Wim Thiery: “90 procent van de bevolking wil ambitieus klimaatbeleid, alleen regeringen weigeren”

Wim Thiery, klimaatwetenschapper aan de VUB, er valt heel wat te vertellen over wat nu gebeurt: hittegolven en droogte. Ik krijg daarover als oudere man die het heeft ervaren in 1976 deze commentaar van klimaatontkenners — laten we ze zo noemen: “In '76 was het ook zo erg en het is allemaal weer goed gekomen".  Wat antwoord je daar op?   

"De veranderde realiteit is dat we in tegenstelling met toen nu aan wereldwijd 1,4 graden gemiddelde opwarming zitten met meer klimaatextremen, meer hittegolven, meer droogte en tegelijkertijd hevige neerslag en regenval." 

"Die leiden tot meer risico's, zoals overstromingen — zoals de waterbom van Pepinster in 2021, branden in de Hoge Venen en pieken in juni 2026 van oversterfte van bijna 2000 mensen doorheen verschillende leeftijdscategorieën, dus ook bij jongeren."   

"In tegenstelling tot 1976 zien we heel duidelijk de stempel van de klimaatverandering in al deze klimaatextremen die vaker voorkomen, langer duren en heviger zijn. Dit zegt de wetenschap al drie decennia, sinds de eerste VN-klimaatrapporten van de jaren 1990."   

"Je moet geen doctoraat in klimaatmodellering hebben om te weten dat de klimaatverandering bezig is"

"Ik kom nog nauwelijks mensen tegen die zeggen: 'Er is niets aan het gebeuren'. Vandaag ziet zowat iedereen het. Je moet geen doctoraat in klimaatmodellering hebben om te weten dat de klimaatverandering bezig is. Kijk naar buiten, je ziet het met je eigen ogen."   

"Besef dat wat in '76 gebeurde toen zeer uitzonderlijk was, eenmalig, tijdelijk én lokaal, terwijl het nu een wereldwijd en permanent probleem is. We hebben in het verleden natuurlijk ook klimaatextremen gehad, de zomer van '76 was inderdaad droog en warm. Op de wereldkaart was dit echter slechts een kleine zone rond België en Groot-Brittannië." 

"Nu zien we daarentegen een voortdurende opeenvolging van extreme droogte, extreem natte én extreem warme zomers. Sinds 2018 is dat hier bij ons echt begonnen, sindsdien is geen sprake meer van normale zomers. Die zijn ofwel uitzonderlijk droog ofwel uitzonderlijk nat. We zien bovendien dat heel grote zones tegelijkertijd deze uitzonderlijke condities ondergaan. Zo zie je heel duidelijk de afdruk van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering." 

Hier is nu wetenschappelijk consensus over. Is dat ook zo bij de publieke opinie? 

"Ik denk het wel. De mensen staan open voor de wetenschap. Bij lezingen zien we nog nauwelijks mensen die de wetenschappelijk bewezen feiten niet erkennen — waar de promotor van mijn doctoraat twintig jaar geleden nog met heel veel tegenargumenten rekening moest houden is dat vandaag niet meer het geval.  De samenleving is vandaag overtuigd: het klimaat verandert en de mens is er verantwoordelijk voor." 

"Kijken we één stap verder naar de mogelijke oplossingen, dan zie ik dat er vandaag een enorm draagvlak aan het groeien is. Bij peilingen zien we dat 80 tot 90 procent van de bevolking een ambitieus klimaatbeleid steunt en zelfs bereid is om daarvoor bepaalde economische repercussies te incasseren. De mensen beseffen immers dat dit op lange termijn economisch én maatschappelijk de veiligste en beste toekomst biedt." 

"Wat wetenschappelijk onderzoek ook heeft aangetoond is dat veel mensen wel meer klimaatbeleid willen, maar nog denken dat ze met die mening alleen staan. Ze denken dat omdat de stemmen die de klimaatcrisis ontkennen of veel tegengas geven, nog steeds zeer luid zijn."

"Er is een enorm grote stille meerderheid die onterecht denkt dat ze een minderheid vormt, terwijl ze in werkelijkheid een enorme meerderheid is. Er is wel degelijk een enorm maatschappelijk draagvlak om de klimaatcrisis aan te pakken."

