Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

Wie is er bang van Lumumba?

17 januari 1961: de moord op Patrice Emery Lumumba, met de medeplichtigheid van de Belgische regering. 17 januari 2015, Bozar, Brussel: de lancering van het festival Congolisation – een samentrekking van de woorden "Congo" en "kolonisatie", een woordspeling die een aantal verenigingen en individuen herinnert aan het feit dat de Congolese artistieke cultuur zich overal ter wereld heeft verspreid. Maar nog altijd niet zonder slag of sloot.
maandag 23 februari 2015

Om 18u in een overvolle Bozar verzamelen dertig kunstenaars, activisten en burgers op de trappen van de grote zaal met het gezicht van Lumumba op hun lichamen gedrukt, hun monden dichtgetaped. In de marge van het officiële programma weergalmt luid en helder zijn historische toespraak van 30 juni 1960. Een niet mis te verstane aanklacht tegen het donkere koloniale verleden van België.

We kijken trots terug op deze performance. Het was een levendige en vastberaden reactie tegen de censuur die zwaar op de artistieke voorbereidingen van dit evenement heeft gewogen. De geest van Lumumba heeft inderdaad invloedrijke figuren binnen de instellingen die deze dag financieel ondersteunden (onder meer bij de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking) zo ver gekregen om elke expliciete verwijzing naar zijn figuur uit het programma te verbannen.

Ten alle koste Lumumba herdenken 

Ja, Lumumba werd uit het officieel programma geweerd. Het opzetten van een artistiek project rond zijn persoon werd daardoor bijna onmogelijk gemaakt. Het is wel ironisch dat dankzij de pogingen om artiesten in hun vrijheid te beperken, deze erin geslaagd zijn om het historisch belang van Lumumba tijdens het evenement op verschillende manieren in de verf te zetten.

De kunstenaars hebben volhard in de wil om Lumumba te herdenken door zich te nestelen in de plooien van de grote instellingen en officiële agenda’s. Inderdaad, meer dan een halve eeuw na datum regeert nog steeds de wet van de stilte en de afleidingsstrategie. In Sortir de la grande nuit (2010) vertelt Achille Mbembe dat hij heldendaden van Ruben Um Nyobé, de Kameroense onafhankelijkheidsleider die in 1958 werd vermoord, enkel toe hem zijn gekomen via de klaagzangen van zijn grootmoeders, niet via de officiële historiografie. Integendeel, de herinnering aan Ruben Um Nyobé, zegt Mbembe, "werd begraven onder het puin van verboden en staatscensuur".

Deze censuur, deze beperking van de vrije meningsuiting ten aanzien van de Afrikaanse diaspora, is geen geïsoleerd geval. Het doet denken aan de nu al jaren aanslepende weerstand van de gemeente Elsene tegen het voorstel van een bewonerscollectief om het plein achter de Sint Bonifaaskerk de naam ‘Lumumbaplein’ te geven. Onaanvaardbaar volgens Elsene, terwijl er op de wereld al 87 landen zijn waar straten of pleinen naar hem zijn vernoemd!

We worden dus keer op keer geconfronteerd met het beteugelen van initiatieven in de publieke sfeer zoals bijeenkomsten, ideeënuitwisselingen en debatten – interventies die net de constructie van een gedeeld postkoloniaal verhaal zouden kunnen bewerkstelligen.

Erfgoed dat telt!

Waarom versluiert België nog steeds haar koloniale geschiedenis – meer dan vijftig jaar na de moord op Lumumba? Ondanks de door een onderzoekscommissie bevestigde betrokkenheid van de Belgische regering bij zijn moord? Ondanks de officiële excuses van België ten aanzien van het Congolese volk? Waarom? Probeert men misschien particuliere belangen te beschermen? Of wil men precaire geopolitieke evenwichten bewaren? Mogelijke schadevergoedingen voorkomen? Wat er ook van zij, de gebeurtenissen van 17 januari jl. hebben aangetoond dat het nooit echt erkende koloniale verleden van België doorwerkt, ook in instellingen die actief zijn in de culturele sector of de ontwikkelingssamenwerking.

