Buigen of barsten: wordt Cuba de volgende trofee van Donald Trump?
Sinds de revolutie van 1959 is Cuba een doorn in het oog van Washington. Het bestaan van een socialistisch project op amper 150 kilometer van de Amerikaanse kust was onaanvaardbaar. Generaties presidenten probeerden het eiland op de knieën te krijgen via sabotage, isolatie en economische druk.
Het Cubaanse voorbeeld moest verdwijnen, of minstens zo beschadigd worden dat het geen inspiratie meer kon bieden. Die strategie leidde tot de langstdurende economische blokkade uit de moderne geschiedenis, die vandaag nog altijd het leven van miljoenen Cubanen bepaalt.
Geen strategische partner meer
Decennialang kon Cuba rekenen op externe steun. Eerst van de Sovjet-Unie en de Comecon-landen,[1] later van Venezuela. Die bondgenootschappen vormden een levenslijn, vooral voor energievoorziening en handel. Maar die tijd is sinds dit jaar voorbij.
Na de ontvoering van Maduro leek de tijd rijp om de Cubaanse revolutie een genadeslag toe te brengen
Na de ontvoering van de Venezolaanse president Nicolás Maduro door Amerikaanse troepen viel een cruciale partner weg. Voor het eerst sinds 1959 heeft Cuba geen echte strategische partner meer en staat het er nagenoeg alleen voor. Havana is kwetsbaarder dan ooit. Voor het Witte Huis leek daarom de tijd rijp om de revolutie een genadeslag toe te brengen.
Trump verklaarde openlijk dat hij Cuba kon innemen. "Of ik Cuba nu bevrijd of inneem: ik denk dat ik er alles mee kan doen wat ik wil”, zei hij tegen journalisten in het Witte Huis in Washington.
Om dat te bereiken stelde hij op 29 januari een totale olieblokkade in. Landen die nog olie durven te leveren aan het eiland, worden door Washington onder loodzware druk gezet. Naast de energiestop probeert minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio systematisch elke bron van buitenlandse valuta voor Cuba droog te leggen.
Meer bepaald richt hij zijn pijlen op de internationale medische missies. Door gastlanden te dwingen Cubaanse artsen uit te zetten, verliest het eiland de op dit moment grootste bron van inkomsten, die het gebruikt voor de import van medicijnen en basisvoedsel.
Samenleving tot stilstand
Cuba is historisch sterk afhankelijk van import, door zijn verleden als monocultuurkolonie waarin de economie op één exportproduct was gericht en door het gebrek aan grondstoffen. Vooral de import van energie is daarbij van cruciaal belang.
Vóór de energieblokkade verbruikte Cuba ongeveer 110.000 vaten olie per dag, waarvan 40.000 intern geproduceerd werden. De rest kwam uit Venezuela, Mexico en Rusland. Sinds januari is die toevoer volledig opgedroogd.
Geen enkele economie houdt stand wanneer ze moet draaien op 40 procent van haar energie én tegelijk financieel wordt gewurgd
De Cubaanse overheid erkent dat er in het verleden fouten zijn gemaakt, zoals de mislukte monetaire hervorming van 2021 met forse inflatie tot gevolg.[2] Maar geen enkele economie houdt stand wanneer ze moet draaien op amper 40 procent van haar energie én tegelijk financieel wordt gewurgd.
Voor de Cubaanse bevolking vertaalt deze crisis zich in een harde realiteit. Steden liggen stil omdat er geen brandstof is voor bussen en auto’s. De industrie kan amper nog draaien, winkels raken moeilijk bevoorraad en voedsel wordt schaarser.
De gezondheidszorg, ooit een paradepaardje van de revolutie, staat onder zware druk. Operaties worden uitgesteld of geannuleerd uit angst voor stroompannes. De sterfte tijdens het eerste levensjaar is verdubbeld.
Kwetsbare, vroeggeboren baby’s sterven in couveuses als het licht uitvalt, ook al doet het medisch personeel alles wat het kan om ze manueel te blijven beademen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is de situatie “zeer zorgwekkend”.
Zelfs toerisme, lang een belangrijke bron van buitenlandse inkomsten, stort in door de onbetrouwbare infrastructuur. Hotels zonder elektriciteit trekken geen bezoekers. Zo wordt de economische wurggreep steeds strakker.
De veerkracht van de Cubaanse bevolking wordt momenteel tot het uiterste getest in een overlevingsstrijd die door Washington doelbewust is gecreëerd om sociale onrust en een volksopstand uit te lokken.
Doel en strategie van Washington
Net zoals in de oorlog tegen Iran zijn de doelstellingen van de regering Trump niet echt duidelijk. Het lijkt er ook op dat Trump en Rubio niet op dezelfde lijn zitten.
