Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

Het Griekse drama verdient een serieuze strategiediscussie

Willem Bos, redacteur van de Nederlandse progressieve website 'Grenzeloos' en coördinator van de beweging 'Ander Europa' meent dat aan de analyse van Lode Vanoost in het artikel 'Alleen pan-Europese solidariteit kan Griekenland en Europa redden' een en ander moet worden toegevoegd en verduidelijkt.
woensdag 26 augustus 2015

In het artikel ‘Alleen pan-Europese solidariteit kan Europa redden’ van 25 augustus 2015 op DeWereldMorgen.be gaat Lode Vanoost in op het Griekse drama. Hij constateert terecht dat er een Europese brede beweging nodig is om het project van de EU te breken. Maar hij gaat wel erg makkelijk voorbij aan een aantal strategische vragen die de ontwikkelingen in Griekenland hebben opgeworpen.

In de Griekse crisis heeft de EU, zoals Vanoost terecht opmerkt, zijn ware aard als een reactionair economisch project laten zien, waarbij het nooit gedreven werd door de wil om de crisis in Griekenland te bestrijden, maar door een neoliberale ideologische visie op de maatschappij, “waarbij wat noodzakelijke besparing wordt genoemd in feite een gigantische herverdelingsoperatie (is) van de staat naar de privé sector, meer bepaald de grote bedrijven”.

De ondergang van Griekenland is, zo concludeert Vanoost terecht, niet de schuld van de Griekse regering of de bevolking maar van de EU-politiek die er op uit was om Griekenland na de overwinning van Syriza hard aan te pakken, omdat “een discours dat radicaal ingaat tegen de evidenties van het neoliberale ‘besparingsbeleid’ geen enkele legitimiteit (mocht) krijgen, laat staan democratische navolging in andere landen.”

Maar als we zoals Vanoost terecht bepleit willen werken aan de opbouw van een pan-Europese solidariteit kunnen we niet voorbij aan een aantal strategische kwesties die door de recentelijk ontwikkelingen op zijn geroepen. Het lijkt me bovendien weinig vruchtbaar om analyses die vraagtekens zetten bij de door Tsipras c.s. gevolgde strategie bij voorbaat in de hoek van de eeuwige betweters te zetten, omdat Tsipras “immers niet gedreven (wordt) door machtswellust of machtsbehoud, maar door een eerlijke wens om het beste te willen doen, in de gegeven omstandigheden.”

Een discussie over de strategie naar een ander Europa - want daar gaat het in wezen om - moet mijns inziens vertrekken van op zijn minst twee conclusies uit het Griekse drama. In de eerste plaats een conclusie over het karakter van de EU (als een neoliberaal en ondemocratisch project) en in de tweede plaats over de rol van de sociaaldemocraten daarin (als trouwe verdedigers van dat project).

Alleen al die twee punten maken dat een strategie die gebaseerd is op het overtuigen van de Europese leiders en het pogen steun te verwerven van met name sociaaldemocraten ten dode is opgeschreven. De ministers van financiën van de Eurozone (Eurogroep) onder leiding van Jeroen Dijsselbloem hebben dat de Grieken en vooral minister Varoufakis onbarmhartig ingewreven.

In een onthullend interview in New Statesman heeft Varoufakis achteraf laten zien hoe het er bij de zogenaamde onderhandelingen in de Eurogroep aan toe ging. Er was volgens Varoufakis op geen enkele manier sprake van een serieuze discussie. Hij had net zo goed het Zweedse volkslied kunnen zingen, er kwam toch geen reactie op de Griekse voorstellen en in de wandelgangen werd gedreigd: ‘Natuurlijk hebben jullie gelijk maar we zullen jullie vernietigen.’

We kunnen de door Syriza geleide regering er niet van beschuldigen dat ze niet voor haar standpunt heeft gevochten. Wat dat betreft is er een hemelsbreed verschil met de sociaaldemocraten die in de verkiezingscampagne linkse uitspraken doen om vanaf de dag dat ze in de regering zitten het tegenovergestelde te doen. De regering Tsipras heeft een half jaar keihard gevochten voor haar standpunt.

