De sofismen van Bart Eeckhout

Beste journalist, 
Beste Bart Eeckhout,

Gelieve na te denken. Uw stuk is een opeenhoping van sofismen en kromme redeneringen. En vooral: een lange stroom van verdachtmakingen.

Het begint al met de caption: ‘Onder druk schrapt het Gentse kunstencentrum Campo alsnog zijn deelname aan het Israël Festival te Jeruzalem. Een overwinning voor de voorstanders van een boycot, een nederlaag voor het vrije denken.’ Waarom een boycot een nederlaag zou zijn voor het vrije denken, zal de lezer in dit stuk niet vernemen. Ah ja, omdat het onder druk gebeurt natuurlijk. Hoe ik daar niet zelf ben opgekomen. Nee, meneer Eeckhout, die beslissing is door Campo in alle vrijheid genomen. Natuurlijk, de open brieven hebben een handje geholpen. Dat zeker. Argumentatie kan mensen tot inzicht brengen.

Dat Campo zich terugtrok “ gebeurde onder druk van De Cauters pas opgerichte organisatie BACBI.” Dat is totaal tendentieus en onwaar. Het gebeurde onder druk van medestanders, Dominique Willaert (artistiek leider van Victoria Deluxe), Pascal Debruyne (onderzoeker UGent) en vooral Alain Plattel (choregraaf en artistiek leider van les ballets C de la B), die vriendelijk bedankte voor de gift aan zijn fonds dat Palestijnse kunstenaars steunt vanwege Campo. Die weigering maakte natuurlijk dat Campo inderdaad geen uitweg meer had, geen alibi. Dus BACBI heeft hier niets mee te maken.

U schrijft nog: ‘Een boycot is een legitiem en vreedzaam protestmiddel. Wie weet, als de BACBI het ons vriendelijk zou vragen, zouden we de oproep om activiteiten in en uit Israël te boycotten zelfs kunnen onderschrijven’. Heel goed. Ik vraag het u nu vriendelijk, zoals ook mijn brief aan Campo bepaald hoffelijk was. Genoteerd. U zal dus de boycot onderschrijven als we het u vriendelijk vragen. Zeer goed. Maar helaas: ‘Lieven De Cauter en zijn BACBI vragen het niet vriendelijk, ze eisen instemming. Organisaties met dezelfde bekommernis over Israël maar met een andere strategie, zoals Campo, worden op intimiderende toon gedwongen in de boycot-pas te lopen’. Instemming eisen? Intimiderende toon? Ik daag u uit om 1 zin uit mijn open brief die op intimiderende toon instemming eist. Eén. Dat is gewoon Foxnews-journalistiek.

Onverdroten gaat u verder: ‘En die aanpak loont, blijkbaar, want Campo is overstag gegaan. "Een eendrachtige culturele sector is belangrijker dan een mogelijke soloactie", zegt de zakelijk leider in De Morgen.’ En dan vervolgt u in een adem. ‘Dat dat opgelegde eenheidsdenken uitgerekend in de kunstensector doorbreekt, is pijnlijk en zorgelijk’. Eenheidsdenken? Ik moet iets gemist hebben. Zelf ben ik niet vies van een gedachtesprong, maar dit is er één over de Grand Canyon. Solidariteit en boycot is geen eenheidsdenken, maar een politieke actie. Natuurlijk dat vergt solidariteit en dus eensgezindheid. Maar passons, de nuance zal u toch ontgaan.

Op dit moment van zijn gedachtegang (nu ja) aangekomen begint onze journalist te filosoferen: ‘Van kunstenaars zou je verwachten dat ze de volledig beschikbare ruimte om vrij te denken en met gedachten te experimenteren benutten. Niet dat ze zelf die vrije meningsuiting inperken onder het mom van een opgelegde 'culturele eendracht'.’ Dit is een sofisme. De vrijheid van de kunstenaar komt hier namelijk niets doen. Als burger wordt hem gevraagd (vriendelijk edoch dringend) zich te distantiëren van een misdadig regime. Dat is niet veel gevraagd. Dat is elementair. Voor iedereen. Ook voor kunstenaars. Zelfs al heten ze Borremans.

Ik ga nog even door met mijn close reading. ‘Boycotten of het debat aangaan: beide methodes hebben hun waarde, zou je denken’. Weer een sofisme: het is een boycot, Bart, en die moet natuurlijk zo algemeen en breed mogelijk zijn. Het is boycot én debatteren. Vrije Kunst maken én politiek het juiste doen. Het een sluit het ander niet uit. Omdat het een met het ander volstrekt niets te maken heeft.

‘Neen, zegt medeboycotter Pascal Debruyne nog, kunstenaars die anders denken over een boycot "denken dat kunstpraktijk los staat van de wereld rondom". (…) kunstenaars hoeven niet na te denken, dat doen experts, zoals Debruyne, wel in hun plaats’. Dit is echt belachelijk. Alain Plattel, die er dus de stekker uit trok, is een kunstenaar. Dus: valse verdachtmakingen en stemmingmakerij.

Maar luister, hier weer een groot kunstfilosoof aan het woord: ‘Het getuigt van een nogal steriele opvatting van de maatschappelijke positie van kunstenaars. Van hen wordt doorgaans verwacht dat ze verzet aanwakkeren, debat stimuleren, een contrapunt aanleveren. Maar over hoe dat verzet er dan moet uitzien, moet wel een opgelegde consensus gerespecteerd worden. (…) Waar zit nog de paradigmaverschuivende kracht van kunst, als al op voorhand is uitgemaakt hoe 'de' kunstenaar moet denken over Israël?’ Verzet aanwakkeren - hoe doe je dat, mijn beste meneer de filosoferende journalist? Juist: door eensgezinde actie. Heel juist. En daarnaast kan je in alle vrijheid paradigmaverschuivende (waw) kunst blijven maken. Toch? Het ene heeft, nogmaals, met het andere niets, maar dan ook volstrekt niets te maken.

Denk na, meneer de journalist, voor u dergelijke gratuite filosofietjes in naam van de kunst en de vrije meningsuiting de wereld instuurt. Altijd bereid daar met u openbaar van gedachten over te wisselen. Maar dan wel graag gedachten. En geen verdachtmakingen en drogredeneringen.

prof. dr. Lieven De Cauter

cultuurfilosoof

(schrijft dit stuk in eigen naam)