Vond jij 2025 ook zo’n bangelijk jaar?
Rechts beleid, linkse tegenwind: 2025 als stakingsjaar
Na acht maanden moeizaam onderhandelen trad op 3 februari de regering Bart De Wever aan. Van meet af aan was het duidelijk dat zij een forse rechtse koers wilde varen door te besparen op sociale uitkeringen en de vermogenden zoveel mogelijk buiten schot te houden.
Meer bepaald had de Arizona-regering het gemunt op de langdurig zieken en werklozen en op de pensioenen, vooral van de ambtenaren. Daarnaast waren er nog andere plannen zoals een indexsprong, een verhoging van de btw en een verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt.
Die plannen botsten echter op hevige weerstand van de vakbonden. 2025 was een jaar van bijzonder intense sociale strijd. Er waren in totaal dertien actiedagen, waarvan twee interprofessionele stakingen. Er waren ook twee betogingen met respectievelijk 100.000 en 140.000 mensen. Sinds de jaren 80 is het verzet niet meer zo intens geweest.
Onder druk van die vele acties sleepten de begrotingsonderhandelingen maanden aan en was de regering verplicht om een aantal plannen - zoals de pensioenmalus en de indexsprong - op te bergen, uit te stellen of af te zwakken.
Voor het nieuwe jaar zijn er al nieuwe acties aangekondigd, zoals een nationale betoging op 12 maart. Na een hete herfst zou het weleens een hete winter kunnen worden.
Lees ons volledig dossier over de plannen van de regering De Wever hier.
Orbanisering: Vlaamse regering snoert kritisch middenveld de mond
Voor sociaal-culturele middenveldorganisaties in Vlaanderen was 2025 een belangrijk jaar. Een onafhankelijke commissie ingesteld door de Vlaamse regering evalueerde hun beleidsplannen. Op basis daarvan zou subsidie voor de komende vijf jaar al dan niet toegekend worden.
Maar wat begon als een technische evaluatie, eindigde in een smerige politieke koehandel. Omdat enkele Vlaams-nationalistische verenigingen hun subsidies verloren door een negatief advies, eiste de N-VA een ‘tegenprestatie’. Het resultaat was dat zes progressieve organisaties, waaronder onze website, die wél een positief rapport van de commissie kregen, alsnog door de Vlaamse regering genadeloos afgestraft werden om de politieke balans te forceren.
Het signaal aan het hele middenveld is glashelder: wie niet in de pas loopt, verliest zijn middelen. Deze intimidatie dwingt verenigingen tot zelfcensuur. Een situatie die ze in Hongarije van Orban maar al te goed kennen. Van een partij als N-VA kan je zoiets verwachten, maar dat Vooruit en CD&V daarin meegaan, is verontrustend.
Het maatschappelijk middenveld - de buffer tegen autoritaire macht - wordt zo kapotgemaakt. Zonder deze organisaties rest de burger enkel nog te stemmen, te scrollen en verder braaf te zwijgen.
Maar het middenveld laat zich niet zomaar muilkorven. De getroffen organisaties verenigen zich in de beweging ‘Tegenmacht’ en stappen naar de Raad van State. Het verdedigen van deze subsidies is een fundamentele strijd voor de democratische ruimte. Als we die nu opgeven, krijgen we ze nooit meer terug. Deze beslissing raakt dus niet alleen de zes organisaties, maar iedereen.
Klimatologisch rampjaar en politiek verzuim
Het haalde nauwelijks het nieuws, maar de klimaatcijfers van 2025 laten geen enkele twijfel over: we bevinden ons in een noodtoestand. Met een opwarming van de planeet die inmiddels de 1,4 graden is gepasseerd, werd 2025 officieel het tweede warmste jaar ooit gemeten.
Terwijl de CO2-concentraties door een gevaarlijk nieuw plafond braken, schreeuwde de planeet om hulp via kokende oceanen en een razendsnel verdwijnend zee-ijs van de Noordpool. Deze versnelling van de opwarming vertaalde zich in brute, tastbare rampen: van extreme hittepieken in Spanje van 46° Celsius tot verwoestende en dodelijke overstromingen in Afrika en Azië.
Ondanks die fysieke realiteit haperde het klimaatbeleid politiek gezien op een zorgwekkende manier. Terwijl de 1,5°C-grens tijdens COP30 bijna onhoudbaar bleek, kozen wereldmachten opnieuw voor uitstelgedrag en winstbejag boven wetenschappelijke noodzaak.
