Regering struikelt over begroting: wie betaalt de gebroken potten?
Vandaag is het antwoord op wie betaalt en wie profiteert opvallend consistent: de werkenden betalen, de grote vermogens blijven gespaard, en politici bedienen zichzelf.
Dat de regering voor het tweede jaar op rij struikelt over de begroting, heeft alles te maken met de mobilisatie van sociale bewegingen tegen de logica achter die begroting. Elk jaar is het immers hetzelfde liedje: regeringen moeten een begroting opmaken, en omdat ze zich zo graag een goede huisvader noemen, moet er bespaard worden. Anders is de rekening niet op orde, zeggen ze. En dan wordt nog maar eens bespaard op onderwijs, pensioenen, cultuur, lonen, openbaar vervoer, langdurig zieken en kindergeld …
Ze hebben het dan in koor over een begroting in "evenwicht", alsof het om een neutrale boekhoudregel gaat. Maar een begroting opmaken, is een politieke keuze: wie draagt de lasten, wie moet besparen en waar gaat het geld naartoe? Dit artikel volgt die drie vragen.
Het tekort als drukmiddel
Sinds de jaren 1970 is er haast nooit een periode geweest zonder begrotingstekort. Zo wordt het begrotingstekort een middel dat wordt gebruikt om permanent druk te zetten op de werkende mensen en om rijkdom door te sluizen van die werkende mensen naar de rijksten. Niet alleen rechtstreeks via subsidies en belastingontwijking, maar ook via de rentes. Als de overheid geld leent bij de bank, moet ze daar immers ook interesten op betalen.
Het tekort is een handig argument: het maakt besparingen onvermijdelijk en verzet duur. De regering zegt geen keuze te hebben, want de schulden moeten worden terugbetaald. Maar die schulden worden terugbetaald aan de banken, die zo naast de rentes nog eens profiteren.
Moet het echt altijd bij de werkende mensen gezocht worden?
Als we politici en media mogen geloven, kan het niet anders: de werkende mensen betalen steeds opnieuw het gelag. Soms rechtstreeks, met besparingen op pensioenen en kindergeld, loonblokkeringen, wegenbelasting en extra taksen. Vaker onrechtstreeks: overheidsdiensten worden duurder of verdwijnen. De trein wordt duurder, er rijden minder trams, bibliotheken verdwijnen, concerten, theater, kinderopvang en doktersbezoeken worden duurder, enzovoort.
Breedste schouders
'De breedste schouders moeten het meest bijdragen' klinkt goed, maar het hangt er natuurlijk van af wat je ermee bedoelt. Voor de klassieke politieke partijen, en zeker voor N-VA, zijn dat niet de mensen met veel geld. Zij bedoelen hiermee letterlijk de breedste schouders: de werkende mensen dus. Oftewel: de mensen die hun inkomen uit arbeid halen, niet uit vermogen.
Zo wordt een eis tot eerlijkheid omgedraaid tot een pleidooi voor meer besparingen
Arbeidsinkomen worden in België belast met progressieve tarieven (maximaal 50 procent), terwijl vermogensinkomen doorgaans wordt belast met een lager vast tarief (zoals 30 procent op dividenden/renten), waardoor de belastingdruk op de allerrijksten juist lager is.
De vakbonden werkten dan ook een alternatieve begroting uit. Die levert 21 miljard euro op en mikt vooral op de top, de mensen met veel geld. "Daarbij moet onder meer gekeken worden naar fiscale constructies, managementvennootschappen, een eerlijkere bijdrage van grote vermogens en kapitaalinkomsten, subsidies waarvan het maatschappelijk rendement onvoldoende bewezen is en een versterking van de fiscale administratie en de sociale inspectiediensten", aldus de vakbond ABVV.
"Dat betekent dat inkomsten uit arbeid en kapitaal op dezelfde manier moeten belast worden", zegt ook Ann Vermorgen, voorzitter van de vakbond ACV. "Vandaag is dat niet het geval. Wie werkt, draagt vandaag in verhouding veel meer af van zijn loon dan wie inkomsten uit vermogen haalt. Die maatregel alleen al zou 12,9 miljard euro opleveren."
