Onderzoek Duitse Universiteit van Kassel hoeft niet langer enkel vreedzame doelen te dienen: studenten protesteren
Studenten aan de Duitse Universiteit van Kassel protesteerden de afgelopen weken tegen een besluit van het universiteitsbestuur om de inzet van de universiteit voor civiel onderzoek te verkleinen. De zogenaamde ‘civiele clausule’ (Zivilklausel), die stelt dat universitair onderzoek enkel vreedzame doelen mag dienen, vormt al sinds haar invoering aan de Universiteit van Bremen in 1986 een hoeksteen van het naoorlogse Duitse hoger onderwijs. Ze wordt vandaag door meer dan 70 universiteiten en onderzoeksinstellingen in Duitsland omarmd.
Maar de Senaat van Kassel heeft deze strikte verbintenis vorige week vervangen door dubbelzinnige bewoordingen. Volgens zijn argumentatie is het moeilijk om civiel onderzoek van militair gebruik te scheiden. Hiermee sluiten zij zich aan bij een groeiende nationale trend om civiele clausules af te schaffen, in navolging van instellingen zoals de Ludwig-Maximilians-Universiteit in München en de Universiteit van Würzburg, waar het Beierse parlement de universiteiten dwong hun civiele clausules uit de statuten te schrappen.
De Frans-Duitse wapenproducent KNDS en het Israëlische bedrijf Elbit Systems gaan raketsystemen produceren in Kassel
Studenten van de Universiteit van Kassel waarschuwen dat dit de deuren van universiteiten openzet voor militair onderzoek en samenwerkingen. Zij wijzen op de recente aankondiging dat de Frans-Duitse wapenproducent KNDS en het Israëlische bedrijf Elbit Systems raketsystemen gaan produceren in Kassel. Ze stellen dat het besluit van de universiteit deel uitmaakt van een bredere militarisering van de stad.
Voorafgaand aan de stemming in de Senaat verwierpen de studenten de voorgestelde wijziging resoluut: in een referendum stemde 82 procent voor het behoud van de civiele clausule. Tijdens de stemming in de Senaat op 4 november, bezetten studenten een collegezaal. Toch keurde de Senaat zelf de wijziging goed.
In de vroege uren van 5 november werden de studenten met geweld door de politie uit de collegezaal verwijderd. De politie sleepte de studenten niet alleen door de gangen van een voormalige tankfabriek, maar duwde ze ook in de richting van een toekomst die wordt achtervolgd door de geesten van het verleden.
Een grimmige traditie
De hoofdcampus van de Universiteit van Kassel aan de Holländischer Platz staat op het voormalige terrein van de Henschel Tank- en Locomotieffabriek. Tijdens het nazi-tijdperk werkten daar duizenden dwangarbeiders, samen met gevangenen uit het nabijgelegen kamp Breitenau.
De fabriek en de omliggende industriële infrastructuur maakten van Kassel een strategische basis voor de nazi’s, en daardoor ook een belangrijk doelwit voor geallieerde bombardementen. De stad werd tijdens de oorlog veertig keer gebombardeerd door geallieerde luchtmachten. In oktober 1943 verwoestte een gruwelijke luchtaanval een groot deel van het stadscentrum. Daarbij kwamen duizenden mensen om het leven.
Henschel stond niet alleen. Aan het einde van de oorlog waren er nog steeds ongeveer 20.000 dwangarbeiders in Kassel. De hele economie van de stad was afgestemd op de oorlogsindustrie en een groot deel van de beroepsbevolking was ervan afhankelijk. Deze economische omstandigheden hadden invloed op de politieke koers van Kassel. De stad werd een bolwerk van de nazi’s. De geallieerden moesten de stad van huis tot huis heroveren.
Toch heeft Kassel zijn identiteit als oorlogsknooppunt nooit helemaal losgelaten. Ook vandaag zijn er nog steeds grote wapenproducenten gevestigd, waaronder Rheinmetall en KNDS. Studenten melden dat er nu op klaarlichte dag tanks door de stad worden vervoerd, terwijl die vroeger stilletjes midden in de nacht door de straten werden gereden.
