(foto Wikimedia)
Analyse -

Argentinië buigt (nog) niet voor aasgierfondsen

Voor de tweede maal in dertien jaar is Argentinië financieel bankroet. Het eerste bankroet in 2001 leidde nog tot massale protesten en een complete politieke crisis met drie presidenten in 23 dagen. Ditmaal liggen de kaarten anders.

vrijdag 1 augustus 2014 15:50

Schuldherschikking 2001

Onder het presidentschap van Nestor Kirchner (2002-2007) wist Argentinië het grootste deel van zijn enorme schuldenlasten te herschikken. Een afbetalingsprogramma werd vastgelegd, waarbij de schuldeisers zich akkoord verklaarden nog één derde van de uitstaande schulden terug te vorderen.

Dit akkoord betekent niet dat Argentinië slechts één derde van het geleende bedrag terugbetaalt. Een dergelijk akkoord komt er op neer dat de afbetaling van de rente op de schuld wordt verminderd. Voor schuldeisers betekent dat geen verlies, maar een kleinere winst.

Kirchner wist 92 procent van de uitstaande schuld te herschikken. Zeven procent schuldeisers hebben dat geweigerd. Een aantal van hen heeft de schuld doorverkocht aan andere financiële constructies. Die hebben een jarenlange juridische strijd gevoerd om de volledige interestbetalingen te eisen.

Aasgierfondsen bijten zich vast

Het is dit door Nestor Kirchner onderhandelde akkoord dat dertien jaar later door een vonnis van een Amerikaanse rechtbank is vernietigd. Dat vonnis legt uitbetaling op aan de aasgierfondsen ten laatste op 30 juni 2014. Bovendien mag Argentinië geen enkele andere schuld verder afbetalen zolang dat bedrag niet is afbetaald.

Deze zaak wordt door het Amerikaanse gerecht behandeld omdat de contracten over deze schulden op Amerikaanse bodem werden getekend en zoals in de contracten is bepaald door het Amerikaans handelsgerecht moeten worden behandeld.

Het kan verbazen waarom Argentinië nu weigert om het relatief gering bedrag van ongeveer 1,5 miljard dollar af te betalen aan deze aasgierfondsen. Daar zijn meerdere redenen voor.

Rampzalig voor arme landen én voor andere schuldeisers

Eerst en vooral gaan andere schuldeisers – die wel een akkoord voor herschikking hebben getekend – het niet leuk vinden om zelf maar een klein deel van hun winsten terug te krijgen, terwijl deze aasgierfondsen bij eventuele betaling winsten tot 1700 procent zullen boeken op hun ‘investering’. Door dit bedrag te betalen zou Argentinië heel het akkoord met die andere 92 procent schuldeisers op de helling zetten.

Bovendien zou Argentinië dan het principe aanvaarden dat het als land slechts andere staatsuitgaven mag doen, nadat uitstaande schulden volledig zijn afbetaald. Voor arme landen die nauwelijks reserves hebben, betekent dit het stopzetten van alle functies van de staat.

Argentinië is er dankzij de schuldherschikking van 2001 in geslaagd op dertien jaar tijd het land uit zijn diepste economische recessie ooit te halen, de armoede en de werkloosheid drastisch te reduceren en de economie ten bate van de bevolking te reorganiseren. Deze betaling aan de aasgierfondsen nu uitvoeren betekent dat het land zijn recht opgeeft om nog een sociaal beleid te voeren. 

Congo en Grenada

Er zijn op dit ogenblik twee landen waar de financiële praktijk van aasgierfondsen al wettelijk verboden is, België en Groot-Brittannië. Meerdere landen denken er aan gelijkaardige stappen te ondernemen. Zelfs president Obama heeft zich kritisch geuit over deze vorm van financiële wanpraktijk. Hij voegt echter niet de daad bij het woord. Dat zou kunnen. De president heeft het recht vonnissen te annuleren, als dat in het belang van de staat is.

Het IMF en de Wereldbank komen nu ook terug op hun beleid van toen en noemen deze vorm van financiële activiteit ‘roofdierbankieren’. Dat is merkwaardig omdat het toch net die instellingen zijn die in de jaren 1970 en 1980 verantwoordelijk waren voor de leningen, waarvan de afbetaling nu zo problematisch is.

The Far West of banking

“Argentinië heeft er voor gekozen in gebreke te worden verklaard, eerder dan toe te geven aan de eisen van de aasgierfondsen.” volgens Eric LeCompte, directeur van de Amerikaanse ngo Jubilee USA Network, die specifiek actie voert over de schuldproblematiek van de Derde Wereld. “Het is erg dat het zover is moeten komen. Argentinië moet nu op zoek naar alternatieve oplossingen voor de afbetaling van zijn schulden.”

Dit is een precedent met heel veel verliezers en zeer weinig winnaars. Het zijn de arme landen én de eerlijke investeerders die hier bij verliezen. 

“Dit zou nooit kunnen gebeuren als er een internationale reglementering zou bestaan voor dit soort situaties. Deze roofdierinvesteerders kunnen dit alleen maar omdat het financieel wereldsysteem in feite het wilde westen is”, aldus nog LeCompte.

Binnenkort wacht meerdere andere landen hetzelfde lot. De DR Congo en Grenada zijn in gelijkaardige rechtszaken betrokken, die binnenkort gevonnist worden. In het geval van Congo gaat het om leningen die nog door dictator Mobutu werden aangegaan. Het fortuin van de familie Mobutu wordt geschat op de helft van de totale schuldenberg van het land.

Als er niet snel maatregelen komen om deze praktijken aan banden te leggen, lopen ook westerse landen en EU-lidstaten het gevaar in deze situatie te belanden.