Ook pleiten de vakbonden voor een grondige evaluatie en inperking van bedrijfs- en loonsubsidies. Loonsubsidies bedragen momenteel 11 miljard euro. "Zowel de Nationale Bank als het Planbureau stellen dat loonsubsidies te weinig opbrengen voor onze economie. Die maatregel kritisch onder de loep leggen, kan 700 miljoen euro opleveren."
Waar gaat het geld dan wel naartoe
Iedereen moet volgens de regering besparen, maar als het gaat om bewapening en militarisering, dan staat er geen grens op de uitgaven. Een plan dat de NAVO goedkeurt, zal België in de periode 2027-2029 rond de 45 miljard euro kosten. Dat is 15 miljard euro meer dan in de vorige regeerperiode. Gewoon de defensie-uitgaven houden op wat ze waren, zou al een besparing zijn van 15 miljard euro.
Maar minister van Defensie Theo Francken heeft grootsere plannen. Die voorziet voor de periode 2027-2035 in 156 miljard euro aan defensie-uitgaven. Jan Jambon bracht daar enkele aanpassingen in aan, waardoor het iets meer zal kosten: 166 miljard euro.
Dat geld moet dan zogezegd dienen om ons land beter te beschermen. Maar wie van nabij bekijkt waar het geld naartoe gaat, ontdekt andere doelstellingen. Neem de 6 miljard euro voor gepantserde voertuigen. Met die voertuigen kan je bij een grootschalig conflict geen kant uit: ze zijn helemaal gericht op "counterinsurgency" in Afrika. En dan hebben we het nog niet over peperdure aanvalswapens zoals de F-35's, de fregatten of een volledig nieuwe brigade gericht op buitenlandse interventies.
Het is geen toeval dat de defensie-uitgaven stijgen, terwijl er op de sociale zekerheid wordt bespaard.
Bewapening is een markt: ze levert winst op voor de militaire industrie
Een deel van de militaire uitgaven houdt men in Europa buiten de tekortregels. Het zijn dus nieuwe schulden die nu worden gemaakt, maar die we pas later gaan betalen. Wie profiteert dan van de aankopen? De militaire industrie uiteraard, maar natuurlijk ook de banken die de interesten innen op het geld dat de overheid leende. En wie profiteert van die interesten? Vooral grote financiële instellingen en grote vermogens.
Dit is niet enkel in België. Duitsland mag bijvoorbeeld wettelijk geld lenen voor militaire doeleinden, terwijl ook daar op de sociale zekerheid ongezien bespaard wordt. Zo lijkt het begrotingstekort georganiseerd. Een hele retoriek van 'veiligheid' houdt de logica in stand die besparingen op zorg en onderwijs rechtvaardigt.
Zelfbediening mag wat kosten
De zelfbediening stopt niet bij de wapens. Ook bij de eigen werking en bij aanbestedingen gaat het geld naar de top.
In 2024 kregen de politieke partijen in totaal 83,7 miljoen euro aan directe subsidies van de overheid. Men zou de indexering van toelagen bevriezen tot 2030, maar in 2025 keerden de politieke partijen zichzelf 3 miljoen euro meer uit dan het jaar daarvoor.
In België ligt het gemiddelde maandloon op 3.585 euro bruto, maar voor parlementsleden begint het aan 8.990 euro bruto per maand. En daar moet je nog ruim 33.000 euro onkosten bijrekenen, plus vakantiegeld en een eindejaarspremie.
Een parlementslid verdient dus al gauw ruim drie keer zoveel als de gemiddelde Belg
Daarnaast bestelde minister Theo Francken drones bij een vriend met wie hij "regelmatig gaat wandelen". Die drones bleken tot vier keer duurder te zijn dan de gangbare marktprijs. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden bestelde software voor de politie bij de Franse firma Sopra Steria, waarvoor ze nog als zakenadvocate had gewerkt. Het project werd een dikke flop met een kostprijs van 140 miljoen euro.