Er is nog nooit in het bestaan van de EU een regering geweest die zo duidelijk een links en anti-neoliberaal standpunt heeft ingenomen en met hand en tand heeft verdedigd. We kunnen de Griekse regering ook niet verwijten dat ze die strijd verloren heeft. Zij stond alleen tegenover zeer machtige tegenstanders.

We kunnen wel constateren dat de Griekse regering in haar strijd een verkeerde strategie heeft gehanteerd, dat ze van onjuiste uitgangspunten is uitgegaan en zich verkeerde doelen heeft gesteld en uiteindelijk is gecapituleerd. En we kunnen proberen daar van te leren.

Strategie van confrontatie

Het betoog van Vanoost komt er vooral op neer dat er geen alternatief was voor de politiek van Tsipras en zijn regering. Dat is natuurlijk niet zo. In plaats van zich alleen te concentreren op het overtuigen van de Europese collega’s had de Syriza-regering een strategie kunnen hanteren die erop gericht was om zo veel mogelijk macht te ontwikkelen tegenover de Europese leiders.

Onderhandelingen in de Eurogroep en de Europese Raad, en ook het doen van bepaalde concessies in die onderhandelingen hadden daarin zeker een rol kunnen spelen. Het kan nooit kwaad om in een dergelijke situatie naar de publieke opinie in eigen land en in de rest van Europa te laten zien dat jij constructief wil onderhandelen, zelfs bereid bent om water bij de wijn te doen en je tegenstanders steeds te dwingen om duidelijk te maken waarom zij daar niet toe bereid zijn.

De onderhandelingen onder leiding van de gewezen Griekse minister van financiën Varoufakis hebben die rol een tijd gespeeld en tot een groeiende sympathie voor de Griekse bevolking en een groeiende verbazing over de harde houding van de Europese leiders geleid.

Maar een dergelijke diplomatieke opstelling had mijns inziens gepaard moeten gaan met een reële druk op de EU, door de dreiging (en dus ook serieus voorbereiden) van een Grexit, het duidelijk maken dat ook het Griekse lidmaatschap van de NAVO ter discussie kon worden gesteld (waarmee ook de druk van de VS op de EU vergroot zou worden) en vooral door het voorbereiden van een daadwerkelijke breuk met de Europese politiek.

Eric Toussaint van het CADTM, die als coördinator van de door het Griekse parlement ingestelde commissie van onderzoek naar de Griekse schuld de afgelopen tijd nauw bij de ontwikkelingen in Griekenland betrokken was heeft een aantal interessante suggesties voor een alternatieve strategie gedaan.

In de eerste plaats de houding ten opzichte van de Griekse schulden. Het is duidelijk dat de schulden een centrale rol spelen in de Griekse crisis, ze vormen een molensteen om de nek van de Griekse economie. Het voorlopige onderzoek van de parlementaire commissie naar de schuld maakt duidelijk dat die schuld op zijn mist voor een heel groot deel illegaal, niet legitiem en verwerpelijk is (illegal, illegitimate, and odious). (zie over dit onderzoek ook "Onhoudbare leningen aan Grieken opgelegd alleen om Duitse en Franse banken te redden" en “Aan alle eerlijke journalisten die de publieke opinie echt willen informeren”)

Er was dus alle reden voor de Syriza regering om, in afwachting van een grondig onderzoek naar het ontstaan en de legitimiteit van de schuld, de terugbetaling daarvan op zijn minst op te schorten. Zelfs het IMF is nu, om puur pragmatische redenen, voorstander van een schuldverlichting voor Griekenland. 