Veel Cubanen die in de VS wonen, willen niet minder dan een regimewissel. Een harde maar invloedrijke kern zal elke toenadering tot Cuba fel tegenwerken en zelfs proberen te saboteren. Voor zijn toekomstige politieke carrière is Rubio, zelf zoon van Cubaanse migranten, afhankelijk van deze groep hardliners. Hij heeft al aangegeven dat hij aanstuurt op een regimewissel.
Omdat het Cubaanse politieke systeem stevig verankerd is, lijkt een klassieke regimewissel onwaarschijnlijk
Een klassieke regimewissel lijkt echter onwaarschijnlijk. Het Cubaanse politieke systeem is stevig verankerd en geniet nog steeds heel wat legitimiteit.[3] Daarnaast is er in de VS weinig of geen steun voor een militaire interventie.[4]
Bij Trump speelt de druk van de Amerikaanse Cubanen niet. Bovendien heeft hij, door de oorlog in Iran en het uitblijven van een vredesakkoord in Oekraïne, dringend een politieke ‘overwinning’ nodig om sterker te staan bij de cruciale midterm-verkiezingen[5] van november.
Rubio is een zwaargewicht in het Witte Huis. Hij is de eerste persoon sinds Henry Kissinger die tegelijk nationaal veiligheidsadviseur én minister van Buitenlandse Zaken is. Maar toch is hij minder machtig dan Kissinger. Onder Donald Trump is zijn ministerie uitgehold, terwijl gevoelige dossiers zoals de oorlog in Oekraïne, Gaza en Iran vooral toevertrouwd zijn aan Steve Witkoff en Jared Kushner.
Ook in het dossier Cuba lijkt het erop dat hij zijn stempel niet kan drukken. De focus bij de huidige onderhandelingen tussen Cuba en de VS is niet politiek (regimewissel), maar in de eerste plaats economisch.
Trump wilde al lang zaken doen met Cuba en onderzocht in 1998 zelfs een investering, die mogelijk in strijd was met de blokkadewetgeving. Later registreerde hij er zijn merk. Voor hem telt vooral een regering die Amerikaanse producten importeert, ongeacht het politieke stelsel, aldus The Economist.
Met de energieblokkade wil Washington Cuba nu dwingen tot economische hervormingen die Amerikaanse bedrijven ten goede komen. Het wil toegang tot strategische sectoren zoals energie, havens, toerisme en telecom. Daarbij verwacht de VS verregaande liberalisering: grotere private bedrijven, openstelling van het banksysteem en het afbouwen van staatsmonopolies.
Washington is niet uit op een regimewissel, maar kiest voor een subtielere strategie, geïnspireerd door Venezuela
Politieke verandering is in dat verband eerder een middel dan een einddoel. Washington is niet uit op een regimewissel, maar kiest voor een subtielere strategie, geïnspireerd door Venezuela. Geen volledige omverwerping, maar een zogenaamde regime tweaking: gedwongen samenwerking met beperkte aanpassingen van de politieke leiding.
Signalen uit Washington suggereren dat het vertrek van de Cubaanse president Díaz-Canel een voorwaarde kan zijn voor een akkoord.
Cubaans antwoord
Maar de uithongering leidt niet tot een massale opstand. Volgens Daniel Montero, journalist van Democracy Now, zijn mensen vooral bezig met overleven: met de vraag wat ze nog kunnen eten. De frustratie groeit, maar richt zich niet tegen de regering, wel tegen Trump, en versterkt de wil om weerstand te bieden. (Bekijk zijn reportage hieronder).
Illustratief is hoe Silvio Rodríguez, de bekendste zanger van het eiland en loyaal maar kritisch ten aanzien van de regering, symbolisch vroeg om een Kalasjnikov-geweer. Hiermee wilde hij benadrukken Cuba in geval van een aanval te verdedigen.
Ook de regering blijft strijdvaardig. Er waren in het verleden al plannen om via zonnepanelen minder afhankelijk te worden van ingevoerde brandstof en de energie te vergroenen. Door de huidige energieblokkade wordt die omschakeling nu versneld uitgevoerd.
Van onderwerping ten aanzien van de VS is geen sprake. President Díaz-Canel waarschuwde dat elke poging tot regimeverandering op “onbreekbaar verzet” zal botsen. Tegelijk maakte hij bekend dat er gesprekken gestart zijn, op basis van respect voor de Cubaanse soevereiniteit.