Vanuit het oogpunt van culturele instellingen, werpt deze censuur wel heel specifieke vragen op. Mogen culturele instellingen, zoals de Bozar, een rol spelen in het weren van kunstuitingen die ook gevoelige sociale, politieke of historische kwesties aankaarten? Spelen zij dan de rol die hen toegewezen wordt?

Ons antwoord is eenduidig: nee! Hoe kan men verantwoorden dat culturele organisaties en kunstenaars gedwongen worden om hun werk te ontdoen van de maatschappelijke vraagstukken die zij in hun hart dragen? Het is onze plicht te onderlijnen dat het niet de eerste keer is dat een dergelijk voorval zich voordoet. Bij herhaling ontneemt men de Afrikaanse gemeenschappen de keuzevrijheid om hun eigen inspiratiebronnen te kiezen. Dit is een aanval op hun vrijheid van meningsuiting en creativiteit.

Lumumba is een legitieme inspiratiebron net als andere belangwekkende gebeurtenissen in de Afrikaanse geschiedenis. Ze horen thuis in een gedeelde wereldgeschiedenis waaruit de verschillende diaspora’s putten om de vragen die hun aanbelangen te beantwoorden: welke koloniale geschiedenis en koloniale verhoudingen met België erven zij? Welk verzet tegen deze kolonisatie erven zij?

Officiële excuses werden symbolisch uitgesproken door de Belgische staat, maar deze vertalen zich klaarblijkelijk niet in de relaties die bepaalde culturele instellingen vandaag de dag onderhouden met Belgische burgers die deel uitmaken van de Afrikaanse diaspora. Wel integendeel, censuur getuigt van een veelzeggende neerbuigendheid ingebakken in overgeërfde koloniale verhoudingen (controleren van de geesten, niet zien, niet horen, ontkennen van economische geschillen of deze verbonden aan materieel herstel).

Het is niet de verantwoordelijkheid van culturele instellingen om de les van de geschiedenis te spellen aan de afstammelingen van de gekoloniseerden of om hun collectief geheugen te controleren, door de figuur van Lumumba te miskennen. Degenen die verantwoordelijk zijn voor deze (mislukte) censuur moeten zich bewust zijn dat zij niet onze creatieve kracht vernietigen, maar wel de pogingen fnuiken van de diaspora om samen na te denken over de postkoloniale machtsverhoudingen in België.

Collectieven/ Verenigingen:

  • Bakushinta asbl
  • Bruxelles Panthères
  • Café Congo
  • Centre de Recherche sur la Décolonisation du Congo Belge (CRDCB)
  • Change asbl
  • Collectif Créole
  • Collectif Mémoire Coloniale et Lutte Contre les Discriminations (CMCLD)
  • Collectif Présences Noires
  • Conseil des Communautés Africaines en Europe et en Belgique (CCAEB)
  • Le Centre Lazaret Multis-Services asbl
  • Les Editions du Souffle
  • Observatoire Ba Ya Ya asbl
  • Pianofabriek culturencentrum
  • Warrior Poets

Personen:

  • Pitcho Womba Konga  (kunstenaar)
  • Gia Abrassart (journaliste, consultante)
  • Karel Arnaut, (anthropoloog, KULeuven).
  • Rachida Aziz (schrijfster, militante, styliste)
  • Joachim Ben Yakoub (Pianofabriek)
  • Véronique Clette-Gakuba (onderzoeker, ULB)
  • Sarah Demart (onderzoeker, ULG)
  • Ludo De Witte (schrijver)
  • Yves-Marina Gnahoua (Actrice)
  • Nicole Grégoire (onderzoeker, ULB)
  • Samira Hmouda (Pianofabriek)
  • Aya Kasasa (consultante Développement durable)
  • Paul Kerstens (KVS)
  • Jacinthe Mazzocchetti (onderzoeker, UCL)
  • Monique Mbeka Phoba (regisseur en film producer)
  • Olivier Mukuna (journalist en essayiste)
  • Wetsi Mpoma (Africana-radio Campus)
  • Modi Ntambwe (Africana-radio Campus)
  • Christelle Pandanzyla (Africana-radio Campus)
  • Gratia Pungu (féministe en antiraciste)
  • Nordine Saïdi (antikoloniale activist )
  • Angela Tillieu Olodo (KVS)
  • Imhotep Tshilombo (Acteur)

