Tom Sauer: geef Amerikaans-Russisch vredesplan een kans
De laatste weken is achter de schermen gewerkt aan een Amerikaans-Russisch 28-puntenplan om de oorlog in Oekraïne te stoppen, waar ook Kyiv bij betrokken zou zijn.
Dat plan schuift een realiteit naar voren die velen liever niet onder ogen zien, zegt professor Tom Sauer in een opinie. Hij vat de kern samen: Oekraïne blijft soeverein, wordt géén NAVO-lid, maar kan wél de EU in.
Verder stelt het plan dat Rusland de geannexeerde gebieden houdt, ook delen van de Donbas die nu nog in Oekraïense handen zijn. Het Oekraïense leger krimpt. Er komen geen westerse troepen op Oekraïens grondgebied, maar wel “andere veiligheidsgaranties” en in Oekraïne moeten de Russische taal en de Russisch-Orthodoxe Kerk opnieuw erkend worden.
Sauer stelt andermaal dat Europa “aan de kant staat te jammeren dat het niet betrokken werd”, maar dat er toch “veel redenen zijn om het vredesplan au sérieux te nemen.”
Uitputting is reëel
Sauer schetst een sombere balans van bijna vier jaar oorlog: “Honderdduizenden militairen hebben het leven gelaten, aan beide zijden. Nog meer zijn voor het leven gekwetst. Miljoenen zijn gevlucht.”
De Oekraïense economie hangt aan “westerse geldelijke steun van tientallen miljarden per jaar”. Rusland voert “een oorlogseconomie” die evenmin eindeloos kan blijven draaien.
“Misschien tijd om aan een plan B te denken en te trachten de oorlog te stoppen, liefst door middel van een vredesakkoord?”
Tegelijkertijd boekt Rusland “salamigewijs voortgang”. Het beeld in Kyiv is volgens Sauer ronduit onrustwekkend. Oekraïne staat er “niet goed” voor “qua aantal manschappen” en “munitievoorraden”. Tienduizenden soldaten zouden de frontlijn hebben verlaten, “hoogstwaarschijnlijk het land ontvlucht”.
"De Oekraïense bevolking is de oorlog beu", zegt Sauer. De populariteit van Zelensky daalt en “de recente corruptieschandalen – hoogstwaarschijnlijk het topje van de ijsberg – brengen de regering in Kiev in nog nauwere schoentjes”.
Tegen die achtergrond schuift Sauer het onvermijdelijke naar voren: “Misschien tijd om aan een plan B te denken en te trachten de oorlog te stoppen, liefst door middel van een vredesakkoord?”
Het verschuiven van de mindset
Zijn voorstel is eenvoudig en brutaal eerlijk: “We zouden eens kunnen beginnen om een andere bril op te zetten, met name de bril die de belangen van Europa belangrijker acht dan die van Oekraïne.”
Die oproep prikt door de retoriek op het Schumanplein, waar volgens Sauer “emoties, principes en grote woorden zoals internationaal recht en mensenrechten"overheersen (behalve als het gaat over migranten, Palestina, Soedan, Congo, etc.).”
Terwijl de focus op vrede gelegd moet worden, zien we echter het tegenovergestelde gebeuren
Terwijl de focus op vrede gelegd moet worden, zien we echter het tegenovergestelde gebeuren. Want terwijl in de Wetstraat geworsteld werd met de begroting en elke sector op elk niveau (federaal, Vlaams, lokaal) serieus moet besparen, is er één grote uitzondering: defensie.
“Er is één sector die jaarlijks vijf miljard euro meer krijgt, dus meer dan twintig miljard extra gedurende deze regeringsperiode, met name defensie (en Oekraïne). Met beloftes om in de toekomst jaarlijks nog eens tien miljard extra per jaar (!) uit te geven aan defensie.”
Bekijk de imperfecte vrede eens goed
Sauer vraagt geen naïviteit, wél realisme. “Rusland zal altijd onze buur blijven, of je dat nu wil of niet. Dan kan je maar beter goede buren trachten te zijn. En de komende jaren zal het met Poetin zijn.”
Realisme begint met het erkennen van de krachtsverhoudingen op het slagveld en in de economie. Het betekent ook helder zijn over wat voor Europa zelf op het spel staat: sociale samenhang, betaalbare energie, democratisch draagvlak, klimaatinzet.
Het is een uitnodiging om de politieke comfortzone te verlaten en de voorwaarden te scheppen voor een geloofwaardiger, Europese stem in een mogelijk onderhandelingskader. Niet door te dicteren, maar door te bemiddelen en de kosten van eindeloze oorlog eerlijk af te wegen tegen de kosten van een imperfecte vrede.
De kosten van eindeloze oorlog eerlijk afwegen tegen de kosten van een imperfecte vrede
Een akkoord zoals Sauer het schetst bevat pijnpunten die in Europa op weerstand stuiten: territoriale feiten op de grond, een NAVO-stop voor Oekraïne, en internationale garanties die niet automatisch westers zijn. Maar precies die ongemakkelijke punten tonen waarom wegkijken geen optie is. Elk scenario zonder diplomatie verdiept de status quo: meer doden, meer vluchtelingen, meer budgetten naar wapens, meer sociaal vuurwerk.
Sauer noemt het niet romantisch, wel rationeel: “Laten we dus dit Amerikaans-Russisch vredesplan constructief aangrijpen om ook onze Europese duit in het zakje te doen om een einde te maken aan deze oorlog.”
Sauer’s oproep is niet dat Europa slikt wat Washington en Moskou dicteren. Zijn oproep is dat Europa meeschrijft op basis van eigen belangen én internationaal recht, en met humanitaire urgentie voorop. Dat begint met de wil om te praten.
“Laten we dus dit Amerikaans-Russisch vredesplan constructief aangrijpen", besluit hij. Niet omdat het plan ideaal is, maar omdat een eindeloze oorlog onhoudbaar is, militair, sociaal, ecologisch en democratisch. Vrede begint met de moed om de onderhandelingstafel op te zoeken.
Daarvoor moet Europa de rug rechten: aan tafel gaan, onderhandelen en “gebruik maken van diplomatie”.
Tom Sauer is professor Internationale Politiek aan de Universiteit Antwerpen, gespecialiseerd in internationale veiligheid, nucleaire ontwapening, wapenbeheersing en diplomatie. Hij is Visiting Scholar aan SAIS–Johns Hopkins University in Washington DC.