Dat zien we jammer genoeg niet weerspiegeld in het regeringsbeleid… 

"Het klimaatbeleid in België — én in heel wat andere landen  — ligt niet in lijn ligt met wat wetenschappelijk nodig is om een veilige toekomst te garanderen voor de kinderen van vandaag, maar eigenlijk voor alle leeftijdsgroepen. Dat zien we in het akkoord van de klimaatconferentie COP21 van Parijs in 2015, dat zowat alle landen ter wereld nu ondertekenen." 

"In dit akkoord hebben ze afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de twee graden en om inspanningen te leveren om dit verder te beperken tot anderhalve graad." 

"Er zit een kloof tussen wat wetenschappelijk gezien nodig is, wat de bevolking vraagt en het concrete beleid dat landen voeren" 

"Dat akkoord is ondertussen al elf jaar geleden, maar sindsdien zijn zowat alle landen er lid van – hoewel de VS er nu uitstapt. In Parijs werd ook afgesproken dat alle landen klimaatplannen opstellen, hun huiswerk maken en dat indienen bij de VN, de Nationally Determined Contributions (NDC)." 

"Als je echter voorbij die beloftes kijkt naar het feitelijke beleid, zie je echter dat we afstevenen op 2,6 graden opwarming, met 66 procent kans om nog onder 2,8 graden opwarming te blijven. Het effectief gevoerde beleid is dus onvoldoende om die plannen te realiseren, die zelf al onvoldoende waren om het akkoord van Parijs te halen. Er zit dus een kloof tussen wat wetenschappelijk gezien nodig is, wat de bevolking vraagt op basis van die wetenschap en het concrete beleid dat de landen voeren." 

Een niet-geïnformeerde leek kan wellicht denken: "Als alles gemiddeld twee graden warmer wordt, is dat toch geen groot probleem?" Wat zit er achter dat cijfer? 

"Dit is de wereldwijde gemiddelde temperatuur. Het is een hele goede ‘graadmeter’ voor hoe het klimaat verandert. Er zijn meer technische maatstaven te bedenken, zoals CO2-concentraties of de hitte-accumulatie, maar de gemiddelde temperatuurstijging is een geïntegreerd cijfer dat eenvoudig weergeeft hoe de situatie evolueert." 

"Concreet, we krijgen meer hittegolven, meer droogtes, meer mislukte oogsten — zoals deze voorbije zomer. De aardappeloogst voor het najaar staat onder druk. Er is meer risico op waterbommen, op bosbranden, enzovoort.  Er zijn ook meer tropische cyclonen, orkanen en tyfoons. Hier is dat minder, maar denk aan de Middellandse Zee, waar voorheen onbekende medicanes ontstaan ('hurricanes in the Mediterranean'). We krijgen daar Caribische toestanden met temperaturen van dertig graden, waarbij stormen van orkaankracht optreden." 

"Die medicanes zijn nu nog mini-orkanen, maar zie de overstromingen in Valencia in 2024, of Storm Daniel over Libië in 2023, waardoor een dam brak en meer dan tienduizend mensen omkwamen. Dit is het gezicht van de klimaatverandering." 

"Dit zijn de risico's die enorm toenemen. De enorme economische schade die dat met zich meebrengt, is hoe wij de klimaatverandering voelen: transportschade, mislukte oogsten en de directe gevolgen voor onze voedselzekerheid, waterzekerheid en volksgezondheid — denk maar aan de oversterfte." 

Wat doen jullie als wetenschappers, dit alles onderzoeken en de informatie bezorgen aan beleidsvormers? Je geeft ook les: hoe voel je de leefwereld aan van de jonge studenten — niet alleen wat hun bewustwording betreft, maar ook hun wil om tot actie over te gaan? 

"De studenten die vandaag bij ons studeren, waren een aantal jaar geleden de klimaatjongeren tijdens de klimaatprotesten van 2018 en 2019. Bij hen zien we zowel een groot bewustzijn als een diepe bezorgdheid rond klimaatverandering." 

"Het zijn onze kinderen en kleinkinderen die straks de volle lading gaan krijgen"

"Zij zitten vandaag nog niet in de cruciale posities in de samenleving. Ze zijn nog geen CEO's van bedrijven, captains of industry, ministers of hooggeplaatste politici — de personen die wel in de positie zitten om de nodige verandering te realiseren." 

"De jonge studenten voelen zich daardoor een stuk machteloos, want zij zullen de gevolgen dragen zonder dat ze er vandaag direct iets aan kunnen doen. Dat betekent volgens mij dat je actie moet ondernemen om deze klimaatverandering te stoppen. Want we kunnen dit wel degelijk stoppen. Dit moet ook gebeuren want klimaatverandering stoppen is een kwestie van onze kinderen en kleinkinderen te beschermen. Het zijn zij die anders de volle lading gaan krijgen." 

"We weten dat klimaatverandering een feit is. We hebben de oplossingen, de middelen en de financiële slagkracht om die oplossingen uit te rollen. Daar ligt vandaag de opdracht voor de beleidsmakers op alle niveaus — in de politiek, maar ook in de economie: deze oplossingen massaal uitrollen, de uitstoot met de hoogst mogelijke ambitie naar beneden brengen en zo de toekomst van onze kinderen veiligstellen." 

Hoe zou jij dat andere beleid samenvatten? 

"We hebben eigenlijk alle oplossingen al. Alle technologieën liggen op tafel om de uitstoot drastisch terug te dringen. Er is niets dat nog uitgevonden moeten worden. Dat gaat onder andere over isolatie van woningen om de efficiëntie te verhogen, over warmtepompen, elektrische wagens, zonnepanelen en windmolens." 

"Het gaat ook over het elektrificeren van vrachtvervoer, elektrificeren van de industrie en verhoogde energie-efficiëntie. Dat ligt vandaag op tafel en levert in vele gevallen een besparing op. Mensen die nu zonnepanelen op hun dak hebben, weten dat maar al te goed: je verdient het geld van die investering terug en het brengt je energiekost structureel naar beneden." 

"We zien nu hetzelfde met de technologie van de thuisbatterijen. Die zijn zo in prijs gezakt dat het vandaag ook economisch gezien een no-brainer is om een thuis- of stekkerbatterij te plaatsen. Voor 1500 euro heb je al een stevige batterij die een gezin een heel pak vooruithelpt." 

"Naast het economische voordeel én het klimaatvoordeel krijg je nog heel wat andere voordelen, zoals verhoogde woonkwaliteit. Een goed geïsoleerde woning is niet alleen aangenamer in de winter, maar ook in de zomer. We krijgen ook stillere steden wanneer we ons vervoer elektrificeren." 

"Het is niet alleen een kwestie van wat er gebeurt op het niveau van gezinnen, maar ook de grote bedrijven moeten anders" 

"Betere luchtkwaliteit in onze steden komt bovendien de volksgezondheid ten goede en wanneer we meer gaan fietsen, krijgen we er ook gezondheidswinst bij. En we hangen minder af van fossiele brandstoffen uit regimes waarvan we liever niet afhankelijk zijn." 

"Deze investeringen zorgen er verder voor dat we energie-onafhankelijk worden en dat het geld in eigen land blijft. We importeren al onze energie met olie en gas. We hebben in België wel niet zoveel steenkool, maar dat is allemaal geld dat onze economie verlaat." 

"Wanneer je de benodigde energie zelf opwekt, wordt die investering in het net en in de productiecapaciteit van wind, zon (en waterkracht voor bepaalde landen) ook op macro-schaal een economisch succesverhaal. Nogmaals, dat geld verlaat de economie niet, maar blijft erin." 

"Het is echter niet alleen een kwestie van wat er gebeurt op het niveau van gezinnen, de huishoudens, de steden en gemeenten, maar ook de grote bedrijven moeten anders." 

"Want er komt CO2-uitstoot uit alle sectoren: verwarming van grote bedrijfsgebouwen, transport, landbouw, elektriciteitsproductie en de industrie. Alle sectoren stoten  CO2 en broeikasgassen uit. De klimaatopwarming zal pas volledig stoppen wanneer we op netto nul CO2-uitstoot zitten." 

"Al die sectoren moeten dus naar nul uitstoot. Dat betekent actie op alle niveaus. We zien dat op bepaalde beleidsniveaus het kompas reeds juist staat — met name op Europees niveau met de Green Deal. De ambitie is om klimaatneutraal te zijn tegen 2050. De tussenstappen liggen vast: min 55 procent tegen 2030, min 90 procent tegen 2040, en klimaatneutraal tegen 2050." 

"Dit is verankerd in de Europese Klimaatwet met bindende doelstellingen voor de hele EU. We zien dat Groot-Brittannië gelijkaardige doelstellingen heeft. Jammer genoeg moeten we vaststellen dat afzonderlijke EU-lidstaten als België vandaag geen kilmaatbeleid voeren dat in lijn ligt met die EU-doelstellingen." 

"De 2030-doelstelling van de EU ligt op 47 procent uitstootreductie. De Vlaamse overheid geeft zichzelf echter slechts 40 procent als doel en is dus niet op weg om die doelstelling te halen. Het klimaatbeleid op zowel federaal als Vlaams niveau heeft reeds genomen klimaatmaatregelen zelfs teruggeschroefd."

"We zijn op dit moment de klimaatschlemiel van de EU, want andere landen zetten wel degelijk op volle kracht in op de klimaattransitie"

"Ik denk aan de verplichte uitrol van nuluitstootwagens, die eerst op 2029 lag en nu naar 2035 is uitgesteld. Zie de verlaagde doelstellingen voor de energetische renovaties van woningen, enzovoort. We gaan in België dus achteruit in plaats van vooruit, terwijl we net onze ambitie zouden moeten verdubbelen om de EU-doelstellingen te halen." 

"Een ander relevant punt is dat er in België een rechterlijke uitspraak in beroep is die eist dat wij tegen 2030 een reductie van 55 procent moeten halen. Dat is al binnen drie jaar, maar we zitten nu nog niet eens aan 30 procent." 

"België neemt zijn verantwoordelijkheid op Europees niveau niet en schendt zo het solidariteitsmechanisme tussen de EU-lidstaten. België honoreert de rechterlijke uitspraak niet. We zijn op dit moment de klimaatschlemiel van de EU, want andere landen zetten wel degelijk op volle kracht in op de klimaattransitie."

"Denk aan landen als Denemarken, waar massaal windenergie en elektrische wagens worden uitgerold. We zien dat die oplossingen in vele andere landen wel op snelheid worden ingezet. Voor elektrische wagens hebben wij dat wel gedaan: dankzij de fiscale hervorming van de bedrijfswagens hebben we daar een grote stap gezet, maar op alle andere vlakken hollen we ongelooflijk achter de feiten aan. We moeten echt de inspanningen opschalen willen we die Europese doelstellingen halen." 

Ik zie in jouw uitleg zowel hoop als grondige kritiek: het moet veel beter en het kán nog altijd. 

"Ja, want we hebben alle oplossingen en technologieën in huis. Het is niet zo dat we nog tien of twintig jaar wetenschappelijk onderzoek nodig hebben om die technologie te ontwikkelen. Die technologieën worden elk jaar beter, batterijen worden elk jaar goedkoper."  

"We kunnen er zelfs geld aan verdienen. Om oplossingen die vandaag nog wat te duur zijn ook uit te rollen, hebben we op wereldschaal slechts 2 procent van het wereldwijd BBP nodig. Dat is slechts een kleine fractie van onze totale welvaart die nodig is om die klimaatoplossingen toe te passen — waarnaast we er ook nog eens alle andere voordelen bij krijgen." 

"Wetenschappelijk en economisch gezien is het een no-brainer om dit te doen. Toch moet je vaststellen dat het niet gebeurt. Als dat zo blijft, waarschuwt de klimaatwetenschap voor zware gevolgen. Een twaalfjarige vandaag — de generatie van mijn oudste zoon — zal bij drie graden opwarming dubbel zoveel orkanen en bosbranden meemaken, drie keer meer overstromingen, vier keer meer mislukte oogsten, vijf keer meer droogte en zesendertig keer meer hittegolven in vergelijking met een wereld zonder klimaatverandering." 

"Dat is het scenario bij drie graden opwarming waar we met het huidige non-klimaatbeleid op afstevenen. De toekomst die jongeren wacht, ziet er bij dit ongewijzigd beleid heel slecht uit. Datzelfde onderzoek toont echter aan dat we die last op de schouders van de jonge generaties aanzienlijk kunnen verminderen: met 40 procent voor hittegolven en met 10 tot 30 procent voor andere klimaatextremen als we de opwarming tot anderhalve graad beperken, zoals afgesproken in het Akkoord van Parijs." 

"Dit is de sleutel van vandaag: we moeten jongeren en intergenerationele rechtvaardigheid in het hart van het klimaatverhaal plaatsen. Dit gaat over de veiligheid, het welzijn en de toekomst van onze kinderen en onze kleinkinderen, die anders in een enorm vijandige klimaatwereld moeten opgroeien. En, we wéten dat we dit kunnen doen." 

Informatie is de eerste voorwaarde voor bewustwording. Die informatie geven klimaatwetenschappers als Wim Thiery. En uit bewustwording volgt bereidheid tot actie. Dit interview is dan ook een oproep om massaal naar de klimaatactie van 11 oktober aan Brussel-Noord te komen.