Analyse -

Ouders, kinderen en loopbaan: het jongleren voorbij?

De discussie over hoe je als moeder of vader je carrière best met je gezinsleven combineert, woedt weer volop. Moet je een 'bumpervader' worden, tijdskrediet opnemen of gewoon keihard blijven doorwerken? Is de combinatie arbeid-gezin een louter individuele keuze of is er een breder maatschappelijk kader?

donderdag 20 november 2014 15:42

Debatten over de combinatie gezinsleven en werk, in een mum van tijd worden ze explosief. Voltijds werkende moeders
en deeltijds werkende moeders voelen zich geroepen hun keuzes te verantwoorden
en eindigen jammer genoeg nogal vaak met getrokken messen tegenover elkaar. Dat
hoeft niet te verwonderen: hoe je je kinderen opvoedt en je professioneel leven
organiseert is natuurlijk erg persoonlijk en kritiek daarop hakt er snel diep
in.

En we moeten elkaar geen Liesbeth noemen: het zijn nog altijd in de eerste
plaats vrouwen die erop aangesproken worden. Van poetsvrouw tot minister, elke
vrouw krijgt te pas en te onpas de vraag voor de voeten geworpen ‘maar hoe doe
je dat dan met je kinderen?’. Het enige antwoord daarop is dat er geen
standaardantwoord is. Elke ouder probeert zich simpelweg zo goed en zo kwaad mogelijk
te organiseren, daarbij rekening houdend met zijn financiële situatie, mogelijkheden
tot kinderopvang en de eisen van de job.

Deeltijds werken: een
vicieuze cirkel met een hoge prijs

Langs de andere kant kunnen we niet om de vaststelling heen
dat het overgrote deel van de deeltijdse arbeid door vrouwen wordt uitgevoerd. Sommigen
zien daar de bevestiging in van de veronderstelling dat moeders nu eenmaal meer
en liever dan vaders met de opvoeding van kinderen bezig zijn, maar de waarheid
zou wel wat prozaïscher kunnen zijn. Jonge vrouwen worden op de arbeidsmarkt
nog veel te vaak gezien als ‘risico’, omdat ze op een gegeven moment wel eens
zwanger zouden durven worden. Ze gaan veel vaker in ‘vrouwelijke’
sectoren zoals het onderwijs of de zorg en verdienen dikwijls vanaf het begin
van hun carrière minder dan mannen. Op het moment dat er dan binnen het gezin
keuzes moeten gemaakt worden om de ratrace leefbaar te houden, is het dan ook
logisch dat de minder verdienende partner een stapje achteruit zet, zoals dat
dan genoemd wordt.

Ook het fameuze 45-jarenplan dat gelanceerd werd
door Ilse Ceulemans borduurde daarop verder. Doe het rustiger aan gedurende een
jaartje of tien, was het advies aan moeders. Er wordt dan wel vergeten dat niet
iedereen in het mooie marketingplaatje past van het lachende kerngezin met 2,4
kinderen en de financiële mogelijkheden om een en ander te bolwerken. Deeltijds
werken betekent vaak ook minder mooie carrièrekansen en uiteraard een lager
loon. En op het einde van de loopbaanrit is er voor wie tijdelijk of permanent
deeltijds werkte slechts een schamel pensioen voorzien.

Er is nochtans een vrij simpele maatregel die genomen zou
kunnen worden om deze discriminatie weg te werken: zorg dat vaders evenveel ‘zwangerschapsverlof’
moeten opnemen als moeders. Het zal de betrokkenheid van de vaders (nog)
verhogen en werkgevers zullen niet langer meer geneigd zijn om jonge vrouwen
uit hun bedrijf te weren.

Kinderrechten

Misschien is het toeval, maar vandaag is het de 25ste
verjaardag van het Kinderrechtenverdrag. Gisteren publiceerde de Belgische kinderrechtencommissaris
zijn jaarverslag
. Want waar er ouders aan het woord komen, zijn er kinderen in
het spel. En uiteindelijk zijn zij in het hele debat de belangrijkste en tegelijkertijd
kwetsbaarste speler. Alleen halen hun emotionele getuigenissen zelden of nooit
de krant en worden ze niet uitgenodigd om hun verhaal te doen bij Reyers Laat. Maar net als hun ouders hebben zij wel degelijk te lijden onder de scheefgetrokken
verhoudingen tussen arbeid en gezin.

