Wat als we ons op zorg zouden richten in plaats van controle?
We horen vaak dat België te laks omspringt met langdurig zieken, dat er te veel misbruikers zijn en te weinig controles. Maar hoe zit dat nu echt?
Ik heb Nadia meerdere keren in mijn spreekuur gezien. Nadia is 49 jaar en werkt al meer dan vijftien jaar als verzorgende in een rusthuis. Nadia is iemand met een buitengewoon sterk verantwoordelijkheidsgevoel. Ze werkt hard en heeft altijd de noden van anderen boven de hare gesteld.
Ze vertelt me dat ze steeds minder tijd heeft voor haar patiënten. De werkdruk is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen. Ze moet almaar meer mensen verzorgen binnen dezelfde werkuren. Verschillende van haar collega’s zijn al met ziekteverlof wegens een burn-out. Ze worden vervangen door al te vaak wisselende uitzendkrachten. Een langdurige teamrelatie opbouwen wordt zo onmogelijk. Voldoende opgeleide mensen vinden die de instelling of de patiënten goed kennen lukt evenmin.
Uit angst haar andere collega’s in een lastige situatie te brengen, durfde Nadia geen ziektedagen meer op te nemen, zelfs niet wanneer dat absoluut nodig was. Na maanden van aanhoudende stress en zware werkdruk bij een gebrek aan middelen was haar burn-out een feit. Op dat moment meldde ze zich voor een consult. Ze vertelde me dat ze niet meer uit bed kon komen, dat ze zich door de extreme vermoeidheid verdoofd voelde en dat ze het gevoel had dat ze op haar werk niets fatsoenlijks meer deed.
Tijdens een consult en na een gesprek met haar besloot ik haar voor drie weken arbeidsongeschikt te verklaren. Ik wist dat ik deze periode waarschijnlijk zou moeten verlengen, maar op dat moment had Nadia nog niet geaccepteerd dat ze ziek was en dat genezen meer zou vergen dan een paar dagen rust.
Door de nieuwe maatregelen van de regering-De Wever en minister Vandenbroucke wordt ze in de vierde, zevende en elfde maand van haar arbeidsongeschiktheid opgeroepen door de adviseur-arts van haar ziekenfonds. Daar moet ze telkens haar gezondheidstoestand rechtvaardigen, haar symptomen opnieuw uitleggen en bewijzen van haar arbeidsongeschiktheid voorleggen. Dat belet niet dat haar werkgever de bedrijfsarts kan inschakelen om een eventuele werkhervatting te beoordelen. Hij kan ook op elk moment een controlerend arts naar haar thuis sturen om te controleren of ze nog wel arbeidsongeschikt is.
Van alle patiënten die arbeidsongeschikt zijn door een depressie of burn-out zijn bijna zeven op de tien vrouwen
Naast mijn begeleiding en die van een psycholoog, riskeert Nadia in één jaar tussen zeven en tien controles te krijgen om haar gezondheidstoestand te beoordelen. Deze controles blijven niet zonder gevolgen. Ze versterken haar schuldgevoel en pijnigen haar verantwoordelijkheidsgevoel. Ze denkt dat het allemaal haar eigen schuld is en dat ze zich nog meer moet inspannen om er bovenop te komen. Om een goed herstel mogelijk te maken kunnen we bij de behandeling van een burn-out dit schuldgevoel echter missen als kiespijn. Als elke uitnodigingsbrief, elke controleafspraak een bron van extra stress wordt, is dat volkomen contraproductief.
De definitie van burn-out volgens de WHO stelt dat het een werkgerelateerde aandoening is. We kunnen een burn-out dus niet los zien van de arbeidsomstandigheden. De behandeling omvat automatisch een aanpassing van de werkomgeving vóór de patiënt geleidelijk weer aan het werk gaat. Je kunt van een burn-out genezen, maar de werkgevers moeten daarin ook hun verantwoordelijkheid nemen voor de arbeidsomstandigheden.
In België zijn er veel vrouwen zoals Nadia. Van alle patiënten die arbeidsongeschikt zijn door een depressie of burn-out zijn bijna zeven op de tien vrouwen.
Het blijft een beleidsobsessie om steeds meer te bezuinigen op de gezondheidszorg
Dit soort aandoeningen zijn, samen met musculoskeletale aandoeningen, de afgelopen jaren het sterkst toegenomen. In essentiële sectoren zoals de gezondheidszorg, de sociale hulpverlening of het onderwijs werken vooral vrouwen. Het zijn uitgerekend deze sectoren die al jaren te lijden hebben onder bezuinigingsmaatregelen, herstructureringen, personeelsinkrimpingen en werkintensivering. Achter de cijfers over arbeidsongeschiktheid gaan ook arbeidsomstandigheden schuil die werknemers ziek maken.
In tegenstelling tot wat de Arizona-regering in haar communicatie suggereert, worden zieke werknemers nu al gecontroleerd. Dat tonen Nadia’s ervaringen overtuigend aan. Toch blijft het een beleidsobsessie om steeds meer te bezuinigen op de gezondheidszorg. Bart De Wever gaat zelfs nog verder: hij wil de ziekte-uitkeringen voor werknemers met een burn-out tot twee jaar beperken. Er wordt op geen enkel moment stilgestaan bij de vraag hoe we de zieken kunnen genezen of hoe we kunnen voorkomen dat er zieken bijkomen.
Als arts in opleiding is het mijn eerste taak om patiënten te verzorgen, te begeleiden en alles in het werk te stellen om hun gezondheidstoestand te verbeteren. Dat vergt tijd, vertrouwen en regelmatige opvolging, vooral in de eerstelijnszorg. Daar speelt de huisarts een essentiële rol bij de begeleiding van zieken. Die opvolging moet het mogelijk maken om de moeilijkheden van de patiënt te begrijpen, de zorg aan te passen en, waar mogelijk, een terugkeer naar het werk voor te bereiden onder goede omstandigheden.
Door de nieuwe maatregelen van de regering staan artsen onder druk en worden ze gedwongen hun patiënten te controleren. Dit bemoeilijkt de opbouw van de vertrouwensband die we met hen aangaan. Op die manier keren we terug naar de geneeskunde van de vorige eeuw toen er geen rekening werd gehouden met de mening van de patiënt en alles in zijn of haar plaats werd beslist. Als we onze patiënten goed willen behandelen, moeten we samen met hen, als partners, nadenken over oplossingen om beter te worden.
Werknemers met een burn-out hebben dus geen behoefte aan meer controles of aan een uitkering die beperkt wordt tot twee jaar om ze weer aan het werk te dwingen. Ze hebben behoefte aan een echte investering in de eerstelijnszorg en in de psychologie om hun aandoening beter te kunnen behandelen. Er moet meer verantwoordelijkheid bij de werkgevers worden gelegd. Zij moeten een gezonde werkomgeving garanderen. Er moet daarnaast een einde komen aan bezuinigingen in essentiële sectoren, die steeds meer onder druk staan.
Fiona Pestieau is huisarts bij Geneeskunde Voor Het Volk
