zoals aangetoond in Bas van Bavel, The Invisible Hand? How Market Economies have Emerged and Declined since ad 500, Oxford University Press, juli 2016, ISBN 9780199608133.

    De rechtse elite/ de groep superrijken/ de GMO/multinationals gedragen zich als een dodelijke parasiet of als een dodelijk kankergezwel dat alle stoffen uit een gezond lichaam, alle inkomen en alle macht uit de maatschappij naar zich trekt en daardoor uiteindelijk de dood van het lichaam, van de maatschappij veroorzaakt.

    • door Marsman op zondag 5 februari 2017

      Zeer goed artikel dat compleet aansluiting vinden kan mag met elkeen die er al eens over nadacht,

      Het gaat wel aan DE grote oorzaak van de rechtse ideologie voorbij *overbevolking*, Kijk elites zijn er overal geweest de hele geschiedenis lang, Van de Grieken over de Middeleeuwen, tot de Wall street gangsters, Heel het kapitalistisch systeem steunt op steeds meer voor minder, Het heeft nood aan steeds weer nieuwe massa's, die er alles voor over hebben om allerhande (soms overbodige dingen) uit de welvaart etalage te plukken,

      We lopen bijna met 8 miljard entiteiten over de planeet, die allemaal hun deel v/d eindige koek willen, Sommigen hebben al eeuwen teveel anderen te weinig, De USA en Europa zullen een deel van hun teveel moeten gaan afstaan(delen) met anderen,

      De natuurlijke wet op zelfbehoud (eigen genetisch materiaal eerst) en de onwil om verworven zaken te delen ( zie maar tal van familie vetes om geld) worden daar rechts dankbaar gerecupereerd zichzelf en hun systeem in stand te houden, Daar is Trump in de USA meesterlijk in geslaagd( meest rijke - rechts regering ooit),

      Daar zijn de extreem rechtse krachten in Europa volop mee bezig, en niet zonder succes, Zoiets resulteert uiteindelijk in verval van menselijke waarden waar ook ter wereld,

      Ik vrees dat er zeer weinig aan te doen gaat zijn op eens overbevolkte, straks kaal gevreten planeet, Daarop zullen de mensapen dan terugvallen op de restwaarde van hun dierlijke aard, die nog steeds op zeer prominente wijze aanwezig, mag wezen,

      Daar speculeren de rechtse krachten op en dat is gewoon een kwestie van de economische spanvijs aandraaien (waarin ze dan nog gesteund zijn door de vergaande automatisatie, robotisering,etc), Het zijn de elites die regeren, en veel links tref je daar niet aan,

    • door Geert Puype op maandag 6 februari 2017

      Hoezo toenemende armoede ? Je kan toch moeilijk ontkennen dat de meerderheid van onze bevolking het nu beter heeft dan bv. 30 jaar geleden en fortiori 50 jaar of nog langer. Er wordt nu meer op reis gegaan, meer gewinkeld, meer op restaurant gegaan, de woningen hebben meer comfort, enz, enz. En ik zie geen redenen om te veronderstellen dat het in de nabije toekomst anders zal zijn.

      • door Roland Horvath op maandag 6 februari 2017

        Gedeeltelijk akkoord. Maar rijkdom is niet gelijk verdeeld en armoede evenmin. Het aantal mensen dat straatarm is en het aantal daklozen neemt toe. De armen ziet men nergens want zich verplaatsen kost ook geld en ze nemen aan niets deel. Behalve heel uitzonderlijk als iets gratis is bvb een stoet.

        Die armoede kan met een vingerknip opgelost worden maar de -neoliberale- ondernemingen weigeren normale bedrijfslasten als lonen, sociale lasten en winstbelasting te betalen uit een ziekelijke jaloezie tegenover welvaart bij de 99%. Wel willen ze de dividenden maximaliseren. De GMO/multinationals bestaan alleen nog voor zichzelf en voor hun aandeelhouders. Met als domme argumenten concurrentie vermogen en onbetaalbaar. Twee andere ziekten van het neoliberalisme =extreem en ongeremd kapitalisme, dat we in BE en in de EU kennen, zijn deregulering en privatisering, die de verloedering en het verval van de maatschappij mee veroorzaken. Dus nog even geduld en de armoede kan ook bij u op de deur kloppen.

