Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Extreem rechtse opmars in Europa?

Een opvallende overwinning bij de Europese verkiezingen is die van het Front National in Frankrijk. De extreem rechtse partij van de familie Le Pen is echter lang niet de enige rechtse winnaar. Hoe ziet die opmars in Europa eruit? En wat betekent dit voor de fractievorming in het Europees Parlement?
maandag 26 mei 2014

DeWereldMorgen.be

Komt er een anti-Europees blok? Dat is een vraag, nu veel EU-kritische partijen flink aan stemmen hebben gewonnen bij de Europese verkiezingen. De tweede vraag is hoe het komt dat anti-Europese partijen aan zo'n sterke opmars bezig zijn.

De Vlaamse literatuurprofessor Geert Buelens, werkzaam bij het Instituut voor Cultuurwetenschappelijk Onderzoek (ICON) in Utrecht, trekt het perspectief open: "Het succes van deze partijen zegt veel over de zwakte van de traditionele partijen, zowel retorisch als zuiver inhoudelijk. Wanneer Le Pen of Farage het heeft over het herwinnen van de nationale soevereiniteit, dan klinkt dat in tijden van globalisering natuurlijk grotesk. Maar ze raken wel een gevoelige en dus belangrijke snaar. Ze spreken immers alsof politiek meer is dan een louter bureaucratisch principe, meer is dan het volgen van schijnbaar natuurlijke economische wetten." 

Frankrijk en Engeland 

Met de namen van Le Pen en Farage dringt zich nog een nuance op. Over heel Europa mogen partijen met een eurosceptische boodschap aan de winnende hand zijn. Maar de krachtigste voorbeelden hiervan zijn te vinden in Engeland en Frankrijk.

Het Front National van Marine le Pen is ruim de grootste partij geworden met 25 procent van de stemmen. Deze rechtse nationalistische partij zou 23 tot 25 van de 74 Franse zetels in het Europees Parlement binnenhalen, tegen drie zetels in de voorbije legislatuur. “Ons volk eist maar één beleid: een beleid van de Fransen, voor de Fransen en met de Fransen”, zei Le Pen tijdens haar overwinningsspeech. 

Het Engelse UKIP van Nigel Farage verdubbelt bijna het aantal zetels. De UKIP wil dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie stapt. Als de partij inderdaad de grootste wordt, zal de druk op premier Cameron toenemen om bijvoorbeeld de immigratie vanuit andere EU-landen te beperken en bevoegdheden van de EU terug te halen naar Londen. Partijleider Farage stelde dat de verkiezingszege voor zijn partij een 'aardbeving' teweegbrengt in de Britse politiek. “Het volksleger van UKIP heeft gesproken en heeft zo ongeveer het meest opzienbarende resultaat geleverd in honderd jaar. Het muntje is eindelijk gevallen dat we als lid van de EU ons eigen land niet kunnen besturen, en crucialer nog, dat we onze eigen grenzen niet kunnen controleren.”

Duitsland en Denemarken

In Duitsland haalt het eurosceptische Alternative fur Deutschland bij de eerste deelname meteen 6,5 procent. De partij voerde campagne tegen de redding van zwakkere eurolanden. Deze overwinning van rechts is minder groot dan bij Engeland en Frankrijk maar desalniettemin een opvallende ontwikkeling. 

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier toonde zich ontdaan door de opmars van anti-Europese partijen in het Europees Parlement. “Frankrijk is natuurlijk een erg signaal met het Front National, en voor mij is het een verschrikking dat ook de NPD [de neonazistische Nationaldemokratische Partei Deutschlands] wordt vertegenwoordigd in het Europees Parlement”, zei de bewindsman tegen de zender n-tv.

In Denemarken zou de Deense Volkspartij de Europese verkiezingen gewonnen hebben. De rechtse en populistische partij zou volgens exitpolls 23 procent van de stemmen hebben gehaald en van één naar drie zetels in het Europees Parlement springen.

Noodlijdend 

Niet enkel extreem rechts boekt winst. In Griekenland is de uiterst linkse partij Syriza de grote winnaar. Syriza voerde campagne tegen het harde besparingsbeleid dat de eurolanden het noodlijdende land opgelegd hadden in ruil voor financiële ondersteuning. Evengoed krijgt het extreem rechtse Gouden Dageraad in Griekenland 9 procent van de stemmen en wordt hiermee groter dan de socialistische regeringspartij.