Door zich achter deze dubbelzinnigheid te verschuilen, kan militair onderzoek nu worden gepresenteerd als iets dat de vrede dient
Maar de inwoners van Kassel en de studenten vochten om uit die ruïnes iets anders op te bouwen. Ze transformeerden de stad tot een mondiaal cultureel knooppunt via Documenta, een van ’s werelds meest prestigieuze tentoonstellingen voor hedendaagse kunst, ontstaan uit een streven naar naoorlogse vernieuwing.
Tientallen jaren later, in 2013, hebben studenten, voortbouwend op die erfenis, een civiele clausule vastgelegd in de statuten van de universiteit. Sindsdien heeft het Civil Clause Collective zich consequent op dit principe gebaseerd, onder meer door de Senaat op te roepen de samenwerkingsverbanden met Israëlische instellingen te beëindigen in het licht van de aanhoudende genocide in Gaza.
De civiele clausule waarborgt dat de activiteiten van de universiteit uitsluitend vreedzame doelen dienen. Die grens is nu verzwakt. De nieuwe formulering spreekt niet langer van een exclusieve verplichting om onderzoek te verrichten voor civiele en vreedzame doeleinden. De argumentatie luidt dat het moeilijk is om onderscheid te maken ‘tussen de civiele en potentieel militaire toepassingen van hun werk’.
Door zich achter deze dubbelzinnigheid te verschuilen, kan militair onderzoek nu worden gepresenteerd als iets dat de vrede dient. Samenwerking met wapenproducenten wordt gerechtvaardigd als een bijdrage aan ’s lands veiligheid.
Militarisering verandert de samenleving
Wat er aan de Universiteit van Kassel gebeurt, weerspiegelt een bredere transformatie in heel Europa: van Volkswagen dat de mogelijkheid voor de productie van militaire voertuigen in zijn fabriek in Osnabrück onderzoekt tot de uitdijende defensie-agenda van de EU met programma’s als Readiness 2030 (voorheen Rearm Europe) en het Europees Defensiefonds.
In heel Europa presenteren regeringen herbewapening als het enige antwoord op de Europese industriële problemen en geopolitieke uitdagingen. Zo zwakte de Duitse regering decennia van naoorlogse militaire terughoudendheid af, stak ze honderden miljarden in defensie-uitgaven en zette ze openbare instellingen onder druk om zich aan te sluiten bij het herbewapeningsproces.
De kosten van levensonderhoud blijven het grootste probleem voor Europese burgers
Militarisering staat echter niet bovenaan de lijst van zorgen van de Europese bevolking. Volgens de Eurobarometer-enquête van het voorjaar van 2026 blijven de kosten van levensonderhoud het grootste probleem voor Europese burgers. En dat cijfer neemt toe.
Toch worden openbare diensten ingekrompen en worden er middelen doorgesluisd naar militaire uitgaven. Deze bezuinigingen dwingen openbare instellingen zoals universiteiten om lucratieve militaire projecten te zoeken die hun werking financieren. Alleen al in 2026 is de beschikbare financiering voor universiteiten in Hessen met 30 miljoen euro verminderd.
Ook de openbare bank van de EU, de Europese Investeringsbank (EIB), leidt belastinggeld om naar de wapenindustrie. Ooit was de EIB vastbesloten militaire uitgaven uit te sluiten van haar financiering. Inmiddels heeft zij echter haar rol in de defensiesector steeds verder uitgebreid. Uit een rapport van Counter Balance blijkt dat de investeringen van de bank in defensie verveelvoudigd zijn, terwijl de klimaat- en sociale prioriteiten van de EU naar de achtergrond worden verdrongen.
Tegelijkertijd roepen regeringen vandaag hun burgers op om zich voor te bereiden op oorlog. Ze publiceren lijsten met spullen die iedereen in huis moet hebben om drie dagen te kunnen overleven. Oorlogsvoorbereiding wordt zo een onderdeel van het dagelijks leven.
Militarisering draait nooit om wapens alleen. Het gaat om het transformeren van de hele samenleving: vijanden creëren, hysterie aanwakkeren en de voorbereiding op oorlog voorstellen als de enige mogelijke toekomst.