Inmiddels is door een Duits onderzoeksinstituut berekend dat de Griekse crisis Duitsland zo’n honderd miljard euro heeft opgeleverd. Tel daar bij op de winsten die er door buitenlandse banken en financiële instellingen gemaakt zijn op de Griekse schuld (door de aan Griekenland berekende hoge rentepercentages) en het is duidelijk dat er alle reden was en is om die schuld, en in ieder geval een groot deel daarvan, niet terug te betalen. Het niet terugbetalen van de internationale schuldeisers had de Grieken in 2015 bijna 12 miljard euro gescheeld en de schuldeisers onder druk gezet om met een regeling akkoord te gaan.

Dat de regering onder leiding van Tsipras daar niet toe over ging is een gevolg van haar strategie die er op gericht was de Europese leiders van hun goede wil en redelijkheid te overtuigen.

Behalve het annuleren of opschorten van de betaling van de schuld had de regering ook over kunnen gaan tot het volledig onder haar controle plaatsen van de belangrijkste Griekse banken, waarvan ze de grootste aandeelhouder is. Zo had ze maatregelen kunnen nemen gericht op het veilig stellen van de spaartegoeden van de Griekse burgers en het aanpakken van de particuliere aandeelhouders van de banken en de kapitaalsvlucht.

Ze had ook de Centrale bank van Griekenland weer onder haar controle kunnen plaatsen en er voor kunnen zorgen dat die niet meer als belangenbehartiger van de private financiële sector functioneerde, maar in het belang van de Griekse bevolking en de omvangrijke sector van kleine ondernemers. Ze had een belastinghervorming door kunnen voeren waarbij de belasting op lage inkomens en basisgoederen verminderd werd en de belastingdruk voor de hoge inkomens en luxe goederen aanzienlijk werd verhoogd. Ze had over kunnen gaan tot de invoering van elektronische parallelle munt voor intern gebruik waardoor de behoefte aan euro’s zou verminderen, ze had allerlei sociale en ecologische projecten kunnen stimuleren enz. enz.

Bij al die maatregelen was een actieve inschakeling van de bevolking en sociale organisaties noodzakelijk geweest. Dat had ook in de praktijk duidelijk gemaakt dat het niet ging om een strijd van de regering tegen de EU, maar van de hele bevolking, tegen de Griekse heersende klasse en haar Europese beschermers en bondgenoten. Een dergelijke strategie van confrontatie met de Griekse heersende klasse en de Europese machten had natuurlijk tot een heftige reactie geleid. Maar de uitslag van het referendum maakt duidelijk dat een ruime meerderheid van de Grieken bereid was een dergelijke strijd aan te gaan.

Een dergelijke strategie had van de Griekse bevolking ook grote offers en een grote strijdbaarheid gevraagd. Maar het was voor de Griekse bevolking veel duidelijker geweest waar de strijd om ging en wat het perspectief ervan was. Er is een groot verschil tussen opofferingen met het perspectief van bevrijding en een nieuwe toekomst, en opofferingen zonder enig vooruitzicht, behalve tientallen jaren schandelijke kolonisatie door het EU-bewind.

Ook in de ogen van een groot deel van de bevolking in de rest van de EU had deze strijd duidelijk kunnen maken wat het werkelijke karakter van de EU is, en voor welke belangen de Europese leiders staan. Daarmee had het een belangrijke stimulans kunnen betekenen voor de strijd tegen de Europese bezuinigingspolitiek in heel Europa en daarmee voor de strijdbare solidariteit met de Grieken.

In de opbouw van een pan-Europese beweging tegen de EU-politiek kunnen we niet volstaan met de stelling dat er geen alternatief was voor de door de Syriza regering gekozen strategie. We zullen in ieder geval de discussie daarover serieus moeten voeren.

Willem Bos is redacteur van Grenzeloos en coördinator van Ander Europa.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

7 reacties

  • door Maurice de Liberaal op donderdag 27 augustus 2015

    In dit artikel wordt wel erg gemakkelijk voorbij gegaan aan de oorzaken van de Griekse crisis: corruptie, vriendjespolitiek en belastingontduiking die in alle lagen van de Griekse samenleving optrad. Zonder deze malversaties was de economische crises in Griekenland nooit gebeurd. Moeten wij solidair zijn met mensen die zich misdragen en daardoor hun eigen problemen creeren?

