Wat biedt het Chinese buitenlandse beleid aan een multipolaire wereld?

Drie hoofdlijnen trachten de auteurs te belichten in hun analyses van het Chinese buitenlandbeleid. 

Ten eerste is er de stelling dat ‘de wereld momenteel getuige is van veranderingen die in een eeuw niet zijn voorgekomen’, en waarvan het tempo en de omvang drastisch zijn toegenomen. Het tweede thema is de transformatie van het buitenlands beleid van China. Dat werd tot nu toe gekenmerkt door de strategie om ‘onze capaciteiten achter de hand te houden en onze tijd af te wachten’ en de praktijk om ‘zorgvuldig low profile te blijven’.

Nu is er echter een meer assertieve en proactieve strategie, gericht op de bevordering van de belangen van het Mondiale Zuiden. Het werkt naar duidelijke geprononceerde doelstellingen van vrede en gemeenschappelijke veiligheid, en is gericht op een meer rechtvaardige wereldorde. 

De derde grote lijn in het boek is een verkenning van de historische wortels en theoretische grondslagen van het Chinese buitenlandbeleid. Dat alles is een behoorlijke opgave zelfs voor negen vooraanstaande intellectuelen, die elk specifieke aspecten van de Chinese buitenlandse politiek in een essay voor hun rekening nemen. 

Zij laten zien dat dit beleid zelf al een cruciale factor is geworden in de aanhoudende ‘veranderingen die al een eeuw niet zijn voorgekomen’. De afbeeldingen op de omslag van het boek geven een intrigerende voorproef van de inhoud. 

De eerste foto is een beeld van de Conferentie van Bandung van 1955, waar de toenmalige Derde Wereldlanden – vertegenwoordigd door 29 deelnemende staten die zich nog grotendeels moesten beperken tot ambitieuze verklaringen – de wens uitspraken dat er een ‘meer rechtvaardige wereldorde’ zou komen, vrij van koloniale onderdrukking en gebaseerd op respect voor de nationale soevereiniteit en territoriale integriteit van alle landen. 

Tijdens de conferentie presenteerde toemalig Chinees minister van buitenlandse zaken Zhou Enlai namens de pas opgerichte Volksrepubliek China ook zijn voorstel voor de vijf beginselen van vreedzame co-existentie.

De tweede foto toont de viering op 3 september 2025 in Beijing van de 80ste  verjaardag van de overwinningen van de Tweede Wereldoorlog die in China een heel andere naam heeft: ‘de Verzetsoorlog van het Chinese Volk tegen de Japanse agressie en in de Wereldwijde Antifascistische Oorlog’. Je ziet president Xi Jinping, vergezeld door meer dan twee dozijn leiders uit het Mondiale Zuiden. 

Vlak voor die ceremonie had de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) zijn grootste top ooit gehouden. Dat was een bijeenkomst die plaatsvond in de stad Tianjin, niet ver van Beijing. De slotverklaring bevatte de toezegging ‘om te streven naar de totstandkoming van een meer representatieve, democratische, rechtvaardige en multipolaire wereldorde, gebaseerd op algemeen erkende beginselen van het internationaal recht’. 

Het document bevestigde vijf beginselen van vreedzame co-existentie en pleitte voor ‘de gelijkwaardige deelname van landen uit het Mondiale Zuiden aan de bevordering van een open en rechtvaardige internationale samenwerking, met het oog op de opbouw van een door innovatie aangedreven wereldeconomie’.

Er zit een tijdsverschil van zeventig jaar tussen de gebeurtenissen op deze twee foto’s op de boekcover. Dat ze hier samen onder elkaar geplaatst worden is opvallend: China is trouw gebleven aan de vooruitstrevende en revolutionaire beginselen die ten grondslag liggen aan zijn buitenlands beleid. 

Via multilaterale organisaties en initiatieven als de SCO, de BRICS en het Belt and Road Initiative, de Nieuwe Zijderoute — de concrete belichamingen van zijn buitenlands beleid — levert het industrieel en technologisch ontwikkelde China nu op grote schaal een bijdrage aan de ontwikkeling van het Zuiden.  

De buitenlandse politiek van China speelt een centrale rol in de wereldpolitiek en heeft volgens de auteurs een aanzienlijke transformerende invloed op het Zuiden. Dit beleid streeft naar het tot stand brengen van ‘een open, inclusieve, niet vervuilde en mooie wereld waarin duurzame vrede, universele veiligheid en algemene welvaart heersen’. 

Het Westerse imperialisme veroorzaakt daarentegen existentiële bedreigingen voor de mensheid. Die risico’s zijn ‘een grote klimaatramp, het gevaar voor een kernoorlog, artificiële intelligentie als angstscenario en de voortdurende dreiging van pandemieën’. 

De door Chinees president Xi Jinping geformuleerde visie van ‘het opbouwen van een mondiale gemeenschap met een gedeelde toekomst’ is een rijk en veelomvattend concept, dat eeuwen aan geschiedenis, politieke ontwikkeling, klassenstrijd en menselijke opoffering in zich verenigt. 

In China’s Foreign Policy and the Making of a Multipolar World worden al deze thema’s zeer diepgaand en met veel deskundigheid behandeld. Het is een echte aanrader.

Francisco Dominguez is Brits anti-imperialistisch academicus en activist. Hij was in 1973 politiek vluchteling uit het Chili van Pinochet. Dominguez leidt de Research Group on Latin America aan de Middlesex University, is nationaal secretaris van de Britse Venezuela Solidarity Campaign en zetelt in het bestuur van de Britse Cuba Solidarity Campaign. Dit is een samenvatting van zijn boekrecensie Review: China’s Foreign Policy and the Making of a Multipolar World, de volledige vertaling van deze recensie werd gemaakt door Dirk Nimmegeers.