Jongeren weigeren deze toekomst
Jongeren krijgen te horen dat er geen geld is voor betaalbare huisvesting, onderwijs, klimaatmaatregelen of openbare diensten. Ze worden geconfronteerd met onzekere banen en de hoogste kosten van levensonderhoud in de afgelopen decennia. Toch worden er plotseling miljarden in wapenaankopen gepompt, en worden militaire uitgaven als een onbetwistbare noodzaak gepresenteerd.
De bezetting van de Universiteit van Kassel toont aan dat jongeren deze deal weigeren. En ze staan daarin zeker niet alleen. Uit een recent onderzoek bleek dat slechts één op de zeven 18- tot 28-jarigen in Duitsland bereid is in militaire dienst te gaan.
In het kader van de ‘Gen Z Regelt’-protesten zijn de afgelopen maanden tienduizenden studenten in Duitse steden, van Berlijn tot Hamburg, de straat opgegaan tegen de hoge kosten van levensonderhoud en tegen de dienstplichtplannen. In heel Europa – van huisvestingsprotesten in Spanje tot onderwijsstakingen in Frankrijk en Italië, en demonstraties tegen de NAVO-top in Turkije – verzetten jongeren zich tegen dezelfde drang naar een gemilitariseerde toekomst.
Slechts één op de zeven 18- tot 28-jarigen in Duitsland is bereid in militaire dienst te gaan
Op 20 november bereiden studenten in heel Europa zich voor op een staking tegen oorlog. Ze weigeren zich aan te sluiten bij een politieke klasse die de NAVO-doelstelling van 5 procent van het bbp onderschrijft als reactie op een hypothetische dreiging in de toekomst, terwijl hun onmiddellijke toekomst voor hun ogen wordt afgebroken. Vakbonden, vredesbewegingen en maatschappelijke organisaties sluiten zich bij hen aan tijdens een weekend vol acties tegen militarisering en bezuinigingen.
Op 22 november vindt er in Brussel een pan-Europese vredesdemonstratie plaats, voortbouwend op een eerste bijeenkomst in juni. Er ontstaat een brede vredesbeweging waarbij jongeren centraal staan. Hoewel ze te vaak worden genegeerd, zijn jongeren zich er terdege van bewust hoe hun eisen en verzet samenhangen. Ze weten wat ze aan het opbouwen zijn. Deze protesten bieden de kans om de strijd te bundelen voor fatsoenlijke banen, hoogwaardige openbare diensten, klimaatactie, betaalbare huisvesting en vrede.
In Spanje tonen bijvoorbeeld de huisvestingsprotesten de woede van jongeren die zich geen eigen kamer kunnen veroorloven en gedwongen zijn bij hun ouders te blijven wonen. In Frankrijk slaagt de regering er niet in om een extra miljard euro aan onderwijs te besteden, terwijl miljoenen studenten een systeem eisen dat hun toekomst niet langer onzeker maakt. Ze hebben universiteiten nodig die de samenleving dienen, niet het militair-industrieel complex.
De geschiedenis van Kassel is een waarschuwing. Ze laat ons zien dat het verleden nooit helemaal begraven is, en dat de krachten die ooit een stad verwoestten, kunnen terugkeren in een nieuw jasje. Een stad die ooit werd verwoest door een oorlog die ze zelf aanwakkerde, slaat nu opnieuw dezelfde gevaarlijke weg in.
Toch zijn jongeren vastbesloten eraan te herinneren hoe dit verhaal afloopt: ofwel onder het puin van een bunker, ofwel ondersteboven bungelend op een stadsplein. Van Kassel tot de rest van de wereld zullen jongeren de oorlog van de oude mannen een halt toeroepen. Over de grenzen heen klinkt een roep van de jeugd – van Duitsland naar de rest van Europa.
Ze zijn nog lang niet verslagen: direct na de stemming in de Senaat liepen nog meer studenten uit Kassel de straat op. Maar om het momentum van de herbewapening te doorbreken, moeten deze afzonderlijke strijdbewegingen zich verenigen in een brede, grensoverschrijdende coalitie. Alleen door internationale solidariteit kan deze generatie een toekomst opbouwen.
Can Kaya is vakbondsactivist aan de Universiteit van Kassel / alumnus van de Global Labour University.