De ultrarijke 0,1 procent van de wereld pompt meer CO₂ in de atmosfeer dan de armste helft van de mensheid
Iemand uit de rijkste 0,1 procent – ongeveer 8 miljoen mensen ter wereld – heeft gemiddeld bijna 400 keer meer bijgedragen aan extreme hittegolven dan iemand uit de armste 3,5 miljard aardbewoners. Bovendien verdient diezelfde elite ook nog aan de klimaatrampen die ze zelf aanricht. Ook in België stoot de ultrarijke 0,1 procent veertien keer meer CO₂ uit dan de gemiddelde Belg en 22 keer meer dan de onderste inkomenshelft.
Het rapport van Oxfam verschijnt naar aanleiding van de VN-klimaattop COP31, in Turkije van 9 tot 20 november. Het laat zien hoe de superrijken de klimaatontwrichting aanjagen. Tegelijk zijn het de gewone mensen zijn die de zwaarste klappen krijgen bij overstromingen, branden en hongersnood, de armsten eerst.
Een jaar uitstoot van de rijkste één procent zal 1,9 miljoen extra hitte gerelateerde sterfgevallen veroorzaken. 78 procent van die sterftegevallen zal plaatsvinden in lage- en lagere-middeninkomenslanden. Ook België bleef deze zomer niet immuun voor deze hittegolven: met 2935 hittedoden nam de klimaatcrisis opnieuw dodelijke vormen aan.
Zal iedereen de klimaatverloedering voelen?
De klimaatcrisis wordt vaak omschreven als een gedeelde uitdaging voor de mensheid. Dat is ze niet. Wie het minst heeft bijgedragen aan het probleem, verliest zijn huis, zijn oogst en steeds vaker zijn leven.
Voor hen betekenen klimaatrampen verwoeste huizen, lege spaarboekjes en mislukte oogsten. Daardoor zijn mensen nog kwetsbaarder wanneer de volgende ramp toeslaat. Tegen 2050 kunnen maar liefst één miljard mensen – ongeveer tien procent van de toekomstige wereldbevolking – ontheemd raken door de klimaatcrisis. Oxfam berekende dat 1,18 miljoen, oftewel 78 procent, van de extra sterfgevallen door hitte zal plaatsvinden in lage- en lagere-middeninkomenslanden.
Ondertussen onttrekken de superrijken wereldwijd zich van elk gevaar door zich terug te trekken in hightech ondergrondse overlevingsbunkers, eigen brandweerploegen in te huren en private verzekeringen af te sluiten. Bovendien verdienen ze actief aan de gevolgen van hun vervuiling.
Focus verschuift van rijke landen naar ultrarijke individuen
Landen die zich richten op groen beleid dat iedereen behandelt als "gelijke uitstoters en even verantwoordelijk", riskeren veel oppositie van de bevolking, zegt Alex Maitland, adviseur ongelijkheidsbeleid bij Oxfam.
"Vroeger lag de focus sterk op de kloof tussen rijke en arme landen en de historische verantwoordelijkheid voor uitstoot (…) maar eigenlijk gaat het om de rijkste mensen ter wereld versus de rest van de wereld, als het gaat om wie de meeste verantwoordelijkheid draagt."
In het VK is de uitstoot van de armste 50 procent van de bevolking sinds 1990 met meer dan een kwart gedaald
“Dit is geen tragedie van een gedeeld lot; het is een misdaad van extreme ongelijkheid”, voegt Amitabh Behar, algemeen directeur van Oxfam International er aan toe.
Door gegevens over koolstofongelijkheid te combineren met geavanceerde modellen voor klimaatattributie, heeft Oxfam vastgesteld dat de rijkste één procent verantwoordelijk is voor twintig procent van de opwarming van de aarde sinds 1990.
Per persoon stoot die één procent 100 keer meer uit dan iemand uit de armste helft van de mensheid. De uitstoot van de rijkste één procent zal tegen 2050 bijna 53.000 miljard dollar aan schade veroorzaken. De rijkste 0,1 procent wereldwijd veroorzaakt ruim drie keer zoveel koolstofvervuiling als de volledige bevolking van Sub-Sahara Afrika: 1,3 miljard mensen.
Terzelfdertijd is in sommige ontwikkelde landen de uitstoot die wordt toegeschreven aan groepen met een lager inkomen de afgelopen decennia wél afgenomen, terwijl het niveau dat aan de zeer rijken wordt toegeschreven, juist is geëxplodeerd.
“In het VK bijvoorbeeld is de uitstoot van de armste 50 procent van de bevolking sinds 1990 met meer dan een kwart gedaald, deels dankzij een groenere elektriciteitsvoorziening door de uitrol van hernieuwbare energie, maar ook door efficiëntere woningen en technologieën”, aldus Maitland van Oxfam.