In 2025 gaf de Vlaamse regering 378 miljoen euro uit aan ICT-consultants, goed voor meer dan 1.700 externe consultants met dagtarieven die gemiddeld oplopen tot 2.240 euro. Zou men die mensen aanwerven als ambtenaren, met wat extra voordelen die in de IT-sector gangbaar zijn, dan zou men gemakkelijk 250 miljoen euro kunnen besparen.
Als dit zou gaan over een ver buitenland zouden onze media het hebben over corruptie en zelfbediening. Maar blijkbaar zijn onze media bijziend en zien ze die problemen enkel wanneer ze zich voordoen op een ander continent.
Waar het geld zit dat de overheid laat liggen
We zouden nog even verder kunnen gaan met opsommen en uitspitten hoe men de afgelopen decennia steeds weer bespaarde op sociale zekerheid en publieke diensten, terwijl de rijksten in een steeds sneller tempo rijker worden.
Hebben we het al gehad over de miljarden belastinginkomsten die de overheid elk jaar mist door belastingontwijking?
De regelgeving hierover is immers zo gemaakt dat wie beschikt over dure advocaten-fiscalisten, de inkomsten zo kan beheren dat die er legaal amper belastingen op moet betalen. Hoogleraar Michel Maus schat dat er op die manier jaarlijks 40 miljard euro aan belastinginkomsten aan de staat ontsnapt. Dat is dus vier keer het bedrag dat de regering vandaag zoekt.
Vermogensbelasting of miljonairstaks: tot 8 miljard euro
Heel wat sociale bewegingen pleiten ook voor een vermogensbelasting. Daarbij zou men alle vermogens boven een bepaald bedrag een extra belasting opleggen. Er bestaan diverse varianten en voorstellen.
De oorsprong moeten we in België zoeken bij de PVDA. Zij willen een extra belasting van 2 procent heffen op vermogens boven de 5 miljoen euro en 3 procent voor vermogens boven de 10 miljoen euro. Samen zou dit goed zijn voor 8 miljard euro.
Eerlijkere belastingen
In België wordt arbeid nu dus veel meer belast dan vermogen. Wie geld verdient door te werken, betaalt veel meer belastingen dan wie geld verdient door huizen te verhuren, op de beurs te spelen of winsten op te strijken. In België draagt de rijkste 1 procent gemiddeld 23 procent van zijn inkomen af aan de overheid, terwijl de gewone Belg gemiddeld zo'n 43 procent afdraagt.
Om dat te keren, lanceerden de vakbonden een petitie voor een vermogenskadaster en eerlijkere belastingen. Je kan je nog steeds aansluiten bij ruim 75.000 ondertekenaars en de petitie tekenen: klik hier.
"Trump-taks" op olie- en gaswinsten
Oppositiepartijen Groen en PVDA pleiten dan weer voor een overwinstbelasting op de energiesector. Groen-voorzitter Aimen Horch stelt voor om een "Trump-taks" in te voeren op de overwinsten die grote olie- en gasbedrijven hebben behaald door de oorlog in het Midden-Oosten, en de opbrengsten te investeren in binnenlandse groene energie, om zo de energierekening van burgers te stabiliseren.
Er zijn dus alternatieven
In heel Europa leggen de regeringen een gelijkaardige begrotingslogica aan de dag. In heel Europa zien we dan ook grote sociale onrust en sociale bewegingen die mobiliseren omdat ze weten dat het anders kan.
In Frankrijk krabbelde de regering al wat terug en kondigde ze investeringen in het onderwijs aan. In Franstalig België werd een aangekondigde prijsverhoging voor tram en bus al gehalveerd.
De regering-De Wever struikelt nu voor het tweede jaar op rij over de begroting. Of dat theater is om de aangekondigde besparingen alsnog op te leggen of ook zal leiden tot een val, zal nog moeten blijken.
De geplande acties van de komende weken en maanden worden hierdoor alleen maar relevanter. De acties willen politici immers dwingen het geld eindelijk eens te gaan zoeken waar het zit. De begroting is geen boekhouding: ze is een keuze, en die keuze wordt niet vanzelf eerlijker.