In de Verenigde Staten zette de terugkeer van Trump een streep door groene plannen, ten gunste van fossiele brandstoffen, terwijl de Europese Unie haar eigen Green Deal begon uit te kleden onder het mom van ‘vereenvoudiging’. Zelfs de afgesproken uitfasering van de verbrandingsmotor werd door diverse lidstaten versoepeld.
Ook België en Vlaanderen toonden weinig klimaatambitie. De nieuwe regeringen blijven miljarden aan fossiele subsidies uitgeven[1]. Fiscale prikkels[2] houden vervuilende keuzes goedkoop en het beleid is versnipperd tussen federale en gewestniveaus. België slaagde er zelfs niet in eensgezind een ambitieus klimaatstandpunt in Europa te steunen.
Wetenschappers en ngo’s bestempelen 2025 als een "verloren jaar". COP30 eindigde zonder bindend plan om fossiele brandstoffen definitief af te bouwen. Kortom: de wereld bleef steken in vage beloften over adaptatie.
De opvallende uitzondering is China. Volgens zakenblad The Economist is het land uitgegroeid tot het wereldlaboratorium voor groene technologie. Zo zou China vandaag bijna 90 procent van de wereldcapaciteit voor zonnepanelen in handen hebben. Het blad, nochtans geen China-fanclub, besluit: “De wereld heeft nodig wat China te bieden heeft. Ze zou het moeten nemen”.
Zonder een radicale breuk met het huidige systeem, dat gedreven wordt door een onhoudbare honger naar olie en gas, stevenen we met open ogen af op een onbewoonbare wereld.
De maffiapolitiek van Trump
Het buitenlandse nieuws werd dit jaar beheerst door één figuur: Donald Trump. Geen dag ging voorbij of hij haalde de krantenkoppen. Met zijn tweede ambtstermijn maakte hij volop werk van zijn ‘America First-beleid’ die een doelbewuste strategie is om de VS-dominantie koste wat kost te behouden. De wereld moet een wingewest blijven voor machtige Amerikaanse kapitaalgroepen.
Die strategie is gebaseerd op brute economische macht. Met zijn invoertarieven zette Trump begin dit jaar een soort maffiapolitiek in gang. Landen die onder de ‘veiligheidsparaplu’ van de VS willen blijven, moeten daar voortaan flink voor betalen. Wie niet meewerkt door Amerikaanse wapens of energie te kopen, of fabrieken naar de VS te verplaatsen, wordt gestraft met torenhoge boetes aan de grens.
Door de rest van de wereld in een economische wurggreep te houden probeert het VS-imperium zijn tanende macht te redden. In deze wereldwijde economische oorlog is China het hoofddoel. Maar, op dit moment is de VS economisch nog te veel afhankelijk van China om daar een militair conflict mee te beginnen. China was ook het enige land dat dreigde met sterke tegenmaatregelen tegen de VS, waardoor Trump uiteindelijk moest inbinden.
Om minder afhankelijk te worden van China wil Washington zich losmaken van de Chinese economie en schuift het Latijns-Amerika opnieuw naar voren als ‘eigen achtertuin’. Dat stond te lezen in een veiligheidsrapport dat eind november werd uitgebracht. Via de herleefde Monroe-doctrine[3] wordt de regio gereduceerd tot leverancier van goedkope grondstoffen en arbeid.
Dat is de reden waarom Washington er vanaf deze zomer alles aan doet om een regimewissel in het olierijke Venezuela door te voeren.
Oorlogskoorts in Europa en België
Het America First-beleid is een allesomvattende strategie waarin de hele wereld ondergeschikt wordt gemaakt aan de belangen van de VS. Voor Europa, de traditionele bondgenoot van Washington, heeft dat verstrekkende gevolgen. In deze nieuwe visie wordt Europa vooral nog gezien als afzetmarkt voor Amerikaanse export en technologie en niet langer als volwaardige partner of strategische bondgenoot.
Om dezelfde reden dwingt Trump Europa om zelf meer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen veiligheid, zodat de VS zich kan richten op een confrontatie met China. Dat is ook de reden waarom Trump uit is op een snelle beëindiging van de oorlog in Oekraïne.
Nog voor hij ingezworen werd, eiste de verkozen president dat alle Europese NAVO-leden minimaal 5 procent van hun bruto binnenlands product (bbp) aan defensie moesten besteden. Dat was meer dan een verdubbeling van de vooropgestelde doelstelling van 2 procent.
De Europese regeringsleiders zijn hem daarin dit jaar slaafs gevolgd. Binnen de kortste keren en zonder veel maatschappelijke discussie waren ze bereid om hun defensie-uitgaven fors op te trekken en hun economieën in gereedheid brengen voor een oorlogsscenario.
In een aantal landen liggen plannen op tafel om een (voorlopig) vrijwillige dienstplicht in te voeren en een nucleair schild te installeren. Heel wat landen zeggen bereid te zijn troepen te sturen naar buurlanden van Rusland, waaronder Oekraïne.
In plaats van diplomatie een kans te geven en te streven naar een evenwichtige veiligheidsarchitectuur, waarin ook Rusland een plek krijgt, trok Europa het afgelopen jaar ten aanzien van de oorlog in Oekraïne volop de militaristische kaart en was het zelfs bereid om de bevroren Russische tegoeden in Euroclear daarvoor in te zetten. Door het Belgische verzet is daar in elk geval een stokje voor gestoken.
In eigen land vielen dit jaar de hysterie rond de drones en de brief aan de zeventienjarigen voor vrijwillige legerdienst dus niet uit de lucht. Ze moesten dienen om de oorlogskoorts aan te wakkeren en een forse verhoging van het defensiebudget erdoor te krijgen.
Maar die verhoging heeft wel een enorm prijskaartje. Als België 5 procent van het bnp moet besteden aan oorlog (op dit moment is dat 1,3 procent), komt dat jaarlijks neer op een extra uitgave van 22,4 miljard euro, of 4.500 euro per gezin. Dat is een gigantisch bedrag en dat zal ongetwijfeld ten koste gaan van pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs en andere sociale verworvenheden.
Lees ons volledig dossier over de oorlogskoorts in Europa hier.
Opmars van extreemrechts
Het verkiezen van een extreemrechtse president aan het hoofd van het machtigste land van de wereld kon niet anders dan een boost betekenen voor de radicaal rechtse krachten wereldwijd in 2025. Extreemrechtse kiezers en politici voelden zich niet alleen gesterkt door zijn voorbeeld en uitstraling, Trump en de zijnen zetten zich het voorbije jaar ook actief in om extreemrechts in de rest van de wereld actief te promoten.
In Europa gebeurde dat onder andere in het Verenigd Koninkrijk (steun voor Nigel Farage), in Duitsland (steun voor AfD), en in Latijns-Amerika vooral in Brazilië (steun voor de voormalige president Bolsonaro) en Honduras (manipulatie van de verkiezingen ten gunste van de net verkozen president Nasry Asfura). Daarnaast onderhoudt Trump uitstekende relaties met de extreemrechtse regeringsleiders van Italië, Hongarije en Israël.
In Latijns-Amerika zochten Trump en Co dit jaar nauwe bondgenoten bij steenrijke, corrupte oligarchen, terwijl ze linkse, onafhankelijke regeringen onder druk zetten. Zo ontving Trump de Mexicaanse miljardair Ricardo Salinas (notoir belastingontduiker en pleitbezorger van neoliberale “shocktherapie”) en gaf hem prestige.
Trump is niet alleen een symptoom, maar ook een katalysator van de extreemrechtse opmars wereldwijd. In 2025 is extreemrechts in de grootste landen van West-Europa ofwel aan de macht, ofwel zijn ze volgens de peilingen de grootste partij geworden.
In Europa staat het politieke midden meer en meer op springen. Jarenlang neoliberaal beleid heeft onze sociale zekerheid afgebroken en dat leidt tot grote onvrede en een diepgevoeld verraad bij de bevolking.
In plaats van sociaal herstel, kopiëren (centrum)rechtse en centrumlinkse partijen de migratie-agenda van extreemrechts. Daarmee hopen ze electoraal te scoren, maar ze normaliseren enkel het extreemrechtse gedachtengoed. Dit opportunisme effent het pad voor autoritarisme.
In Latijns-Amerika spelen, naast de neoliberale afbraak, ook de toenemende misdaad en het stijgende geweld een belangrijke rol. Maar afgezien daarvan is het geen toeval dat er, in het jaar dat Trump werd verkozen, in vier landen uitgesproken rechtse kandidaten de presidentsverkiezingen hebben gewonnen. Na de linkse golf sinds het begin van deze eeuw, maakt het continent zich klaar voor een (extreem)rechtse golf.
‘Gele Lijn’ in Gaza: nieuwe Nakba onder mom van vrede
Na twee jaar genocide kwam er op 10 oktober 2025 in Gaza een staakt-het-vuren. In ruil voor een geleidelijke terugtrekking van het Israëlische leger uit de Gazastrook, de vrijlating van 2.000 Palestijnse ‘gevangenen’ en het opnieuw toelaten van humanitaire hulp zouden Hamas en de andere verzetsgroepen de wapens neerleggen en de nog overblijvende Israëlische ‘gijzelaars’ vrijlaten.
Eerder hadden zowel Trump als Israëlische leiders het idee gelanceerd om de inwoners van Gaza geheel of gedeeltelijk te deporteren en het gebied in te lijven. De bocht van Israël en de VS kwam er niet uit menselijkheid maar door druk. In de maanden voor het ‘vredesplan’ groeiden wereldwijd acties en solidariteit, van flotillas tot stakingen. Westerse bondgenoten voelden die publieke opinie en vreesden dat onvoorwaardelijke steun aan Israël politiek steeds moeilijker te verkopen was.
Minstens zo belangrijk: kort voor het staakt-het-vuren hadden Pakistan en Saoedi-Arabië een defensieverdrag gesloten. Saoedi-Arabië, dat de oprichting van een Palestijnse staat als voorwaarde stelt voor vrede en voor normale relaties met Israël, is een belangrijke bondgenoot van de VS in de regio. Washington wilde die bondgenoot niet kwijtspelen en heeft wellicht daarom Israël onder druk gezet om het plan te aanvaarden.
Het staakt-het-vuren is echter verre van vrede. Onder regie van de VS zal Gaza omgevormd worden tot een internationaal beheerd kamp. De zogenaamde ‘Gele Lijn’ markeert de nieuwe, definitieve grens. Israël bouwt koortsachtig aan militaire posten en wegen om de helft van de strook blijvend te bezetten.
Wat wordt verkocht als een diplomatieke doorbraak, is dus in werkelijkheid de consolidatie van een permanente bezetting. Voor de Palestijnen betekent dit een gruwelijke tweede Nakba.[4]
Ondertussen blijft de humanitaire situatie een absolute hel. De infrastructuur is volledig verwoest. In dit volledig kapotgeschoten gebied zijn schoon water en elektriciteit verworden tot zeldzame luxes. De bevolking wordt samengeperst in steeds kleinere zones. Grote delen van het gebied staan onder water en de bevolking is niet beschut tegen de winterkoude. Beloftes over hulpvrachtwagens blijven dode letter.
Bij al die ellende in Gaza is er één lichtpuntje. De genocide en de flagrante steun van het Westen aan het zionistische regime hebben bij veel mensen de ogen geopend en een jonge generatie activisten aangewakkerd. Wereldwijd werden universiteiten bezet en weigerden dokwerkers om oorlogsgoederen te verschepen naar Israël. Het heeft de roep om echte sancties tegen Israël versterkt.
Notes:
[1] De federale subsidies voor fossiele brandstoffen in België lopen op tot meer dan tien miljard euro per jaar, onder meer via verlaagde accijnzen op diesel, kerosinevrijstelling, gunstregimes voor aardgas en steunmaatregelen die de prijs van fossiele energie kunstmatig laag houden.
[2] Het klassieke voorbeeld zijn salariswagens en tankkaarten.
[3] De ‘Donroe doctrine’ is een nieuwe bijnaam voor Trumps huidige buitenlandbeleid in de Amerika’s, een woordspeling op Monroe Doctrine + “Don” (Donald Trump).
Ze ziet heel Noord- en Zuid-Amerika als invloedssfeer van de VS. Ze ziet heel Noord- en Zuid-Amerika als invloedssfeer van de VS. Trump heeft een zogenaamde ‘Trump corollarium’ toegevoegd. In tegenstelling tot de oorspronkelijke Monroe-doctrine (1823), die vooral zei ‘Europa, blijf uit het westelijk halfrond’, gaat de Donroe-doctrine veel verder door de regio te behandelen alsof het een soort uitgebreid Amerikaans thuisfront is. Dat corollarium rechtvaardigt harde middelen - militaire interventies, marineschepen in het Caraïbisch gebied, sancties en economische druk - om migratie, drugshandel en vooral Chinese en Russische invloed in Latijns-Amerika terug te dringen en het grondgebied uit te breiden. Trump denkt daarbij aan de olievelden van Venezuela, Groenland, het kanaal van Panama en zelfs Canada.
[4] De Nakba (‘catastrofe’) is de massale verdrijving van Palestijnen in 1948, tijdens de oorlog rond de oprichting van de staat Israël. Toen werden honderdduizenden Palestijnen uit hun dorpen en steden verdreven en werden veel gemeenschappen vernietigd, waarna terugkeer onmogelijk werd.