Privéjets
Privéluchtvaart, die uitsluitend door de superrijken wordt gebruikt, blijft een van de frappantste voorbeelden van extreme koolstofongelijkheid. Uit nieuwe analyse door Oxfam van trackinggegevens van privéjets blijkt dat ze samen in twee seconden meer koolstofvervuiling uitstoten dan iemand uit de armste helft van de mensheid in een jaar.
In 2025 vertrokken er in België 9026 privévluchten. Samengeteld waren deze privéjets 1,9 jaar continu aan het vliegen, of 193 keer rond de aarde. Ze stootten gezamenlijk 34.580 ton CO₂ uit en het zou 173.000 bomen vereisen om dit te compenseren.
Verdienen aan de rampen
Het rapport van Oxfam toont ook aan hoe klimaatrampen een steeds lucratievere business zijn geworden. De wereldwijde markt voor rampenherstel zal naar verwachting groeien van 70 miljard naar 92 miljard dollar per jaar in 2029.
Het Saudische staatsoliebedrijf Aramco is verantwoordelijk voor 4 procent van de wereldwijde CO₂-uitstoot
De nieuwe Destroy & Rebuild Index van Oxfam identificeert 217 bedrijven die verdienen aan sectoren die de klimaatontwrichting aanwakkeren én aan rampenparaatheid, herstel en wederopbouw. BlackRock en Vanguard hebben belangen in 92 procent van die bedrijven in de index. Hun gezamenlijke investeringen bedragen meer dan 1000 miljard dollar.
Anderzijds heeft de koolstofuitstoot van de rijkste één procent sinds 1990 de wereldwijde economische productie met 2,9 biljoen dollar doen dalen. Tegen 2050 loopt dit op tot 52,6 biljoen dollar, wat overeenkomt met een verlies van 0,5 procent van het cumulatieve mondiale bbp over die periode. De zwaarste economische tol valt in de landen die het minst verantwoordelijk zijn voor klimaatverandering.
Klimaatrampen worden bovendien aangegrepen om beleid door te drukken dat de ongelijkheid vergroot, zoals de privatisering van klimaatmaatregelen en publieke diensten, landroof, deregulering en belastingvoordelen voor de superrijken. Het resultaat is een vicieuze cirkel van onrecht: in ongelijkere landen ligt het aantal doden door overstromingen zeven keer hoger.
Eisen van Oxfam op COP31
Oxfam wil dat regeringen op COP31 ervoor pleiten rijke vervuilers te laten betalen en hun koolstofuitstoot aanzienlijk en snel terug te dringen, onder meer via permanente vermogens- en inkomensbelastingen, een permanente belasting op fossiele bedrijven en belastingen op luxeproducten met een hoge uitstoot, zoals privéjets.
Daarmee kan de publieke klimaatfinanciering voor het mondiale Zuiden substantieel verhogen: giften in plaats van leningen die de schuldenlast alleen nog maar vergroten. Voor België houdt dit 500 miljoen euro per jaar in. Het mondiale bedrag voor klimaatadaptatie moet tegen 2035 verdrievoudigd worden.
Tegelijk moet de ongelijkheid binnen en tussen landen radicaal aangepakt worden, onder meer via klimaatbestendige publieke infrastructuur en publieke diensten. In België kan een rechtvaardige uitfasering van de jaarlijkse subsidies voor fossiele brandstoffen de gelijkheid vergroten en de uitstoot verminderen.
Volgens de recentste cijfers zijn we de kaap van 1,5 graad opwarming al voorbij en stomen we door naar + 2,8 graden midden deze eeuw
Er moet tenslotte een einde gemaakt worden aan woekerwinsten op klimaatrampen. Regeringen moeten de macht van bedrijven inperken bij noodhulp, wederopbouw en voedselsystemen tijdens rampen.
Geen middelen meer voor klimaatwetenschappers?
In oktober zou normaal ook de tijdlijn voor het volgende VN-klimaatrapport worden goedgekeurd maar op de vergadering van het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change in de Verenigde Naties bleek dit – normaal louter formele – agendapunt plots een groot probleem.
Dit rapport over de evolutie van de klimaatverandering moet af geraken tegen de klimaattop van 2028 om als uitgangspunt te kunnen dienen voor de evaluatie van en onderhandelingen over de verdere engagementen om de opwarming af te remmen.
Omdat Trump de VS én haar financiering in januari terugtrok uit het klimaatakkoord van Parijs, profiteren onder andere Saudi-Arabië en India, die zelf helemaal niets bijdragen aan het budget van IPCC, daarvan om voor uitstel te pleiten voor het rapport.