In Oostenrijk zou de uiterst rechtse FPÖ dan weer 6,8 procent stijgen en met een score van 19,5 procent de derde grootste partij van het land worden. De FPÖ is net als Vlaams Belang en het Nederlandse PVV één van de partijen waarmee Le Pen in zee wil gaan om een nieuwe anti-Europese fractie te vormen in Straatsburg. 

Een tegenvaller voor die ambities van Le Pen leek even het feit dat de extreem rechtse PVV van Geert Wilders in Nederland niet in de overdonderende overwinning van zijn buurlanden deelde. Wilders leed een aanzienlijke nederlaag en verloor zelfs een zetel. 

Anti-Europese fractie

Desalniettemin kunnen de vier overgebleven zetels van Wilders' PVV net de doorslag geven. Er zijn 25 leden nodig om een fractie te vormen en in een fractie moet minimaal een vierde van de lidstaten vertegenwoordigd zijn. De leden mogen maar lid zijn van één fractie. Het aantal zetels is geen probleem, maar het aantal landen lijkt nu nog niet te worden gehaald. 

Op dit moment zijn er zeven fracties in het Europarlement. Het Front National en andere extreem rechtse partijen zijn echter voornemens om een nieuwe fractie te vormen. Inmiddels zijn de onderhandelingen in volle gang. Door de grote verschillen tussen eurosceptische partijen is dit echter niet zo makkelijk.

In de aanloop naar de Europese parlementsverkiezingen streefden de PVV, het Franse Front National, het Belgische Vlaams Belang, het Oostenrijkse FPÖ, het Zweedse SD, de Lega Nord uit Italië, die slechts 6 procent van de stemmen binnensleepte, en de SNS uit Slowakije naar samenwerking. Front National boekte natuurlijk een flinke zege, maar de SNS lijkt de kiesdrempel niet te hebben gehaald. 

Racisme 

De UKIP heeft al laten weten niet te willen samenwerken met de partij van Marine le Pen. De lijsttrekker van de Deense Volkspartij partij, Morten Messerschmidt, herhaalde gisteravond dan weer dat zijn partij niet met het FN in één fractie wil zitten. Hij wil alleen samenwerken met "democratische en beschaafde eurokritische partijen", en daar hoort volgens hem het FN niet bij. 

In Hongarije is de extreem rechtse Jobbik-partij met drie zetels de tweede partij geworden. Jobbik staat bekend als fascistisch en racistisch. Geert Wilders, sinds jaar en dag een verdediger van Israel, heeft gezegd dat hij met deze partij nooit wil samenwerken. Ook de Griekse Gouden Dageraad staat ver af van de eurosceptische partijen in het noorden en westen van Europa.  

Dat deze partijen uiteindelijk toch bij de fractievorming worden betrokken, is niet uitgesloten. Ook Front National gaat regelmatig gebukt onder controversiële en racistische uitspraken. Toch willen partijen als de PVV en de FPÖ met deze partij wel samenwerken. Belangrijker dan zulke feiten is voor hen wellicht het signaal dat ze willen afgeven.

Ook in andere landen wordt de opkomst van extreem rechtse partijen opgemerkt. De Huffington Post publiceerde een duidelijke lijst van de engste extreem rechtse partijen in Europa en ook de New York Times schonk ruime aandacht aan de kwestie.

Boventonen

Geert Buelens stelt: "Als gemeenschap het lot in eigen handen nemen mag dan strikt genomen een illusie zijn - het zou wel de horizon moeten zijn bij elk politiek spreken en handelen. De vraag is dan natuurlijk hoe je die gemeenschap wil en kan definiëren. Dat er vaak akelig xenofobe boventonen meeklinken bij het Front National en co is natuurlijk vreselijk."

"Anders dan links vaak denkt, is vervreemding echter niet alleen een economische, maar ook een identitaire kwestie. Racisme en het Front National veroordelen doen we al meer dan twintig jaar, zonder noemenswaardig succes. Het is natuurlijk stuitend dat de verliezers van de globalisering tegen elkaar worden opgezet door deze partijen. Maar wat hebben de traditionele partijen deze mensen écht te bieden?"

Woensdag komen verschillende van de eurosceptische partijen in Brussel samen om met onder meer met Front National te praten over het vormen van een fractie. Toch zal deze fractie, als hij al gevormd wordt, nooit de grootste kunnen worden. Van de 751 zetels gaan in Brussel zo'n 143 nu naar anti-Europese partijen. Nu de onderhandelingen losbarsten, kan er nog van alles gebeuren. 

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.