    • door sam vanderleyden op vrijdag 28 augustus 2015

      @Maurice.... Daar gaat het artikel niet over. Ik had al wel reeds een reactie verwacht van een neoliberale scherpslijper, die zich onmogelijk relevant kon mengen in de discussie over de strategie op basis van een linkse analyse over de rol van de EU in het gehele griekse drama..... Het arikel gaat over de discussie over de strategie die Syriza had moeten onwtikkelen om zich te ontdoen van de molensteen. En dat staat lost van het feit of dat jij "neoliberaal" deze molensteen gerechtvaardigd vind of niet. Vanuit een neoliberaal uitgangspunt is jou opmerking in de discussie in dit artikel, irrelelvant, niet ter zake, en met zelfs misleidend... vertroeblend, vervuilend.... Moeten er nog synoniemen of dimensies zijn ? Of is mijn beeld al duidelijk genoeg?

  • door Roland Horvath op donderdag 27 augustus 2015

    Strategie, tegenover een tegenstander die een fata morgana nastreeft: snoeien- om- te- groeien, in de economie niet in de tuin, geen verstand heeft en onredelijk , psychisch gestoord is. De ECB heeft de Griekse banken doen sluiten. De eurogroep, een obscuur groepje gedomineerd door de autoritaire en anti sociale ideeën van Schäuble WS en zijn voetveeg Dijsselbloem JD. Een groepje dat niets dan onzin uitkraamt, dat kent geen strategie, alleen tunnelvisie en meer- van- hetzelfde. Mag men redelijk zijn tegenover een onredelijke tegenstander of moet het van in het begin oorlog zijn. Welke macht kan een land als Griekenland GR in een muntunie opbouwen?

    De doelstelling van de EU is nu een arme en goedkope werkplaats te zijn voor de Grote Multinationale Ondernemingen GMO, die hun bedrijfslasten als lonen en sociale lasten willen minimaliseren. Dat is al bezig sedert 2010. Koopkracht, sociale zekerheid, werknemers rechten, belastingen voor superrijken en GMO, overheidseigendommen, democratie, soevereiniteit: Verminderen en/of afschaffen, weggeven.

    Een 2e munt, Zwitserland heeft er één de WIR, het wordt bijna dagelijks geschreven. Wie weet van toeten nog blazen, de eurogroep. In 2010 had men de Griekse schulden kunnen regelen, de meeste kwijtschelden: Niet gebeurd.

    Links had al jaren de tijd om de EU beter te controleren, bvb door de EU burgers, en de 3 bestuursinstellingen Commissie Raad Parlement te normaliseren. Daarom: Ieder jaar stemmen de burgers een vertrouwensvotum. Is er geen meerderheid voor het beleid, dan volgen verkiezingen voor Parlement en Raad. De Raad, 4 rechtstreeks verkozenen per lidstaat om een vergadering van minimaal 100 personen. Commissie, Raad en Parlement, zelfde bevoegdheden en werking als dezelfde instellingen in de 28 lidstaten.

    • door ria aerts op zaterdag 29 augustus 2015

      Ik waardeer de positieve instelling van de auteur van dit artikel, maar de realiteit is toch anders. Kijk naar Ecuador, Venezuela... zij hebben ook schulden afgewimpeld en met behulp van olie-inkomsten konden ze min of meer uit de problemen komen. Maar de aanvallen blijven komen, van o.m. aasgierfondsen, marktmanipulaties... Nu de olieprijs laag staat en de economie weer slechter wordt, begint het volk te morren, aangezwengeld door de rijke kliek en zgn. democratische denktanks. De formule is bekend. Nee, ik denk niet dat we Griekenland met de vinger moeten wijzen, maar Europa. We moeten het paard niet achter de kar spannen. Europa moet veranderen. Onze politici moeten veranderen. In plaats van de belangen van het groot kapitaal te verdedigen en die als ordinaire handelsvertegenwoordigers met een leugenachtig verkooppraatje over meer jobs en dat we er uit komen door harder en langer te werken en meer te besparen, te verpakken, moeten ze het leven van alle Europeanen ter harte nemen. Daarvoor hebben wij hen een mandaat gegeven.

