Een nieuwssite die

reclamevrij
onafhankelijk
kritisch
en gratis is?

Dat kan!

Maar enkel dankzij jouw steun

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Gatzgate: bibliotheken zijn zo last century?

Het bibliotheekwezen kampt al lang met afbouw en besparingen, en daar komt nu een klap bij. Deze week bevestigde Cultuurminister Gatz (Open VLD) wat in de wandelgangen circuleerde: de bibliotheekplicht wordt afgeschaft en de gemeenten krijgen vanaf 2016 financiële autonomie. Lees: ze krijgen de verantwoordelijkheid voor de nakende sluiting van de bibliotheken doorgeschoven.
donderdag 19 maart 2015

“We trekken al járen de broekriem aan. In 2015 gaat er voor het derde jaar op rij bespaard worden”, zegt Bruno Vermeeren van de koepel van bibliotheken VVBAD. “Dat is zo bij 38 procent van onze bibliotheken. Dat is minder dan vorig jaar. Toen moest de meerderheid een besparing van 5 procent slikken.” Deze Vlaamse regering besliste het Gemeentefonds met 7,5 miljoen euro te korten. Tegelijk wordt het niet langer geïndexeerd, wat neerkomt op een geleidelijke uitdoving. De Vlaamse overheid is dus al even bezig de bibliotheken geleidelijk te sluiten.

Een breuk met de cultuurgeschiedenis

Als het van Gatz afhangt, zal een bibliotheek in de toekomst een bijkomstigheid zijn. Nice to have, maar niet langer need to have. Dat is een historisch keerpunt. De wet-Destrée uit 1921 leidde tot de oprichting van enkele honderden bibliotheken, die evenwel een beperkte ondersteuning kregen.

In 1978 verplichtte minister Rika De Backer de oprichting en instandhouding van openbare bibliotheken op basis van strenge erkenningsvoorwaarden. Zo werd de bibliotheek een openbare dienst, de ideologische verzuiling verdween. Tegelijk kregen de bibliotheken een degelijke financiële ondersteuning, vanuit de Vlaamse Gemeenschap en in mindere mate vanuit de provincies.

De bibliotheken werden, onder meer door het statuut en de strenge erkenningsvoorwaarden, op en top professionele instellingen in publieke dienstverlening. Onder meer via impulsen van cultuurministers als Bert Anciaux verzorgden bibliotheken op lokaal vlak ook steeds meer het ideaal van de cultuurspreiding. Een uitloper daarvan zien we vandaag in de samenwerking tussen bibliotheken en culturele centra.

Digitaal is het nieuwe normaal

De digitalisering stelde onze bibs voor nieuwe uitdagingen. Een overload aan informatie kwam er plots bij, waardoor het kunnen omgaan met deze overdaad des te belangrijker werd. Om die enorme overgang te vergemakkelijken, gaven bibs steeds meer rekenschap aan de digital natives en digital immigrants. Naast het klassieke bibliotheekwerk kwam er bijvoorbeeld de uitbouw van een gezamenlijke digitale catalogus. Heel wat projecten kregen een digitaal luik, bijvoorbeeld de vele trajecten en workshops rond mediawijsheid.

Een veelgehoord argument om de besparing goed te praten is dat we alles al op internet kunnen vinden. Ja? Vergeet het maar. Bovendien weet de gemiddelde internetgebruiker zelden of de informatie die hij of zij via internet bekomt, correct en betrouwbaar is. Daarvoor heb je de oorspronkelijke bronnen nodig, zoals boeken, en moet je zoekvaardigheden aanleren om met databanken om te gaan. Met die kwaliteiten is het pover gesteld, zo blijkt uit allerhande studies. Conclusie: in een digitaliserende wereld is de emanciperende werking van openbare bibliotheken belangrijker. We hebben ze net méér nodig, niet minder.

De uitholling van een sector wordt ontkend

Ondanks het belang van een vernieuwde bibliotheek, valt het moeilijk te ontkennen dat een hele sector wordt drooggelegd. We sommen even op: vele buurtbibliotheken moesten verdwijnen (ondanks hevige protest). VVBAD, de belangenbehartiger van de sector, tekende een ernstige daling van middelen op. Locus en Bibnet moesten fuseren. De opleiding IBW (informatie- en bibliotheekwetenschappen) werd stopgezet. Het graduaat is in afbouw. Vaktijdschriften De Leeswelp en De Leeswolf moesten noodgedwongen stoppen. Subsidies voor IBL (interbibliothecair leenverkeer) werden stopgezet. En op de koop toe gaat minister Gatz nu de bibliotheekplicht afvoeren. De vraag is enkel nog waar de volgende bezuiniging uit zal bestaan.

