Miljardairs bereiden zich voor op het einde van de wereld: een nieuw boek van Naomi Klein en Astra Taylor

Iets meer dan een jaar geleden publiceerden de auteurs in The Guardian een artikel over de opkomst van wat zij ‘eindtijdfascisme’ noemden. De Canadese documentairemaker Astra Taylor en de Canadese journalist en publicist Naomi Klein hebben die ideologie verder onderzocht voor het boek, End Times Fascism – And the Fight for the Living World’ (Eindtijdfascisme en de strijd voor de levende wereld) dat eind september gepubliceerd wordt. 

De opkomst van eindtijdfascisme

Al lang wordt het extreme idee gepropageerd dat rijke, belasting vermijdende mensen er gewoon op uit moeten trekken om hun eigen hightech-feodale gebieden te beginnen. Ofwel seasteading, nieuwe landen op kunstmatige eilanden in internationale wateren, ofwel bedrijfsvriendelijke ‘vrijheidssteden’ zoals Próspera, een veredelde gated community, gecombineerd met een soort wildwest-medische spa op een Hondurees eiland.

Maar ondanks de steun van zwaargewicht durfkapitalisten zoals Peter Thiel (één van de honderd rijkste mensen op de planeet, oprichter van Palantir, nvdr.) en Marc Andreessen (iets minder rijke techmiljardair uit Silicon Valley) bleven hun extreem-libertaire dromen vastlopen. Het blijkt dat de meeste zichzelf respecterende rijke mensen helemaal niet op drijvende olieplatforms willen wonen, zelfs niet als dat lagere belastingen betekent. 

Dit ooit marginale netwerk van voorstanders van afscheiding van staten staat sinds Trumps herverkiezing voor open deuren, midden in het hart van de mondiale macht. De huidige president beloofde in zijn herverkiezingscampagne een wedstrijd te organiseren die zou leiden tot de oprichting van tien 'vrijheidssteden' op federaal land. 

Het idee is dat mensen met voldoende middelen het recht hebben zich te onttrekken aan de verplichtingen van het burgerschap, in het bijzonder belastingen en belastende regelgeving. Ze dromen ervan regeringen uiteen te laten vallen en de wereld op te delen in hyperkapitalistische, democratievrije toevluchtsoorden die volledig worden gecontroleerd door de extreem rijken, beschermd door particuliere huurlingen, bediend door AI-robots en gefinancierd met cryptovaluta.

We hebben nog nooit eerder te maken gehad met zo'n krachtige apocalyptische stroming binnen de VS-regering

De startup-landenfractie voorziet duidelijk een toekomst die wordt gekenmerkt door schokken, schaarste en ineenstorting. Hun hightech-privédomeinen zijn in wezen versterkte ontsnappingscapsules, ontworpen om een select groepje maximaal te laten profiteren van iedere mogelijke luxe en mogelijkheid tot menselijke optimalisatie, zodat zij en hun kinderen een voorsprong hebben in een steeds barbaarsere toekomst. Om het bot te zeggen: de machtigste mensen ter wereld bereiden zich voor op het einde van de wereld, een einde dat ze zelf in hoog tempo versnellen.

Got mit uns! 

Opmerkelijk genoeg is er - nu voorheen seculiere elites in Silicon Valley plotseling Jezus ontdekken - een opvallende overeenkomst tussen deze volgende visies: de voorrangspositie van de ondernemingsstaat en de natiestaat als massabunker en de christelijk-fundamentalistische interpretatie van de Bijbelse 'Ten-hemel-opneming', waarbij de gelovigen naar verluidt zullen worden opgetild naar een gouden stad, terwijl de verdoemden beneden op aarde achterblijven om een apocalyptische eindstrijd te doorstaan.

Het Europese fascisme van de jaren dertig en veertig had ook een horizon: een visie op een gouden tijdperk na het bloedbad dat voor de eigen groep vreedzaam, landelijk en gezuiverd zou zijn. Vandaag niet.

De hedendaagse extreemrechtse bewegingen zijn zich terdege bewust van ons tijdperk van werkelijk existentieel gevaar - van klimaatontwrichting en een kernoorlog tot exploderende ongelijkheid en ongereguleerde AI - maar zijn financieel en ideologisch juist toegewijd aan het verdiepen van die bedreigingen. Ze hebben geen visie op een hoopvolle toekomst.

De gemiddelde kiezer krijgt alleen herinterpretaties van een vervlogen verleden voorgeschoteld, naast de sadistische genoegens van overheersing over een steeds groter wordende verzameling ontmenselijkte anderen: beelden van geboeide immigranten die in deportatievluchten worden geladen, begeleid door het geluid van rammelende kettingen en dichtklikkende handboeien.