Individuele keuzes of
een kindvriendelijke maatschappij en overheid

Vandaag worden er in kranten en op blogs voorstellen bij de
vleet gelanceerd die de combinatie arbeid-gezin makkelijker moeten maken. Iedereen
put daarbij inspiratie uit wat voor haar of hem werkt: de kinderen laten ophalen
door bomma, kinderopvang later open en betaalbaar maken via dienstencheques. Tien
jaar minder werken of gewoonweg allebei keihard aan de slag blijven. Jongleren
met tijdskrediet. Er zijn evenveel oplossingen als er (nieuw samengestelde) gezinnen
en alleenstaande ouders zijn. Wat werkt voor de ene, is geen optie voor de
andere en omgekeerd.

Natuurlijk moeten gezinnen, hoe ze er ook uitzien,
individueel kunnen beslissen over zaken zoals loopbaan en kinderopvang. Maar we
moeten durven nadenken over hoe we ons als maatschappij kind- en gezinsvriendelijker
kunnen opstellen. De noden van kinderen gaan verder dan de verhalen van middenklasse-ouders die we nu overal kunnen lezen.

Om te beginnen is er een schrijnend
gebrek aan betaalbare kinderopvang en is de kritiek op het nieuwe
kinderopvangdecreet niet mals. Er zijn de nakende bezuinigingen in het
onderwijs waarvan we kunnen vermoeden dat die opnieuw de meest kwetsbare
kinderen zullen raken.

Sowieso verlaten nogal wat jongens de school zonder ooit
een diploma te halen. In Brussel groeit één op de drie kinderen op in armoede
en we kampen met zeer hoge zelfmoordcijfers onder adolescenten. Jongeren vanaf veertien jaar kunnen GAS-boetes krijgen. Heb je een kind met een beperking dat aangepast
onderwijs nodig heeft of dat psychisch in de knoei zit, dan zijn ellenlange
wachtlijsten en halfslachtige oplossingen je deel. Wie even de veilige bubbel verlaat
van de gezonde, hardwerkende Vlaming uit de middenklasse die beroep kan doen op een
degelijk sociaal vangnet, merkt plots een niet zo fraai plaatje op. Een plaatje
dat structurelere oplossingen vraagt dan de babysit te kunnen betalen met
dienstencheques.

Haalbare kaart

Welke maatschappij willen we? Eentje waar kinderen welkom
zijn en waar we ouders structureel ondersteunen door ze degelijke kinderopvang
te bieden in de buurt? Of wordt de crèche gestructureerd volgens de heilige
koeien van de efficiëntie en de productiviteit, waar er minutieus uitgemeten
wordt hoeveel aandacht elk kind volgens een standaardprocedure mag krijgen?

Gaan
we ouders die permanent of tijdelijk minder willen werken om zelf de zorg voor
hun kinderen straffen door te beknibbelen op tijdskrediet en lagere
pensioenrechten? Of accepteren we dat mensen ook op gebied van gezinszorg
andere keuzes kunnen maken? Gaan we voor synergie tussen carrière en gezin, of
blijven we die twee lijnrecht tegenover elkaar plaatsen met een hoop
ongelukkige ploetermoeders en -vaders tot gevolg?

En dan is het enkel afwachten
tot de volgende noodkreet van een uitgeputte moeder of vader viraal gaat.

De zorg voor toekomstige generaties is niet te reduceren tot
individuele keuzes van moeders en vaders die elk hun eigen worsteling met
carrière en gezin tot een goed einde moeten zien te brengen. Structureel goed ondersteunde
gezinnen en alleenstaande ouders en hun kinderen, dat is een
maatschappelijke keuze die ons allen ten goede zal komen.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!