Marie Meeusen spreekt met haar Joodse grootmoeder. Foto: Hanneke Vollbehr
Toespraak - Marie Meeusen, Nieuw Wij,

Aan mijn Joodse grootmoeder, bij de struikelsteen voor oudoom Willy: “Voorbij bommenregens kijken we naar vogels in de lucht”

Marie Meeusen sprak in Antwerpen bij het plaatsen van de struikelsteen voor haar oudoom Willy Souritz die vermoord werd in 1942 in Auschwitz-Birkenau. Ze deed dat met het voorlezen van een brief aan haar overleden grootmoeder 'bomma' Rachel Souritz. Het is een bijzondere brief die Nieuw Wij en DeWereldMorgen graag met u delen.

maandag 3 juni 2024 15:45
Spread the love

 

“Wij staan naast elkaar, schouder aan schouder, op dezelfde planeet. Onze blik is naar boven gericht. Voorbij bommenregens kijken we naar vogels, naar vliegers in de lucht.”

Ceasefire now.

Dag lieve bomma,

Oyfn veg shteyt a boym… Aan de weg staat een boom. Een kind wil in zijn winterse takken klimmen, met de vogels in vrije buitelingen het hemelruim ontdekken. Zijn mama is bezorgd dat hij kouvat. Ze wikkelt hem in een wollen sjaal, trekt hem wanten en een zware jas aan en maakt het hem onmogelijk om zijn vleugels uit te slaan.

Dit lied over verstikkende moederliefde leerde ik in een workshop Jiddische liederen in Nederland, waar ik als Joodse Belg woon. Een week lang zocht ik toen naar jouw stem, naar jouw boodschap in alle klanken.

Ik was tot mijn verbazing de enige van 40 deelnemers die Joodse voorouders had. Dat valt op afschuwelijke wijze te verklaren. Meer dan 70 procent, meer dan honderdduizend joden die in Nederland woonden, zijn vermoord. Ik begrijp steeds beter waarom ik nooit kon wortelen in Amsterdam, in Mokum.

Aan de weg stond een boom. Deze olijfboom is tot op de wortels verbrand. Er zijn ook liederen die de verstikkende liefde voor een verzonnen vaderland bezingen. Jij bent daarop mijn antwoord van vlees en bloed, nomadisch bloed, een antwoord dat ademruimte geeft.

Foto: Hanneke Vollbehr

Jij, Rachel, bomma Marthe, verbindt ons met elkaar én met de doden, jij, baken van bekrachtigende grootmoederliefde. Je drukt me tegen je boezem aan en laat me je hartslag horen.

Vervolgens richt je onze blik op de wereld, deze planeet die zoveel zeer heeft. Jij herhaalt het keer op keer. “Laat ons waakzaam blijven én met zachte blik en wijd open hart naar elkaar kijken.” Menselijkheid verbindt ons, als een fluwelen, rode draad.

Zij die in Nederland het luidst schreeuwen over stijgend antisemitisme onder moslims, zijn zionistische christenen die met dit gekrijs hun eigen diepgewortelde antisemitisme én moslimhaat verhullen.

Maar het goedpraten van genocide en de uitrol van een extreemrechtse agenda over de rug van Holocaustslachtoffers gebeurt zelfs met steun van vleugellam links én de media.

Deze nachtmerrie grijpt me elke dag weer bij de keel. Ik kan alleen maar hopen dat mijn landgenoten voor ze hun stem uitbrengen lessen trekken uit hoe bij de noorderburen in Nederland aan een pijlsnel tempo de democratie uitgehold wordt. Hoe bevolkingsgroepen tegen elkaar opgezet worden.

Foto: Hanneke Vollbehr

Jij wilde nooit een voet zetten op de grond die sinds 1948 Israël wordt genoemd. Ik begreep al vroeg dat er in Palestina vlak na de Holocaust een nieuwe massamoord startte.

Ik las daarna over de Nakba, over ‘settler colonialism’ en begrijp steeds beter hoe ‘white supremacy’ ook Joden in Israël treft en tegen elkaar opzet. Ik probeer me, volgens je aanwijzingen, te wapenen met kennis en begrip van historische feiten.