Om deze huidige crisis te begrijpen kan men niet zonder een lange voorgeschiedenis van wanbeheer door onverantwoorde politieke elites en ‘advies’ door internationale financiële instellingen. In feite moet men teruggaan tot 1983, het einde van de militaire dictatuur.

Gewapende intrede van het neoliberalisme

De
Chileense junta (1973-1981) wordt met één figuur vereenzelvigd,
Augusto Pinochet. Onder zijn bewind werden naar schatting 3000
Chilenen vermoord en meer dan dertigduizend politiek gevangenen gefolterd. De
Argentijnse militaire junta (1976-1983) kende een hele reeks minder bekende dictatoriale
presidenten. Die waren samen echter goed voor een nog gruwelijker repressie dan in Chili,
waarbij naar schatting tussen 15.000 en 30.000 mensen ‘verdwenen’.

Chili werd onder militair dictator Pinochet (1973-1990) met deskundig advies van de Chicago Boys* van  Milton Friedman* het allereerste
neoliberale experiment ter wereld. Argentinië onderging onder de militaire junta (1976-1983) hetzelfde
lot. Afschaffing van sociale voorzieningen, openbaar onderwijs,
privatisering van overheidsbedrijven en enorme leningen die gretig
door het IMF werden toegestaan, op voorwaarde dat de overheid zou
besparen.

Het
werd geen succes. In 1983 moest de junta de baan
ruimen voor democratische verkiezingen. Raul Alfonsín (1983-1989), de eerste
verkozen president na de junta, kon de economische
rampspoed niet keren. Achter de schermen hielden de militairen
nog steeds de touwtjes in handen. De hoogste functies in de
ministeries werden nog steeds bemand door personen die daar door de
junta in samenspraak met het IMF waren geplaatst.

Toen
Alfonsín de macht overnam had Argentinië een uitstaande schuld van
80 miljard dollar (ongeveer 60 miljard euro), terwijl de economie op
apegapen lag. Argentinië, dat zich altijd als het ‘Europa’ van
Latijns-Amerika had beschouwd, had nog nauwelijks een middenklasse.

Neoliberalisme nieuwe stijl

Zijn
opvolger Carlos Menem (1989-1999) voerde tegen al zijn
verkiezingsbeloften in het neoliberaal economisch programma van de
junta verder uit. Hij volgde de adviezen van het IMF tot de letter
op. Tien jaar later was de schuldenberg nog even onoverzichtelijk. Een kleine elite was ondertussen gigantisch rijk geworden

Diens
opvolger Fernando de la Rúa (1999-2001) moest na twee jaar ontslag
nemen. Het land was stilgevallen door massale sociale
protesten. Argentinië werd (voor een eerste maal) bankroet verklaard. Gewone Argentijnen
konden het geld op hun lopende rekening niet meer afhalen, terwijl
hun luttele spaargeld smolt als sneeuw voor de inflatiezon. De economie kwam volledig tot stilstand.

Na het vertrek van de la Rúa heerste tussen 21 december 2001 en 2 januari 2002 een
totale politieke crisis. Zijn opvolger Adolfo Rodríguez Saá moest na
één week het land uitvluchten, waarna het land gedurende een week
president noch regering had. Daarna had Argentinië van 2
januari 2002 tot 25 mei 2003 een niet verkozen president. Eduardo
Duhalde werd door het parlement benoemd.

Hij
slaagde er in de toestand enigszins te stabiliseren en nieuwe
verkiezingen voor te bereiden. Ondanks de desastreuze situatie was de
Argentijnse elite nog altijd niet van plan de neoliberale lijn te
laten varen voor een sociaal beleid ten bate van de bevolking. Vanuit
de veronderstelling dat zijn opvolger niets fundamenteels zou
veranderen aan die maatschappelijke verhoudingen, werd daarop de onbekende
gouverneur van de provincie Santa Cruz Nestor Kirchner naar voren
geschoven als kandidaat.

Nestor Kirchner verrast vriend en vijand

Kirchner
was tot dan nauwelijks bekend buiten zijn provincie en had een eerder
monotoon ambtenarenimago. Hij kon zich profileren als een kandidaat
die niet tot de klassieke machtscentra behoorde. In de eerste ronde
haalde hij amper 22 procent, waarmee hij wel de tweede kandidaat was
achter voormalig president Carlos Menem, die 23 procent had behaald.

Voor de tweede ronde kreeg Menem echter geen enkel ander kandidaat
achter zich. Hij trok daarop zijn kandidatuur voor de tweede ronde in, waardoor Kirchner als tweede hoogste kandidaat alsnog president werd met 22 procent van de stemmen.

Kirchner
verbaasde vriend en vijand. Hij verzette zich
openlijk tegen het voorstel van structurele voorwaarden die het IMF wilde opleggen
en koos resoluut voor het omgekeerde. Sociale zekerheid werd
uitgebreid, de overheid investeerde massaal in infrastructuur,
sociale woningbouw en onderwijs en hij verhoogde de lonen in alle
sectoren. Zo kon hij de armoede en de werkloosheid na de rampzalige
periode grotendeels herstellen.

Bovendien waagde hij het de amnestiewetten voor de militaire dictators af te schaffen en hun vervolging voor misdaden tegen de mensheid te beginnen. Die wetten hadden de juntaleiders zelf nog in de grondwet gestoken net voor hun aftreden.

Een volledige geschiedenis van de schuldencrisis in Argentinië vind je op de website Jubilee USA

*Chicago Boys (wikipedia)

*Milton Friedman (wikipedia)

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!