Tezelfdertijd stelt de Cubaanse regering zich pragmatisch op. Er zijn een twintigtal gevangenen vrijgelaten die betrokken waren bij gewelddadige rellen na protesten tegen de economische situatie in de zomer van 2021. Daarnaast worden ingrijpende economische hervormingen doorgevoerd. Buitenlandse investeringen worden aangemoedigd en ook Cubanen in het buitenland mogen nu investeren op het eiland. Dat is een opmerkelijke opening na decennia van strikte controle.
De onvoorspelbaarheid van Trump blijft de grootste variabele in dit conflict
Daarnaast is Cuba bereid om te praten over compensaties voor genationaliseerde Amerikaanse eigendommen, op voorwaarde dat ook de schade van de blokkade erkend wordt. Het zijn voorstellen die getuigen van een constructieve houding, maar het is onzeker of en in welke mate Trump hierop zal ingaan. Zijn onvoorspelbaarheid blijft de grootste variabele in dit conflict.
Zal Washington Cuba gebruiken als een snelle overwinning om binnenlandse politieke winst te boeken, waarbij een deal wordt gesloten die een aantal economische kansen creëert voor Amerikaanse bedrijven? Of wordt de middeleeuwse belegering gerekt om de eilandbewoners nog meer tot wanhoop te drijven?
Beide scenario’s zijn mogelijk. Wat vaststaat, is dat de Cubaanse bevolking de prijs betaalt voor dit meedogenloze geopolitieke spel.
Internationale solidariteit noodzakelijk
Tegen deze achtergrond groeit internationale solidariteit. Landen zoals Mexico, Rusland, China, Vietnam en nu ook Spanje hebben reeds hun steun uitgesproken en sturen humanitaire konvooien om de blokkade te doorbreken.
Het is een schande dat de Belgische regering weigert om deze misdadige uithongeringsstrategie te veroordelen
De voorbije weken arriveerden meer dan honderd activisten, vakbondsleden en Europarlementsleden in Havana met humanitaire hulp ter waarde van een half miljoen euro. Daarnaast bereikte het konvooi ‘Nuestra América’ Havana met extra goederen, om de bevolking te ondersteunen. Deze 'flotilla's’ leveren niet alleen voedsel en medicijnen, maar sturen ook een krachtig politiek signaal tegen de Amerikaanse hegemonie en willekeur.
Tegelijk blijft het oorverdovend stil in Europa, met Spanje als grote uitzondering. Het is een schande dat de Belgische regering, samen met vele andere westerse bondgenoten, weigert om deze misdadige uithongeringsstrategie te veroordelen. Door weg te kijken, maken wij onszelf medeplichtig aan de vernietiging van een volk.
De komende weken zullen beslissend zijn voor het Cubaanse volk.
Steun
Je kan Cuba steunen via het project ‘Maleta Solidaria’ (solidaire valies). Cubareizigers nemen een valies extra mee met medische en andere hulpgoederen.
Contactpersoon: Yania Larrinaga: ylarrinaga@yahoo.com; 0479 10 87 62.
Financiële steun: BE87 5230 8041 4994 Vermeld: Maleta Solidaria. Opgelet: in je bericht nooit ‘Cuba’ vermelden, want dan is het mogelijk dat de transactie vanwege de onderdanigheid van onze banken aan de VS geweigerd wordt.
Meer info vind je op de Facebookpagina.
Lees ook:
- Trump: “Ik kan met Cuba doen wat ik wil”
- Alexander Deprez: "Als Cubanen opgeven, verandert het eiland weer in een paradijs voor de Amerikaanse maffia"
- Van blokkade naar verstikking: VS-oorlog tegen Cuba gaat zijn meest brute fase in
Notes:
[1] De Comecon was een economisch samenwerkingsverband van socialistische landen onder leiding van de Sovjet-Unie, bedoeld om handel en productie binnen het Oostblok te coördineren en te versterken.
[2] De monetaire hervorming (“Tarea Ordenamiento”, 2021) schafte het dubbele muntsysteem af en moest de economie transparanter maken. In de praktijk leidde ze tot hoge inflatie, stijgende prijzen en koopkrachtverlies, terwijl productiviteit en aanbod achterbleven. Daardoor verergerde de economische crisis in plaats van ze op te lossen.
[3] Dat is onder meer het gevolg van de praktijk van uitgebreide consultatie van de bevolking bij belangrijke beslissingen, zoals de wijziging van de grondwet (2019) of het erkennen van het homohuwelijk (2022). Telkens kwam een grote meerderheid van de bevolking opdagen om te stemmen.
[4] Slechts 13 procent is voorstander terwijl 61 procent er tegen is.
[5] De midtermverkiezingen in de Verenigde Staten vinden elke vier jaar halverwege de ambtstermijn van de president plaats, meestal in november. Kiezers stemmen dan voor het hele Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat, wat vaak bepaalt hoeveel macht de president nog heeft.