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

5 reacties

  • door HELENE PASSTOORS op maandag 23 februari 2015

    Patrice Lumumba is een 'Vader van de Afrikaanse onafhankelijkheid', een grote figuur van de geschiedenis die in Afrika in één adem genoemd wordt met grote namen als onder meer Kwame Nkrumah, Léopold Senghor, Thomas Sankara, Julius Nyerere en, jawel, Nelson Mandela.

    "Waarom versluiert België nog steeds haar koloniale geschiedenis – meer dan vijftig jaar na de moord op Lumumba?" Mijn antwoord is: omdat die in de hoofden van de Belgen nog nooit afgelopen is... Vraag maar aan de kleine De Croo, liberale minister nota bene van 'Ontwikkelingssamenwerking' die het enkele dagen geleden in Kinshasa nog klaar speelde om openlijk een litanie van: "wíj aanvaarden niet dat...." te reciteren. 'Wij (Belgen!) aanvaarden (???) niet dat dit of dat gebeurt... Waar? In Congo, een onafhankelijk, soeverein land, al 55 jaar geen kolonie van 'ons'!!

    Laten we een Congolese minister naar Brussel uitnodigen om aan de verzamelde journalisten eens en voor altijd duidelijk te vertellen wat Congolezen niet aanvaarden van de Belgen. Niet van wat Belgen in hun eigen land doen, maar onder meer wat in deze verklaring staat. Want dit is inderdaad onaanvaardbaar. Evenals, onder andere, de voortgaande uitbuiting van Congolese rijkdommen en het feit dat de zogenaamde 'ontwikkelingshulp' slechts een uiterst miniem bedrag voorstelt in verhouding met zowel de winsten daarvan sinds al meer dan een eeuw als de schade aangebracht aan Congolezen en hun maatschappij.

    • door Mezelf op maandag 23 februari 2015

      Het minste dat men over Patrice Lumumba kan zeggen, is dat hij geen doden op zijn geweten heeft. Hij heeft nooit slachtoffers gemaakt, laat staan onschuldige passanten. Een verschil met tal van andere Afrikaanse leiders, en hun acolieten.

      • door HELENE PASSTOORS op dinsdag 24 februari 2015

        en wat is het meeste dat 'mezelf' over Lumumba kan zeggen? :=)

  • door HELENE PASSTOORS op woensdag 25 februari 2015

    Zou DWM misschien eens de toespraak van Patrice Lumumba bij de onafhankelijkheid van de Congo op 30 juni 1960 kunnen publiceren? Eventueel met een enkele historische kanttekening? Dan kan iedereen voor zichzelf oordelen of Lumumba zoveel decennia later nog postuum de mond moet worden gesnoerd. Of waarom Bozar daar zo zenuwachtig over wordt. Zie hier de oorspronkelijke tekst in het frans: http://www.africultures.com/php/?nav=article&no=9826

    Bestaat er een nederlandse vertaling of kan iemand die maken? Dat zou nuttig zijn en vele mythes naar het rijk van de fabels verwijzen.

  • door Alexandra op vrijdag 27 februari 2015

    Inderdaad een schande dat zovele jaren na datum Lumumba nog altijd taboe is. Wat mij nog meer tegen de borst stoot, is dat over de meer recente geschiedenis al helemaal geen boekjes worden open gedaan. Het vliegtuig van Habyarimana dat in 1994 uit de lucht werd gehaald bijvoorbeeld wat het startpunt voor een genocide in Rwanda was. Wie heeft daar de wapens voor geleverd? De moord op papa Kabila, nog zo'n geval van een moord op een president uit de voormalige kolonies waar nooit veel woorden worden aan besteed. Tijd dat in deze gevallen ook de waarheid eens aan het licht komt!

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties