Het monster van België

Het monster van België

maandag 19 mei 2014 15:08

We hebben constant angst en worden constant angst aangepraat
voor terrorisme, voor het gele gevaar, voor de gevolgen van de vergrijzing,
voor een krimpende economie, … maar intussen laten we elke dag weer vlotweg,
alsof het niets is, het door de auto uitgestoten amalgaam van stikstofdioxide,
fijn stof, roet en benzeen over ons heen komen, ons lichaam binnendringen. En
dit terwijl de medische wetenschap steeds meer bewijzen op tafel legt over
hoezeer deze stoffen onze gezondheid ondermijnen. Een grotere bewustwording en
effectieve aanpak zijn op hun plaats.

Op elke kaart die de luchtverontreiniging in Europa toont,
kleurt België rood tot donkerrood. Alleen het zuidelijke punt ontsnapt eraan.
Het moet wel dat deze slechte lucht samenhangt met de door en door versnipperde
bebouwing die ons land kenmerkt. De voorbije paar decennia is er werk gemaakt
van doeltreffende emissienormen voor de industrie en met mondjesmaat worden
onze woningen ook minder belastend voor het milieu. Maar ditzelfde opbeurende geluid
gaat niet op voor het verkeer. Hoewel houtverbranding via verouderde haardvuren
en kachels aanzienlijke hoeveelheden fijn stof produceert, is en blijft het
verkeer dag in dag uit het grote zorgenkind. Door de slechte ruimtelijke
ordening is de auto nergens in Europa zo alomtegenwoordig als in België en het
is dit wegverkeer dat de grote boosdoener is. Het is het voortdurende
rondrijden met de auto van werk naar woning en van woning naar schouwburg of
sportclub, plus het wijdverspreide goederenverkeer met de vrachtwagen, dat ons
met die dagelijkse blootstelling aan een resem vervuilers opzadelt.

Want dat is ook waar het om gaat: blootstelling. Het is niet
iets waar we om hebben gevraagd, je kan er op je eentje maar moeilijk tegen
opboksen. Je kan niet zoals bij roken kiezen om het al dan niet te doen, om je
in te spannen om ermee te stoppen of om rookgelegenheden te mijden.
Luchtvervuiling is een structureel probleem van de samenleving. Het treft ons
allen, permanent. We ademen de slechte lucht in via onze longen en de
vervuilende deeltjes dringen door tot in onze bloedbanen. Dat gebeurt in sterke
mate vlakbij drukke wegen en knooppunten, maar in België doet het zich ook voor
wanneer we gaan wandelen, sporten of de afwas doen. En dat zelfs op het verkavelde,
met autowegen doorsneden platteland.

Naar een wetenschappelijke consensus

Medische en andere wetenschappers verbinden die
blootstelling steeds vaker en meer nadrukkelijk met allerhande
gezondheidsproblemen. Het verband met het ontstellend hoge aantal astmalijders
of het blijvend hoge aantal longkankers is al langer aanvaard, maar meer recent
kwamen daar nog tal van andere kwalen en levensbedreigende ziektes bij. Zo
worden nergens in de wereld meer vrouwen door borstkanker getroffen dan in
België en behalve de erfelijke aanleg was het lang gissen naar redenen. Nu
wordt de link gemaakt met luchtvervuiling. Dat gebeurt ook met het opvallend
hoge aantal prematuren en met de wijdverspreide vruchtbaarheidsproblemen.

Het lijkt dan ook niet van de pot gerukt om luchtvervuiling
aan nog meer moeilijk verklaarbare ziektes en aandoeningen te linken,
bijvoorbeeld aan chronische vermoeidheid of aan nog meerdere allergieën. Alvast
zeker is dat deze vervuilende stoffen in ons lichaam ontstekingsreacties
uitlokken, onze bloedvaten vernauwen en ons afweersysteem aantasten. Ook geeft
de Europese Unie toe dat de door haar opgelegde te halen normen eigenlijk veel
te ruim zijn, omdat stikstofdioxide, fijn stof, roet en benzeen al in lage
doses schadelijke effecten hebben. Daarbij komt terug dat een langdurige,
weerkerende blootstelling veel bepalender is dan een terloopse. In het geval
van een uitzonderlijk contact weet ons lichaam prima om te gaan met zelfs
enorme hoeveelheden: het lichaam verwerkt de afvalstoffen en stoot ze in
gezonde omstandigheden weer uit. Maar bij langdurige, terugkerende
blootstelling kunnen zelfs lage doses het lichaam na verloop van tijd
ontregelen.