      • door antond op zaterdag 29 augustus 2015

        Het is toch wel kras dat Griekenland, dat door het schenden van zowat alle (Europese) regels plus een pak leugens en bedrog in de problemen is gekomen, als lichtend voorbeeld zou moeten dienen voor Europa dat (naar aanleiding van Griekse problemen) zou moeten veranderen.

        Is er werkelijk onder de lezers van de wereld morgen een enkel individu die denkt dat Europa beter af zou zijn wanneer meer landen (en overheden) zich zouden hebben gedragen zoals Griekenland dat heeft gedaan?

        • door sam vanderleyden op maandag 31 augustus 2015

          Ik ben ervan overuigd dat u hier willens-nillens verstoken blijft van de inhoud van het artikel. Het volstaat niet, om op eender welk artikel op de DWM, aan het "neoliberale rad van standaard replieken" te draaiien en dan een copy paste te doen van de gelecteerde toog-onliner... Het artikel in kwestie gaat over de discussie van de gevolgde strategie van de Progressieve (toen algemene gepercipieerd, nu in betwisting) Grieks regering. Deze discussie is gecontextualiseerd in een links kader, en met een analyse die de EU als huidige entiteit, de EU groep, de Banken, het IMF en derivaten als kern van het probleem aanneemt. Het is uw recht om niet akkoord te gaan met deze context, maar het is dan ook haast onmogelijk om on-topic en relevant commentaar te geven op dit artikel. Het niet begrijpen van deze laatste zin, ligt dan geheel aan een intellectuele tekortkoming of belemmering van uw kant.

      • door sam vanderleyden op maandag 31 augustus 2015

        @Ria Het klopt , in de eerste plaats heb je De Eurogroep en CO die de negatieve context schept, maar de discussie die zich dan afspeelt in progressieve middens is van hie met tactisch en strategisch daar het beste mee moet omgaan. hoe men op de feiten moet inspelen... welke aanpak men moet volgen. Die discussie is zeer noodzakelijk. Het is meer dan correct om de analyse te maken over de EU en dat moet ook, maar de verandering en het "eruit komen" is in de eerste plaats (en volgt dus uit...) een palet van keuzes van sttrategieën. Dan nog niet beschouwd dat er nuance verschillen kunnen bestaan (heel logisch), die men als progressieve regering mbt. de verschillende mijlpalen die men tot doel wil stellen. In deze is er inderdaad krietiek op de Grieks e regering en in Casu Syriza. Er is mijn inszierns terechte kritiek op de analyse die Syriza heeft gemaakt over het wezen van de financiele instellingen en het karakter van de heersende ideologie in de EU groep. De gevolgde strategie was niet aangepast aand e feiten. varoufakis had dit al snel door, waar dat anderen toch nog overtuigd bleven (tegen beter weten in?) dat rationaliteit en "progressieve / socialistische invloeden" binnen de EU tegemoet zouden komen... Die kritiek is terecht en zeer leerzaam. Dat is een vetrekpunt voor een volgende discussie en analyse die broodnodig is, want de volgende hick-up staat eraan te komen. Misschien niet opnieuw in Griekenland eerst, maar bvb in Spanje, Portugal, Italië? GB? Ik ga ook niet helemaal mee met in diegenen die nu heel de EU als idee overboord willen gooien a priori zoals bvb. de KKE, alhoewel hun alanyse wel veel scherper, dieper en correcter gaat. Hun strategie is echter ook niet aangepast. De publieke lijn zou best zijn: met de EU als het kan, maar zonder als het moet.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties