David Cronenbergs 'Maps to the Stars': De drang naar onsterfelijkheid geëxporteerd door de droomfabriek

‘Maps to the Stars’: Hollywood in zijn blootje

De nieuwste film van David Cronenberg is een in vitriool gedrenkt satirisch portret van hedendaags Hollywood en tegelijk een genadeloze vivisectie van een maatschappij waar angst, brutaliteit en vervreemding heersen. Droomfabriek 'Maps to the Stars' is een vleesgeworden nachtmerrie die mensen omtovert in monsters.

woensdag 30 juli 2014 10:57
Spread the love

Maps to the Stars is
een project dat al even meegaat. “Het
duurde tien jaar om deze film afgewerkt te krijgen, niet dat ik er dagelijks mee bezig was,” zei de regisseur ons in
een interview voor De Filmkrant, “Ondertussen draaide ik immers A
History of Violence, Eastern Promises, A Dangerous Method

én Cosmopolis. Ik heb er echter wel even over gedaan om juiste structuur én
financiering voor de film te vinden”.

Omdat
Cronenberg wou aansluiten bij de actualiteit veranderde er wel veel
in die tien jaar. “Om de zoveel tijd actualiseerden
scenarioschrijver Bruce Wagner en ik het script. Zelfs tijdens de
opnamen voerden we nog een upgrade door”. Het werd een hedendaagse film die verwijst naar populaire acteurs, die
Twitter en Facebook integreert en vooral iedereen laat rondlopen met modellen van mobiele telefoons die tien jaar geleden nog niet bestonden.

Angst vreet aan de
ziel

Het hedendaagse karakter
van Maps to the Stars spreekt
ook uit de malaise die de personages in zijn greep heeft, in dit in Hollywood gesitueerd
drama. De tragische anti-helden zijn net zoals
hun zielsverwanten uit Cosmopolis (zie recensie)
onprettig gestoorde slachtoffers van een droomfabriek die geen oord
van verderf maar van vervreemding blijkt.

In dat opzicht is de film ook
universeel, een tragisch surrealistisch drama over streven naar
vrijheid en onsterfelijkheid. Het is meer dan een Hollywoodsatire in de
lijn van The
Bad and the Beautiful
(Vincente
Minnelli), The
Big Knife

(Robert Aldrich), Sunset
Boulevard

(Billy Wilder), The
Player

(Robert Altman) en Mulholland
Drive
(David
Lynch).

“Niet enkel in Hollywood trachten
mensen wanhopig hun bestaan te affirmeren,” aldus Cronenberg. Maps
to the Stars
is
een schrijnend ‘Ik
besta!’

. Een van de personages is een ouder wordende en
uitgerangeerde actrice, vertolkt door Julianne Moore.
“Ze
is doodsbang dat ze zal ophouden te bestaan” zegt David Cronenberg, “Havana Segrand is opzijgeschoven door de industrie en
werd zo een levende dode”.

Verschillende
personages kruisen in Maps
to the Stars
elkaars
Hollywoodpad en aanvankelijk lijken ze enkel wanhoop, ambitie,
hebzucht en angst te delen. Tot hun traumatische verhalen blijken te
overlappen. Bestaan of niet bestaan, dàt blijft echter de vraag.

Een
grote disfunctionele familie

“Zoals
meermaals in mijn films draait alles hier om disfunctionele familie, verstrengeld met een
droomrealiteit,” aldus Cronenberg, “de vreemde onsterfelijkheid
die kan bereikt worden in Hollywood, de wanhoop die zich meester
maakt van mensen wanneer deze onsterfelijkheid hen ontzegd wordt én
de boosaardigheid en wreedheid die daarbij de kop opsteken.
Fundamenteel menselijke dingen krijgen door de Hollywoodcontext een
specifieke textuur”.

“ik ben niet geobsedeerd door Hollywood en voelde geen nood om de
filmindustrie aan te vallen. Scenarist Bruce Wagner is
geboren en getogen in Hollywood en voor hem is het een vertrouwd
kader om te schrijven over krachtige, menselijke zaken. Zijn scenario
levert een interessante kijk op fundamenteel menselijke dingen, die
door de Hollywoodcontext een specifieke textuur krijgen”.

Epicentrum Hollywood Boulevard

De
film opent met Agatha, een meisje dat met de Greyhound-bus in Hollywood
arriveert en gedoemd lijkt een nevenpersonage te blijven. Maar deze
adolescente  jogendame met gedeeltelijk verbrand gelaat blijkt een verschrikkelijk familiegeheim met zich mee te dragen.

De
komedie wordt zo langzaam een drama, de aanvankelijk karikaturale
figuren worden complexer. Er is de ouder wordende actrice Havana, een
nymfomane die niet terugschrikt voor vernederingen en die de stoppen doet
doorslaan bij haar assistente Agatha (bloed op een zetel leidt tot
bloed op een award).

Er
is ook kindster Benje (“Hoeveel zomers heb ik meegemaakt? Dertien?
Dat is al niet slecht”) en de limochauffeur die constant in
beweging is, maar nergens geraakt. Er is ook de therapeut die
vervreemding countert met hysterie en zelf een verknipte pater
familias

blijkt te zijn, gedoemd om naast zijn zwembad te sneuvelen.

Realiteit
wordt fictie en omgekeerd

Maps
to the Stars

blijkt een incestueus familiedrama, waar gezinsleden de realiteit
omzetten in fantasie (een ‘Bad Babysitter’-film over een reële
tragedie) en de grenzen tussen werkelijkheid en verbeelding vervagen.