Kortom, hoewel alle signalen erop wijzen dat een heel cultureel veld wordt afgebouwd, kiest de minister voor sussende taal “dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen”. Luc Martens (VVSG) – partner in crime – springt hem bij. De minister gelooft erin dat de gemeenten nog voldoende middelen aan hun bibliotheken zullen besteden en denkt niet dat veel gemeenten hun bibliotheek zullen opdoeken. Al sluit hij niet uit dat er hier en daar een bibliotheek verdwijnt. Martens benadrukte ook dat hij het van dichtbij zal blijven opvolgen. "Als het onheilspellend wordt, zullen we moeten kijken wat we gaan doen, of we moeten ingrijpen."

Gaan we eerst wachten tot het kalf verdronken is? Laten ze de miserie over aan de volgende regering?

Felle reacties

Het nieuws was nog maar net bekend of de eerste reacties liepen binnen. Opiniestukken verschenen aan de lopende band, waarbij vele bezorgde mensen herinneringen ophaalden aan ‘de boekerij van weleer’, aan hoe ze van kindsbeen af kennismaakten met de bibliotheek en dat ze hun hele leven lang naar de bib waren blijven gaan.

Als er hier voor Sven Gatz iets te leren valt, is het dat bibliotheken naar waarde worden geschat, dat er wel degelijk een breed draagvlak voor openbare bibliotheken is. Dat hij met een snoeverig gebaar durft beweren dat "de bibliotheken worden verdedigd door mensen die er al jaren geen voet meer hebben binnen gezet", getuigt van een gebrek aan respect voor burgers. Het cynisme van zo’n uitspraak legt ook het machtsdenken van de minister bloot: wat niet in zijn kraam past, wordt weggewuifd.

Een openbare bibliotheek is bij uitstek een instrument om (de toenemende) sociale ongelijkheid tegen te gaan. Het gaat hier over democratische basiswaarden. Cultuurparticipatie, laagdrempeligheid en toegankelijkheid. Een ontmoetingsplaats ook, als uitvalsbasis voor studie en onderzoek, als leverancier van informatie, cultuur en vrije tijd. Door bibliotheken aan hun lot over te laten (en onder het voorwendsel dat "innovatie onvermijdelijk is"), werkt de minister uitsluiting in de hand. Logisch dat daar fel op gereageerd wordt.

Met zijn beslissing schuift de minister een hele problematiek van zich af. Dat de gemeenten het maar oplossen, zo lijkt het, binnen een te klein budget en ondanks de vele schulden die ze reeds hebben. Kortom, Gatz ontloopt zijn verantwoordelijkheid en noemt dat vrijheid geven. Vlaanderen: verbeelding werkt, zo luidt de marketing van onze regio. Zijn het niet precies de bibliotheken en culturele centra die op gemeentelijk vlak de verbeeldingskracht moeten aanwakkeren?

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

3 reacties

  • door Alfons Vanwetswinkel op vrijdag 20 maart 2015

    Een voorbeeld om de gewone man zonder computer monddood te maken .Bij ons is het tevens een ontmoetingsplaats waar mensen die geen dagblad kunnen kopen op de hoogte kunnen blijven over het dagelijkse nieuws en er dan ook met andere aanwezigen over te kunnen praten . Het lezen van een boek is steeds een verrijking geweest voor heel veel mensen die dit in de toekomst moeten ontberen.Deze a-sociale regering willen hiermee een aantal mensen buiten de geschreven media houden om alzo in de toekomst minder tegenstand te hebben bij hun afbraak van ons sociale systeem ( hoe minder dat ze weten ,hoe minder last ermee).Onze maatschappij is daardoor de weg in geslagen van bergaf !

  • door Michel Kolenberg op zaterdag 21 maart 2015

    Kanttekening: een boel betrouwbare, doorwrochte informatie is niet zomaar gratis op internet beschikbaar, wel in bibliotheken, die vaak veel voor die databanken betalen.

  • door Ingrid Smaling op zondag 22 maart 2015

    Een bibliotheek is toch heel wat meer dan een verzameling waardevolle boeken: er worden lezingen gehouden, er wordt gestudeerd, dagbladen gelezen, bijzondere activiteiten voor de jeugdigen... De bibliotheek kan ook van bijzondere waarde zijn bij de inburgering van anderstaligen. Ook blijft het belangrijk om onze kinderen tot lezen te stimuleren en dat gebeurt toch vaak via een bezoek aan de bibliotheek met de klas of het gezin. Dat alles online te vinden is, is niet echt een argument. We bezoeken toch ook geen museum, kerk, concert of markt via het internet? Het virtuele aspect blijft belangrijk, ook in de bibliotheek. Maar lees dan ook met nadruk IN de bibliotheek, want geen enkele computer kan het intermenselijk contact en de uitwisseling van informatie en meningen vervangen.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties