Euroclear: De Wever vecht tegen miljardenrisico voor België
Op de avond van 5 december kreeg Bart De Wever hoog bezoek: bondskanselier Friedrich Merz en EU-voorzitter Ursula von der Leyen kwamen naar Brussel om een steunpakket voor Oekraïne veilig te stellen.
Oekraïne is de oorlog aan het verliezen, maar om de onderhandelingspositie van Kiev te versterken, Rusland militair te verzwakken en Europa niet helemaal buiten spel te plaatsen, wil de EU tientallen miljarden dollars aan Oekraïne lenen.
Er is één probleem, dat geld is er niet. Of tenminste, de regeringsleiders krijgen het aan hun bevolking niet verkocht om dat geld zelf op te hoesten. De honderden miljarden euro's steun aan Oekraïne de voorbije jaren en de hoge energieprijzen als gevolg van de sancties tegen Rusland, maken zo’n nieuwe steunmaatregelen moeilijk verteerbaar.
Daarom liet de Europese Commissie zijn oog vallen op bevroren Russische tegoeden. Sinds de Russische invasie in 2022 zijn Russische staatsactiva in Europa vastgezet. In de EU gaat het om ongeveer 210 miljard euro, waarvan zo’n 185 miljard bij Euroclear staat, een private financiële instelling met hoofdzetel in Brussel.
De Europese Commissie wil met die geblokkeerde tegoeden een ‘herstellening’ opzetten voor Oekraïne. Het gaat om 90 miljard euro steun voor 2026 en 2027. De rest van Oekraïnes financieringsnood zou volgens Commissievoorzitter Ursula von der Leyen uit de rest van de wereld moeten komen.
De kern van het plan is dat financiële instellingen die Russische cash aanhouden, zoals Euroclear én andere effectenhuizen, dat geld moeten overdragen aan de Europese Unie. Van daaruit kan het aan Oekraïne worden uitgeleend, terwijl een deel als buffer achter de hand blijft.
In de officiële uitleg is dit geen confiscatie. Er wordt gesproken over een ‘Special Purpose Vehicle’, een nieuwe Europese structuur, en over het feit dat de claim van de Russische centrale bank op Euroclear ‘niet wordt aangetast’.
Als de EU zijn plan doorzet, ondergraaft het zijn eigen financiële geloofwaardigheid
Maar professor risicobeheer Wim Schoutens (KU Leuven) doorprikt die constructie. “Een lening die nooit terugbetaald hoeft te worden, is geen lening. Een actief waar je nooit meer aankan, is niet van jou.” Buiten de Europese bubbel zal dit dus al snel gelezen worden als een verkapte inbeslagname.
Een andere alarmbel komt van de Europese Centrale Bank. Die wil Euroclear Bank niet ondersteunen als ‘lender of last resort’ (noodkredietverstrekker). Volgens de ECB zou noodliquiditeit neerkomen op verboden ‘monetaire financiering’: de centrale bank die overheidsverplichtingen (indirect) financiert of opvangt.
ECB-voorzitter Christine Lagarde laat er geen twijfel over bestaan: “Als we Europa willen verzekeren als centrum waar de rechtsstaat geldt, moeten we niet beginnen met de rechtsstaat te schenden.”
Grote risico’s
Als de EU zijn plan doorzet, ondergraaft het zijn eigen financiële geloofwaardigheid. In de internationale financiële wereld is vertrouwen het echte kapitaal: iedereen moet erop kunnen rekenen dat geld in Europa morgen nog veilig staat. Als dat niet het geval is, zijn er heel wat risico’s en mogelijke gevolgen.
Professor Schoutens herinnert eraan dat zelfs tijdens de wereldoorlogen bevroren tegoeden niet geconfisqueerd en doorgesluisd werden naar derden. Bevriezen is één ding, in beslag nemen iets anders. Hij waarschuwt dat Europa decennia lang bouwde aan een degelijke reputatie en dat je die in één misstap kan verliezen.
Wie zich afvraagt of buitenlandse tegoeden in Europa écht veilig zijn, ziet Europa nu een rode lijn overschrijden. Dat kan landen ertoe aanzetten hun reserves uit voorzorg weg te halen, zodra geopolitieke spanningen oplopen. En het zal landen als China waarschijnlijk extra motiveren om een alternatief financieringssysteem op te bouwen.
Ons land dreigt op te draaien voor tientallen miljarden euro’s
Doordat Europa minder vertrouwen uitstraalt, is er ook een verhoging mogelijk van de rentevoeten op de financiële markten. Zelfs als die maar met 0,1 procent zou stijgen, kan ons dat in Europa al gauw miljarden per jaar kosten, gezien de hoge schuldenberg waar we mee zitten.
Er komen wellicht ook vergeldingsmaatregelen van Rusland. Moskou heeft daar al mee gedreigd en België ziet zichzelf als een logisch doelwit, omdat de tegoeden vooral in ons land geparkeerd staan.
Ten slotte is er ook nog een belangrijk budgettair risico voor de Belgische staat. Als het tot een vredesakkoord komt zonder herstelbetalingen voor Rusland, dan dreigt ons land op te draaien voor de tientallen miljarden euro’s.
België als dwarsligger
Daarom heeft België zich verzet tegen het mogelijk gebruik van de Russische tegoeden. De Wever waarschuwt voor een systeemcrisis in de eurozone en benadrukt dat ons land niet het risico van “honderden miljarden euro’s” kan dragen.
Dat zet kwaad bloed bij de andere lidstaten. In Europese hoofdsteden wordt premier Bart De Wever weggezet als de man die Oekraïne “in de kou” laat staan. Maar het Belgische bezwaar gaat niet in de eerste plaats over de steun aan Oekraïne. Het gaat over wie het financiële risico draagt als het misloopt.
Von der Leyen zegt dat de Commissie “met bijna alle bekommernissen” van België rekening houdt en “zeer sterke waarborgen” heeft ingebouwd. Maar volgens financieel expert Veerle Colaert (KU Leuven) zijn die garanties niet waterdicht. Voor België is ‘bijna’ niet genoeg.
Het voorstel is een wanhopige poging om Oekraïne te blijven financieren nu de politieke wil in Europa tanende is
Tot op heden heeft België de maatregel kunnen tegenhouden door zijn veto te stellen, maar de Commissie wil dat nu omzeilen via artikel 122 van de EU-verdragen. Dat is een noodclausule die bedoeld is voor uitzonderlijke economische moeilijkheden en waardoor beslist kan worden met een gekwalificeerde meerderheid. Daarmee zou het veto van België omzeild worden.
Europa overschrijdt hier wellicht juridische grenzen. Topjuristen en EU-functionarissen noemen het plan "buitengewoon", "extreem moeilijk" en "juridisch zeer twijfelachtig". Het is vrijwel zeker dat het voor de rechter wordt aangevochten. Ook binnen de EU klinkt het dat dit vrijwel zeker voor de rechtbank belandt. De Commissie erkent bovendien dat er geen impactstudie of stakeholderconsultatie is gebeurd vanwege de ‘urgente aard’.
Nieuwe veiligheidsarchitectuur
Het voorstel van de EU om via artikel 122 te werken, is een wanhopige, juridisch poging om Oekraïne te blijven financieren nu de politieke en financiële wil in Europa tanende is. Het zet de fundamenten van de EU-rechtsorde op het spel en dreigt tot een constitutionele crisis te leiden.
Na de Koude Oorlog heeft Europa nagelaten om een veiligheidsarchitectuur op poten te zetten waar ook Rusland een plek in kon krijgen. Ondanks alle eerdere beloftes breidde de NAVO steeds verder uit richting Rusland. Zolang er geen veiligheidsarchitectuur is, zal de situatie in Europa gespannen en instabiel zijn.
We mogen ons niet langer laten meeslepen in een logica van polarisatie en militarisering
Volgens Tom Sauer kunnen de huidige vredesgesprekken tussen de VS, Oekraïne en Rusland een nieuwe start zijn voor zo’n architectuur. Te lang heeft Europa zich als volgzame speler van de VS gedragen. Daar moeten we een punt achter zetten.
We mogen ons niet langer laten meeslepen in een logica van polarisatie en militarisering. In plaats van ons klaar te stomen voor een grote confrontatie, moeten we kiezen voor welvaart, krachtig klimaatbeleid en een evenwichtige veiligheidsarchitectuur.
Wat er precies is afgesproken tussen onze premier, bondskanselier Friedrich Merz en EU-voorzitter Ursula von der Leyen blijft voorlopig onduidelijk. De druk op Bart De Wever zal groot geweest zijn, en het is maar de vraag welke garanties hij echt heeft gekregen. Een definitieve beslissing wordt verwacht op de Europese top van 18 december.
Lees ook:
- Tom Sauer: geef Amerikaans-Russisch vredesplan een kans
- De clash van de 21e eeuw
