Internationale solidariteit begint niet met oplossingen, maar met luisteren

De documentaire The Power to Connect over een Humasol-project in Senegal, die 8 oktober in Leuven in première is gegaan, laat zien hoe die andere aanpak eruitziet. Niet als een verhaal van Belgische studenten die ergens in Afrika een probleem gaan oplossen, maar als een verhaal van samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid.

Te vaak leeft nog het beeld van ontwikkelingssamenwerking als iets waarbij mensen uit het mondiale noorden beslissen wat goed is voor mensen in het mondiale zuiden. Dat idee is niet alleen achterhaald, het werkt ook niet. Duurzame verandering ontstaat niet doordat iemand van buitenaf komt vertellen wat er moet gebeuren, maar juist wanneer gemeenschappen en hun partners zelf aangeven waar de noden liggen.

Dat is precies het uitgangspunt van Humasol. We gaan niet zelf op zoek naar projecten om 'mensen te helpen'. Projecten ontstaan omdat organisaties en gemeenschappen ons contacteren met een concrete vraag. Vervolgens bekijken we samen met lokale partners, studenten en andere organisaties hoe er een duurzame oplossing kan worden uitgewerkt. Niet vóór mensen, maar mét mensen.

De documentaire volgt een project rond Ferme Moringa in Mbodiène, Senegal, een agro-ecologische opleidingsboerderij die kwetsbare gezinnen en jongeren opleidt in duurzame landbouw. Samen met studenten van KU Leuven en UCAD Dakar werd gezocht naar een manier om de energievoorziening op de boerderij te versterken.

Wat volgde was geen hulpmissie: Senegalese studenten kwamen eerst naar België om samen met hun Belgische collega's het ontwerp uit te werken. Daarna reisden de Belgische studenten naar Senegal om de installatie samen te realiseren. Het resultaat was een zonnepaneelinstallatie, een elektriciteitsnetwerk en een pompsysteem voor water.

Zonder betrouwbare energie is er geen verlichting in de leslokalen. Zonder waterpomp geen irrigatie van de gewassen waarmee jongeren landbouwtechnieken leren. Zonder samenwerking tussen verschillende partners komt zo'n project er simpelweg niet. Technologie is hier geen doel op zich, maar een middel om lokale initiatieven te versterken.

Dat is misschien ook het belangrijkste antwoord op een tweede vaak gehoorde kritiek: dat kleinschalige projecten weinig impact zouden hebben tegenover mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering of ongelijkheid.

Natuurlijk zal één zonne-installatie de wereld niet veranderen, maar maatschappelijke verandering gebeurt zelden in één grote beweging. Ze ontstaat door samenwerkingen waarin mensen kennis uitwisselen, elkaar versterken en lokale initiatieven ondersteunen. Wie impact uitsluitend meet in megawatt, euro's of statistieken, vergeet het menselijke aspect van internationale solidariteit.

De documentaire toont hoe studenten niet alleen technische ervaring opdoen, maar ook leren samenwerken over culturele en geografische grenzen heen. Ze worden geconfronteerd met andere perspectieven, andere manieren van werken en andere realiteiten. Die ervaring nemen ze mee in hun verdere professionele en maatschappelijke leven. Ook dat is impact.

Bovendien gebeurt dit werk nooit alleen. Humasol werkt samen met organisaties zoals 11.11.11, Enabel, de 4depijler en tal van andere partners. Dat netwerk maakt duidelijk dat internationale solidariteit een collectieve inspanning is. Geen enkele organisatie beschikt alleen over alle kennis, middelen of antwoorden. Net daarom zijn partnerschappen zo belangrijk.

In een tijd waarin internationale samenwerking steeds vaker onder druk staat en budgetten steeds vaker worden ingetrokken is dat misschien wel de belangrijkste boodschap van deze documentaire. Solidariteit is geen liefdadigheid of eenrichtingsverkeer. Solidariteit betekent erkennen dat we uitdagingen delen, dat kennis overal aanwezig is en dat duurzame oplossingen ontstaan wanneer verschillende mensen en organisaties elkaar vinden.

De grote vragen van deze tijd, van klimaatverandering tot voedselzekerheid en toegang tot energie, zullen niet worden opgelost door landen, organisaties of individuen die alleen handelen. Ze vragen samenwerking over grenzen heen. De vraag is dus niet of we ons internationale solidariteit kunnen veroorloven, maar of we het ons kunnen veroorloven om haar op te geven.

De documentaire over Ferme Moringa geeft daarop een helder antwoord. Impact begint niet wanneer iemand denkt de oplossing te hebben. Ze begint wanneer mensen bereid zijn naar elkaar te luisteren en samen aan een oplossing te bouwen. Dat is misschien minder spectaculair dan het beeld van the white savior die de wereld komt redden. Maar het is wel de manier waarop duurzame impact ontstaat.

Emma Baert is een medewerker bij Humasol.

De documentaire ‘The Power to Connect’ is donderdag 29 oktober te zien in Filmhuis Klappei in Antwerpen.