Structurele maatregelen

In de grootste steden is deze problematiek het grootst. De
verontreinigende uitstoot van auto’s en vrachtwagens is er nagenoeg constant
aanwezig. België kleurt op kaarten van de Europese luchtverontreiniging rood
tot donkerrood, maar na een beetje inzoomen vormen Brussel en Antwerpen zwarte
vlekken. De nodige inspanningen voor deze steden vergen dan ook veel, maar leveren
door het hoge aantal inwoners ook het meeste op. De noodzaak ervan is des te
groter omdat hier veel economisch kwetsbare mensen wonen, vaak in wijken vlak
tegen drukke autowegen, waardoor net zij nog sterker te maken hebben met fijn
stof en andere ziektemakers dan de meeste Belgen. Ook vanuit moreel oogpunt is het
hier dus het hardste nodig.

Intussen weten we eigenlijk allemaal wat de oplossingen
zijn: fors investeren in openbaar vervoer met als prioriteit de verbindingen in
en tussen de steden, al even hard inzetten op kwaliteitsvolle
fietsvoorzieningen, de ruimtelijke ordening verbeteren door de Ruimtelijke
Structuurplannen bindend te maken, het wonen in de stad en in dorpscentra
fiscaal bevoordelen, inzetten op gezonde en groene woonsteden, dieselverbranding
stevig belasten en doen verdwijnen, rechtvaardige vormen van rekeningrijden, het
aanleggen van parkings rondom de stad waar overgestapt kan worden op openbaar
vervoer, het optrekken van de parkeertarieven in de stad, stoppen met het
betonneren van de schaarse open ruimte, het systeem van bedrijfswagens afschaffen
en vervangen door loonvormen die ruimtelijke ordening, duurzame mobiliteit en
gezondheid ten goede komen, …

Bij alle mogelijke maatregelen is de wisselwerking tussen
ruimtelijke ordening, mobiliteit en gezondheid cruciaal. Zo kan een betere
ruimtelijke ordening voor een stroomlijning van het verkeer zorgen en zo kan
een doordachte planning van verkeersvoorzieningen voor een betere ruimtelijke
ordening zorgen, waarbij beide de gezondheid bevorderen. Zo kan je bijvoorbeeld
pas een optimalisering van het openbaar vervoer verkrijgen samengaand met een
minder versnipperde bebouwing. Weinig zal de volksgezondheid zo verbeteren en
de gezondheidskosten zo doen dalen als een dergelijk geïntegreerd en toekomstgericht
pakket aan structurele maatregelen.

Het is aan de politici om dit te doen

Deze aanpak is aan de politici. Er wordt vaak gesproken over
de tanende macht van politici, over de macht die verschuift naar multinationals
en naar internationale samenwerkingsverbanden, maar dit is bij uitstek iets
waar zij aan zet zijn, waar zij het verschil kunnen maken. Het zijn zij die de structuren
op het gebied van ruimtelijke ordening, wonen en mobiliteit kunnen veranderen. Zij
hebben zelfs de plicht om dit te doen: gezonde lucht is immers een basisrecht.
Wij hebben kwaliteitsvolle lucht even hard nodig als bijvoorbeeld drinkbaar
water. Aan deze plicht verzaken is schuldig verzuim.

Het zou ook een flater van de overheid zijn om deze
problematiek niet ernstig te nemen. In een toekomstig meer geïntegreerd en
mobieler Europa zullen door een toenemende bewustwording meer en meer mensen
andere oorden willen opzoeken bij een blijvende bedroevende luchtkwaliteit. Degenen
die dit effectief zullen doen, zullen degenen zijn die daarvoor de nodige
diploma’s, middelen of ondernemingszin hebben, net die mensen die door besturen
doorgaans zo gegeerd zijn als inwoner. Ver zullen ze ook niet moeten gaan, want
in onze buurlanden staat de strijd tegen slechte lucht intussen al een pak
verder.

Ik geef toe, ik hanteer voor een stuk dezelfde
oproepstrategie als angstzaaiers, maar dat doe ik omdat ik de dreiging in dit geval als dwingender
ervaar dan andere. In dit geval is de dreiging een sluipend gevaar
dat zich elke dag opnieuw in grote proporties manifesteert, in de vorm van zich
in de lucht verspreidende giftige partikels. Lucht die wij allen niet anders kunnen
dan inademen. Het is een monster. Net zoals de meeste monsters hebben we het
zelf gecreëerd, maar in tegenstelling tot de meeste monsters is het een
realiteit, een dagelijkse. Het goede nieuws is: we kunnen het verslaan. Het
enige wat daarvoor nodig is, is moed en daadkracht van onze politici.

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!