De
regisseur van Videodrome,
The Fly, Naked Lunch

en eXistenZ
schuwt ditmaal de effecten, maar niet de visioenen. Hij gaat
voor een fusie tussen realiteit en fantasme en serveert een
naturalistisch Freudiaans sprookje, waarin het kwaad een familiale
erfenis is en het verdrongene (het onbewuste én traumatische) zich
als een virus verspreidt. Waardoor zowel mens als maatschappij
vergiftigd worden.

Maps
to the Stars i
s
een metaforisch verhaal over de teloorgang van de hedendaagse
samenleving. Enerzijds worden jong en oud gedreven door een sterk
verlangen naar vrijheid. Niet toevallig sluit Cronenberg af met
flarden uit een gedicht van surrealist Paul Eluard: “By
the power of the word I renew my life; I was born to know you and to
name you, freedom”
.

Vrijheid en de trap naar de dood

Maar
ook “on
the stairs of death I write your name”
.
Want langzaam groeit bij enkele jongeren de overtuiging dat dood de
enige vorm van vrijheid is. Een waanbeeld eigen aan een wereld
geregeerd door illusies.

Het
was scenarist Bruce Wagner die kwam aanzetten met het gedicht
‘Liberté’, maar Cronenberg maakte er een mantra van: “In
Hollywood leeft een specifiek idee van vrijheid. Het wordt er
verbonden met onsterfelijkheid en de kracht die je haalt uit
bekendheid. Men gelooft dat overal gezien, herkend en verheerlijkt
worden vrijheid oplevert. Terwijl dat niet zo is.

Maar
in de film groeit bij sommigen de overtuiging dat de dood de enige
vorm van vrijheid is. Dit hield Bruce reeds bezig in zijn eerste
roman, ‘Force Majeure’, die gaat over een limochauffeur in Hollywood
en begint met het Eluard-gedicht. Ik absorbeerde zijn obsessie en
toverde ze om in een essentieel deel van de film”.

Een
tastbare malaise

In
het universum van Maps
to the Stars
wordt
dewereld
bevolkt door mensen die manisch (in hun gedrevenheid naar vrijheid)
én depressief (want angstig, pessimistisch en wanhopig) zijn.
Energiek én ziek.

Net
zoals A
History of Violence
en
Cosmopolis
maakt Maps
to the Stars

een malaise tastbaar. Door de heersende brutaliteit is de mens
getransformeerd in een monster. Een monster dat tragisch is in zijn
menselijkheid.

‘Vrijheid’
is het laatste woord dat uitgesproken wordt in Maps to the Stars
maar net zoals in Videodrome en eXistenZ lijkt
iedereen geprogrammeerd. Toch is Cronenberg niet zo deterministisch:
“Ik geloof in vrije wil en in vrijheid binnen bepaalde parameters”.

Al
bestaat er geen absolute vrijheid. “We worden geboren met de
lichamen die we hebben en ook al zijn we soms succesvol in het
veranderen van deze lichamen, toch botsen we op limieten,” stelt
Cronenberg, “we geloofden lang dat onze hersenen nooit meer
veranderen, eens ze op zestienjarige leeftijd volgroeid zijn, maar nu
weten we dat ons brein constant blijft veranderen. Nieuwe neuronen
ontwikkelen zich terwijl andere afsterven”.

Rebelleer,
herontdek jezelf

Cronenberg
ziet ons brein niet als een computer maar als “een soort regenwoud
in permanente overlevingsstrijd. Onze hersenen transformeren dus
constant terwijl ook ons DNA niet absoluut is. We hebben een soort
structureel DNA maar sommige elementen kunnen, afhankelijk van onze
omgeving, aan- of uitgeschakeld worden”.

De
anti-helden van A History of Violence, Cosmopolis
en Maps to the Stars
zijn onder invloed van het kapitalistisch systeem omgevormd in
brutale monsters maar tegelijk schuilt er ook een rebel in hen.
Iemand die zich verzet tegen programmatie, vervreemding en
uitbuiting.

“Iedereen
is tot op zekere hoogte het slachtoffer van cultureel programmeren,”
stelt Cronenberg, “maar er komt een moment waarop je beslist je
daartegen te verzetten, dingen aan te passen, Dat is géén gevecht
tegen voorbestemdheid maar wèl een strijd om je eigen identiteit te
vinden, jezelf te ontdekken”.

De
mens, een tragisch monster

Daar
waar Cosmopolis een
kritiek was op de mentaliteit die kan ontstaan wanneer hebzucht de
drijvende kracht bij kapitalistisch ondernemen wordt, rekent Maps
to the Stars
af met de
brutaliteit, het narcisme en egoïsme van mensen die via bekendheid
een bewijs van bestaan willen afdwingen.

Daarbij
dreigen ze hun menselijkheid te verliezen. In een schrijnende scène
doet actrice Havana Segrand alsof ze meeleeft met een concurrente, wanneer die haar zoontje verliest. Zodra ze de telefoon heeft
neergelegd voert ze echter een vreugdedansje uit. Een rol die goed is
voor een comeback lacht haar nu toe.

Dit
verlies aan menselijkheid baadt in melancholie. Het monster dat
Havana geworden is blijft immers tragisch. Juist omdat ze nog een
zelfbewustzijn heeft stelt Cronenberg, “het monster in Jaws
is geen tragische figuur omdat het slechts een machine is, het heeft
geen bewustzijn. Maar bij een mens blijft er, ook al is hij
gestransformeerd in een monster, altijd een zelfbewustzijn dat hem of
haar tragisch maakt”.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!