  • door Martin Veltjen op zondag 5 februari 2017

    Als rechts zich afvraagt wat links moet doen, is dat m.i. gewoon een oproep om nog eens mee te spelen aan het spelletje. Rechts heeft oppositie nodig of het stuikt in elkaar. Links zou eens echte risico's moeten beginnen nemen en niets doen. Geef rechts de ruimte, ga rustig in de zetel zitten en zie wat er gebeurt. Ook internationaal merk ik dat rechts overal zit te hengelen naar een tegengewicht om zich tegen af te stoten.

  • door Dave op maandag 6 februari 2017

    "Rechts heeft geen groot verhaal meer". Misschien niet, maar ze moeten ook niet veel moeite doen om stemmen te winnen. Ze worden slapend rijk; zo lang (regressief) links niet in eigen boezem durft kijken en problemen durft benoemen (zoals de oorzaak van Islamterreur bij de religie leggen ipv steeds de schuld bij de eigen bevolking te leggen), ziet de toekomst van rechts er, jammer genoeg, zeer goed uit. Wanneer in de VS een absolute clown president kan worden, ondanks beeldmateriaal waaruit blijkt dat hij weinig respect heeft voor vrouwen of andere minderheidsgroepen, zou men toch wat zelfreflectie verwachten ipv (wederom) op de anderen te schieten. Beweren dat rechts uitgespeeld is, op een moment dat Europa een heropleving van extreem rechts kent, is gewoon de kop wat dieper in het zand steken.

  • door Maurice de Liberaal op maandag 6 februari 2017

    Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is het aantal mensen in Nederland met een laag inkomen gedaald van 12% in 2000 naar 10% in 2017. Een laag inkomen is 1020 euro per maand voor een alleenstaande. Dat is toch een mooi resultaat van de liberale kabinetten die we de afgelopen jaren hadden in Nederland.

  • door JohanGroenroot op maandag 6 februari 2017

    Het is duidelijk dat de groep losers die moet opdraaien voor het goede leven v de winners steeds groter wordt. Een wonder zowaar, dat de elite & haar adepten er nog steeds in slagen die zwaar onderdrukte losers in bedwang te houden. Dit is enkel mogelijk d.m.v. een gigantisch repressieapparaat dat voor een deel militair, politioneel is, maar ook werkt met massapsychologie hoofdzakelijk geïmplementeerd via omwegen: vooral via de arbeidsmarkt & de hiervoor verantwoordelijke overheidsinstellingen. Terreuraanslagen zijn in deze voor rechtse regeringen altijd een excuus om de militarisering disproportioneel te vergroten. Iedereen dient zich te onderwerpen aan neoliberale dogma's zoniet wacht bittere armoede & een lange ellendige beroepsloopbaan afgewisseld met overheidsinterventies v gespecialiseerde psychologen in dienst v schimmige private tenders waarmee de overheid ten alle tijde elke verantwoordelijk voor onvermijdelijke schadegevallen v zich afwentelt. Kortom, een misdadig beleid dat indruist tegen de grondwet. Denk hierbij ook aan de eenzijdige promotie v de evidence based psychology(EBP) die hand in hand gaat met een gezondheidsbeleid dat inzet op een spoedig herstel v productiviteit. De antiliberale wet v 'liberaal' minister De Block waar de perfiditeit v afdruipt maakt psychisch lijden (die de overheid overigens in de hand werkt) ondergeschikt aan de economie. En wie denkt dat het stopt eens mensen arm als job zijn: forget it. Het gaat eveneens over de onverzadigbare dorst naar macht over anderen. De psychologisering v arbeid is al decennia sluipenderwijs als gif aan de gang. de gevolgen voor de maatschappij zijn ca-ta-stro-faal.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties