EU onderhandelt over datadeal Europol-Israël ondanks juridische waarschuwingen
Uit een onderzoek van de Britse ngo Statewatch, in samenwerking met journalist Giacomo Zandonini, blijkt dat de Europese Commissie al jaren onderhandelt met Israël over een data-akkoord. Dat akkoord, tussen Europol en de Israëlische politie, zou de uitwisseling van gevoelige persoonsgegevens mogelijk maken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan etniciteit, politieke overtuiging, religie en seksuele geaardheid.
Die gesprekken leken in 2022 stil te vallen. Volgens diplomatieke bronnen speelden toen zowel verdeeldheid tussen lidstaten als bezorgdheid over de nieuwe coalitie van Benjamin Netanyahu met de extreemrechtse partij Religious Zionism een rol in dit stilvallen. Uit de documenten die Statewatch via transparantieverzoeken verkreeg, blijkt echter dat Europol tussen augustus 2024 en maart 2026 minstens vijf keer een Israëlische delegatie ontving, waaronder vertegenwoordigers van de Israëlische nationale politie.
Onderhandeling ondanks eigen juridisch advies
Een gelekt intern juridisch advies van de Raad van de Europese Unie concludeert dat delen van het akkoord in strijd zijn met zowel het Europees alsook het internationaal recht. Toch zetten onderhandelaars van de Commissie de gesprekken verder, nadat ze op de hoogte waren gesteld van deze conclusie van de Raad. Volgens het gelekte advies zou het akkoord, indien het wordt goedgekeurd, voor het eerst een internationaal verdrag tussen de Unie en Israël toepasbaar maken op de gebieden die Israël sinds 1967 illegaal bezet houdt.
De gedeelde data kan dienen als inlichting bij beslissingen om Palestijnen te viseren en te doden
Juristen en mensenrechtenorganisaties waarschuwen voor verstrekkende gevolgen. Volgens Eitan Diamond van het International Humanitarian Law Centre kan de gedeelde data dienen als inlichting bij beslissingen om Palestijnen te viseren en te doden. Ook voor de Palestijnse diaspora in Europa zou het risico bestaan dat activisten in het vizier komen.
Onderzoeksjournalist Zandonini wijst er in een gesprek met Novara Media op dat het grootste gevaar zich verschuilt in de criminalisering, bewegingsbeperkingen en het voeden van Israëlische inlichtingendiensten met informatie over Palestijnen. Europol zelf liet aan Statewatch weten enkel als waarnemer bij de onderhandelingen betrokken te zijn geweest, in een zogenaamde 'passieve luisterrol'.
Belgische stem in het Europees Parlement
In het Europees Parlement botst het dossier op enige weerstand. Op 14 juli diende een groep van 27 parlementsleden, onder wie Marc Botenga (PVDA & The Left), een schriftelijke vraag in bij de Commissie. Ze wilden weten hoe ver de onderhandelingen intussen staan en of de omstreden territoriale bepaling nog steeds op tafel ligt.
Volgens de Commissie vond er sinds de LIBE-vergadering van 5 december 2022 geen enkele nieuwe onderhandelingsronde meer plaats
Antwoord kwam er op 1 september, ondertekend door commissaris Brunner. Volgens de Commissie vond er sinds de LIBE-vergadering van 5 december 2022 geen enkele nieuwe onderhandelingsronde meer plaats, en staat er ook geen gepland. Dat antwoord staat haaks op wat Statewatch eerder documenteerde. Op basis van interne documenten telde de denktank minstens vijf ontmoetingen tussen commissiefunctionarissen en Israëlische diplomaten tussen 2023 en begin 2026.
Botenga is geen lid van de LIBE-commissie, die bevoegd is voor justitie en binnenlandse zaken. Volgens zijn kabinet zou een meerderheid voor een opschorting van de onderhandelingen daar sowieso moeilijk te vinden zijn, door wat ze een 'stevige pro-Israëlische meerderheid' binnen die commissie noemen.