The Guardian vond in september dat twaalf IPCC-wetenschappers betaald worden door het Saudische staatsoliebedrijf Aramco. Dit bedrijf alleen is verantwoordelijk voor vier procent van de wereldwijde CO₂-uitstoot.
Bij de opening van COP31 in Antalya zei Jim Skea, voorzitter van het IPCC, diplomatisch dat regeringen het nog niet eens zijn over de planning van drie rapporten die de kern vormen van het zevende evaluatierapport van het IPCC.
Volgens Skea weten de auteurs, die op vrijwillige basis meewerken, nog altijd niet welk werk er begin 2027 van hen wordt verwacht. Hij dringt aan dat de beslissing alsnog valt op 1 december – wanneer de plenaire vergadering wordt hervat – en dat regeringen dan overeenstemming bereiken over de planning en het bijbehorende budget voor 2027 en de jaren daarna.
Volgens de recentste cijfers zijn we de kaap van 1,5 graad opwarming al voorbij en stomen we door naar + 2,8 graden midden deze eeuw. Het rapport is noodzakelijk om betere projecties van toekomstige extreme waarden van temperatuur en neerslag te maken en zo efficiënte adaptatie van landbouw en infrastructuur mogelijk te maken. Dat sommige leiders de toekomst van het IPCC in gevaar brengen is ronduit onverantwoord.
Kunnen er in Antalya stappen vooruit komen?
Dat er nu al gepusht wordt om de zogenaamde Global Stocktake van 2028 – waarbij men de stand van zaken evalueert en nieuwe doelen worden uitgetekend – uit te stellen is een teken aan de wand. Het verdriedubbelen van hernieuwbare energie en het verdubbelen van energie-efficiëntie tegen 2030, zoals eerder overeengekomen, zal wellicht niet gehaald worden.
Greenpeace steunt het een initiatief van Turkije voor versnelde elektrificatie. Dit heeft als doel om het aandeel van elektriciteit in het wereldwijde energieverbruik te verhogen tot 35 procent in 2035. Dat mag wel niet afleiden van de uitfasering van fossiele brandstoffen. Want alleen als kolen, olie en gas worden vervangen door hernieuwbare energie kan elektrificatie de klimaatcrisis oplossen.
De plannen die vele landen voorleggen voor die uitfasering zijn erg vaag. Duidelijke einddata voor het gebruik van kolen, olie en gas ontbreken.
België sneed in 2025 21 procent in de internationale klimaatfinanciering, een besparing die in 2026 nog groter zal worden
Tijdens COP30 in het Amazonegebied werden geen ambitieuze beslissingen over bossen genomen maar nu biedt het door Brazilië geleide initiatief ‘2030 Forest Roadmap’ een cruciale kans om toezeggingen en overeengekomen doelstellingen in actie om te zetten. Tijdens COP31 roept Greenpeace regeringen op om te zorgen dat het doel gehaald wordt om ontbossing in 2030 te stoppen.
Rijke landen schroeven helaas hun klimaatfinanciering terug. Op COP31 is het van cruciaal belang dat zij over de brug komen met klimaatfinanciering. Dat geld kunnen ze vinden door de rijke, vervuilende olie- en gasbedrijven en de superrijken laten betalen voor hun klimaatschade. Momenteel boeken olie- en gasbedrijven megawinsten.
Bij COP29 spraken landen af dat vanaf nu jaarlijks 300 miljard moet zijn. Dit doel is ontoereikend voor kwetsbare landen om fossiele brandstoffen uit te faseren en zich te beschermen tegen de gevolgen voor klimaatverandering, maar zelfs die som in onzeker.
België: uitstoot stijgt, klimaatgeld daalt
België heeft zelfs geen plan om fossiele brandstoffen uit te faseren terwijl de uitstoot van broeikasgassen hier blijft stijgen. De regeering werd begin dit jaar door de Europese Commissie op de vingers getikt over het energie- en klimaatplan. Met een magere ambitie van 20,4 procent hernieuwbare energie tegen 2030 blijft ons land ver onder de 33 procent die nodig is om de – eigenlijk ook al onvoldoende – Europese koers te volgen.
Daarbij sneed België 2025 maar liefst 21 procent in de internationale klimaatfinanciering, een besparing die in 2026 nog groter zal worden.
“Ministers Depraetere en Crucke, die dit jaar voor België naar de klimaattop trekken, mogen dan wel graag verkondigen dat ze de wetenschap steunen en internationale klimaatambities koesteren, de harde werkelijkheid is dat ons land de uitstoot laat stijgen en het internationale klimaatbudget terugschroeft. Dat slechte rapport spreekt veel luider dan al hun mooie woorden”, besluit Nadia Cornejo van Greenpeace België.
