Jazz Middelheim op vrijdag

Jeroen Van Herzeele

Jeroen Van Herzeele: tenor saxofoon, Fabian Fiorini: piano, Jean-Jacques Avenel: contrabas, Giovanni Barcella: drums

Een aantal nummers werden subtiel opgebouwd, van gemoedelijke, en gestructureerde passages naar een climax met collectieve freejazzimprovisaties. Van Herzeele liet zich voor dit project naar eigen zeggen inspireren op het latere werk van John Coltrane. Coltrane's album Ascension uit 1965 betekende een mijlpaal voor de freejazz, en inspireerde tal van van muzikanten.

Persoonlijk ben ik geen grote fan van de free-beweging, maar dit concert heeft mij toch enorm kunnen boeien, omdat er afwisseling was tussen enerzijds compositie en anderzijds vrije improvisatie.

Ook Fabian Fiorini vinden we reeds terug bij eerdere projecten met Van Herzeele, waaronder Octurn. Fiorini liet een zeer sterke indruk na, door verregaande improvisaties en tegelijk enorme technische beheersing van zijn instrument.

De bassist Jean-Jacques Avenel is ook geen onbekende. Hij was actief in de Parijse freejazzbeweging, en vooral zijn rol als bassist bij Steve Lacy is opmerkelijk. Zijn mooie, volle klank, en ultieme intonatie maakten zijn improvisaties zeer aangenaam om naar te luisteren.

Van Herzeele blijkt altijd mee te zijn met zijn tijd. Talrijke eigentijdse projecten, zoals bijvoorbeeld Octurn en Greetings from Mercury leveren hiervan het bewijs. Zijn performance van vrijdag greep terug naar het verleden, namelijk de freejazz van de jaren '60, maar tegelijk moeten we zeggen dat deze muziek tijdloos is.

Ahmad Jamal

Ahmad Jamal: piano, James Cammack: contrabas, Herlin Riley: drums, Manolo Badrena: percussie

Het concert van Ahmad Jamal viel zeer goed in de smaak bij het publiek. Zijn melodieën, die vaak zeer bekend in de oren klinken, worden meestal getypeerd door een soort eenvoud. De onstpannen manier van spelen is typisch voor Jamal: geen overdreven expressieve solos, maar eerder vrolijke deuntjes, afgewisseld met korte minimalistische solos. Deze band is bezig met het creëren van een goed samenspel, eerder dan virtuositeit te benadrukken. En daar slaagden ze in, wat bleek uit de verschillende positieve  reacties uit het publiek. Zowel jazzkenners als de gewone liefhebbers komen tijdens een concert van Ahmad Jamal aan hun trekken. Dit was waarschijnlijk voor vele luisteraars het meest toegankelijke optreden van de avond.

Jamal's huidige trio met Idris Muhammad en James Cammack werd hier uitgebreid met de frivole percussionist Manolo Badrena. Drummer Idris Muhammad werd hier vervangen door Herlin Riley. Tijdens het concert wees Jamal geregeld naar Badrena, om de band duidelijk te maken dat hij een solo verlangde van de percussionist. Naast een aantal typische percussie instrumenten, zoals timbales en bongos, gebruikte Badrena ook zijn stem, die hij dan op een percussieve manier benaderde.

Zowel oudere, bekende nummers van Jamal zoals Aftermath, als meer recent werk stonden op het programma. Zoals al eerder gezegd speelden de muzikanten geen uitgesproken solos, eerder korte beknopte solos, zonder een echte climax. De nadruk lag hier vooral op het samenspel, de perfecte balans vinden tussen melodie en begeleiding.

Uit de reacties van de muzikanten tijdens het optreden bleek dat ze er gewoon enorm veel plezier aan beleefden. Het was alsof ze samen een avondje op café moppen stonden te tappen.

Wayne Shorter Quartet

Wayne Shorter: tenor -en sopraansaxofoon, Danilo Perez: piano, Brian Blade: drums, John Pattitucci: contrabas

Dit is de derde keer dat ik deze band live aan het werk zie, waarvan de tweede keer op het Middelheimfestival. Telkens blijft deze band verrassend. De groep bestaat nu tien jaar, zo werd vermeld.

Shorter's talent voor compositie blijkt al uit de vroege samenwerking met Art Blakey, zijn composities voor het tweede Miles Davis kwintet, en later Weather Report, en Shorter's solo albums. En weeral bewijst Shorter met zijn recente kwartet dat hij nog steeds een van de meest inovatieve en invloedrijke componisten is.

Tijdens het concert werden de verschillende nummers als het ware aan elkaar geplakt, of door middel van een interlude aan elkaar verbonden. Heel het concert bestond dus eigenlijk uit één lang geheel zonder pauzes.

Van traditionele opvattingen over bijvoorbeeld bepaalde begeleidingspatronen, of vormschema's was echter geen sprake. Het was ook alsof alle instrumenten gelijkwaardig waren: de typische verhouding tussen solist en ritme-sectie viel soms compleet weg. Er was geen grens meer tussen solos en begeleiding. Alles vloeide als het ware in elkaar over. Ook de drums en de bas kregen dikwijls een melodische rol.

Dit is een band van wereldniveau. Alle muzikanten zijn meesters op hun instrument. Zij hebben technisch geen enkele beperking, weten perfect van elkaar waar ze zich bevinden, en hebben de muzikaliteit om alles tot een mooi geheel te kneden. Ook Shorter die ondertussen reeds 76 jaar is, vertoont nog steeds ultiem vakmanschap op zijn instrument. Hij speelde bijvoorbeeld double-time licks om u tegen te zeggen.

Een andere grens waar de band dikwijls over ging, is die tussen compositie of arrangement, en improvisatie. De luisteraar ervaart eerder een constant variërend kleurenpalet, dan een duidelijke scheiding tussen wat op papier staat en wat geïmproviseerd is. De titel van hun album uit 2005, namelijk Beyond the Sound Barrier, spreekt dan ook voor zich.

(Verslag: Jan Van Poyer)