Met schorre keel roep ik in Nederland dat antizionisme haaks staat op antisemitisme. Iedereen die dat standpunt inneemt, krijgt met beledigingen en intimidatie te maken. Of met politiegeweld. En telkens weer de vraag: wat met 7 oktober, wat met moslimterrorisme?

De Palestijnse Rafeef Ziadah schreef als antwoord op de beschuldigingen van moslimterrorisme het beroemde gedicht We teach life, sir. Dat deed jij ook, lieve bomma. Je overleefde en leerde ons leven. Met elkaar.

Meer dan 36.000 doden, 15.000 onder hen kinderen, zeker 10.000 vermisten. De cijfers haperen, geen enkel ziekenhuis dat de doden officieel kan tellen staat nog rechtop.

Laat ons hameren op het recht om te leven, voor iedereen

Ik weiger de andere kant op te kijken. Nu over deze genocide zwijgen, die in de naam van Joden wereldwijd gepleegd wordt, zou voor mij een vreemde ontkenning negationisme zijn. Ontoelaatbaar tijdens een herdenking van genocideslachtoffers.

Je eerste geliefde, je vader, je zus, je broer Willy, die niet kon geloven dat de mensheid tot zoveel duisters is staat is … we hebben de plicht om in hun nagedachtenis te wijzen op waartoe angst omgezet in collectieve haat kan leiden.

Laat ons hameren op het recht om te leven, voor iedereen. Laat ons op de tast op zoek blijven naar de zachte draad van menselijkheid die ons verbindt.

In België werd in de Tweede Wereldoorlog zo’n 40 procent van de Joden vermoord. Dit dodental, zo’n 20.000 in een vijftal jaar, is lager dan de cijfers na amper acht maanden van genocide in Gaza. Deze vergelijking loopt spaak. Je stem klinkt weer. Elke dode is er een te veel. Nooit meer geldt voor iedereen.

Ik ontvang ook talloze steun- en dankbetuigingen. 90 procent hiervan werd geschreven door moslims. Rachid schrijft: “Sinds mijn jeugd keek ik met tranen in mijn ogen naar films en documentaires over wat joden is aangedaan.”

Nooit meer geldt voor iedereen

“Hoe kunnen mensen dit elkaar aandoen? Waarom keek iedereen weg? Dat zijn altijd mijn vragen gebleven. Ik heb mezelf als kind al beloofd dat ik weiger stil te zitten wanneer mijn land betrokken is bij dergelijke onrecht.”

Ik lees met tranen in mijn ogen berichten als deze en denk met trots aan mijn rijke multiculturele jeugd terug, met een fier hart denk ik aan jou en ook aan bompa, die ooit een verjaardagskaartje van Yasser Arafat ontving. Albert De Coninck, die meehielp met de oprichting van het Palestina Comité in België.

Lieve bomma Rachel, lieve voor eeuwig jonge oudoom Willy, lieve broeder, rechtvaardige Rachid, lieve zielenzuster Rafeef, wij staan naast elkaar, schouder aan schouder, op dezelfde planeet. Onze blik is naar boven gericht. Voorbij bommenregens kijken we naar vogels, naar vliegers in de lucht.

Ceasefire now. Free Palestine.

Liefs, Marie

Note:

De Nederlandse organisatie Nieuw Wij wil de verschillen verbinden en bijdragen aan een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt. Dit doet Nieuw Wij door actuele maatschappelijke ontwikkelingen te signaleren en te agenderen en daarbij de juiste vragen te stellen.

steunen

Steun voor een nieuwe website

We hebben uw hulp nodig voor een essentiële opfrissing van de website. Om die interactiever, sneller en gebruiksvriendelijker te maken hebben we 30.000 euro nodig. Elke bijdrage, groot of klein, helpt. Met uw donatie ondersteunt u onafhankelijke journalistiek die de verhalen blijft brengen die er echt toe doen. Laat uw hart spreken.

Creative Commons

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!