Deze Christelijke Zionisten zien het gebruik van vernietigend geweld door Israël om zijn territoriale invloed uit te breiden niet als illegale wreedheden, maar als welkome bewijzen dat het Heilige Land steeds dichter komt bij de omstandigheden waaronder de Messias zal terugkeren en de gelovigen hun hemelse koninkrijk zullen ontvangen.

Mike Huckabee, Trumps ambassadeur in Israël, heeft sterke banden met het Christelijk Zionisme, net als Pete Hegseth, minister van Defensie. Hun ‘geloof’ is dat de wereld zoals we die kennen bezwijkt onder haar eigen gewicht en slechts een uitverkorene groep overleeft en gedijt in allerlei soorten arken, bunkers en omheinde ‘vrijheidssteden’. 

Elon Musk, die samen met Thiel zijn vermogen bij PayPal spectaculair zag groeien, belichaamt deze ‘implosieve’ mentaliteit. Dit is iemand die omhoogkijkt naar de wonderen van de nachtelijke hemel en blijkbaar alleen mogelijkheden ziet om dat inktzwarte onbekende te vullen met zijn eigen ruimteafval. 

In de beginmaanden van Trump’s tweede termijn besteedden hij en zijn zogenaamde ‘Department of Government Efficiency’ (DOGE)-handlangers hun dagen aan het vergroten van precies diezelfde risico’s door niet alleen milieuregels af te breken, maar complete toezichthoudende overheidsinstanties te ontmantelen, met als kennelijk einddoel het vervangen van federale ambtenaren door chatbots.

De verdoemden

In een vreemde wending van het oudtestamentische verhaal nemen Musk en zijn collega-techmiljardairs, die zichzelf goddelijke macht hebben toegeëigend, er geen genoegen mee om alleen de arken en bunkers te bouwen. Ze lijken hun uiterste best te doen om de zondvloed te veroorzaken.

Steve Bannon (extreemrechtse adviseur van Trump, n.v.d.r.) roept zijn MAGA-publiek (Make America Great Again : Maak de VS weer groot) natuurlijk niet alleen op om voor zichzelf bunkers te bouwen. Hij schuift ook een visie naar voren van de Verenigde Staten als een bunker op zichzelf: een land waarin ICE-agenten (Immigration and Customs Enforcement, de vreemdelingepolitie) door straten, werkplaatsen en campussen trekken en mensen laten verdwijnen die als vijanden van het nationale beleid en belangen worden beschouwd. 

De gebunkerde natie vormt de kern van de MAGA-agenda en van het eindtijdfascisme. Binnen die logica is de eerste opdracht nationale grenzen te verharden en alle vijanden, buitenlandse én binnenlandse, uit te zuiveren.

Het model is de ontmenselijkte opsluiting in megakooien (Centro de Confinamiento del Terrorismo: CECOT, Centrum voor quarantaine van het terrorisme) zoals vriend dictator en eveneens christelijke zionist Bukele in het landje El Salvador doet met vermeende drugsdealers en straatbendeleden. CECOT is de zieke, maar logische keerzijde van de fantasie van de 'vrijheidsstad': een zone waar alles te koop is en een eerlijk proces niet geldt. We mogen nog veel meer van dit sadisme verwachten.

In een huiveringwekkend openhartige verklaring zei waarnemend ICE-directeur Todd Lyons op de Border Security Expo 2025 dat hij bij deze deportaties een meer “zakelijke” aanpak wilde zien, “zoals (Amazon) Prime, maar dan met mensen”.

Prepping-imperialisme en transhumanisme

Als het bewaken van de grenzen van de gebunkerde natie de eerste taak van het eindtijdfascisme is, dan is de tweede taak minstens zo belangrijk: dat de Amerikaanse regering aanspraak maakt op alle hulpbronnen die haar beschermde burgers nodig kunnen hebben om de moeilijke tijden die voor hen liggen door te komen: staatsprepping (zich klaarmaken om het einde der tijden te overleven door bijvoorbeeld ondergronds mondvoorraad, water, wapens en communicatiemateriaal op te slaan, nvdr.)

Misschien gaat het om het Panamakanaal. Of om de snel smeltende scheepvaartroutes rond Groenland. Of om de kritieke mineralen van Oekraïne. Of om het zoete water van Canada. We moeten dit minder zien als ouderwets imperialisme maar eerder als uitvergrote prepping, op het niveau van de nationale staat.

Eindtijdfascisme is een laatste toevluchtsoord voor wie het makkelijker vindt vernietiging te vieren dan zich een leven zonder suprematie voor te stellen

Dit is niet eenvoudigweg het oude huwelijk tussen neoliberalisme en neoconservatisme. Het is een nieuwe, geld vererende mengvorm die zegt dat we de bureaucratie moeten kapotslaan en mensen door chatbots moeten vervangen om 'verspilling, fraude en misbruik' terug te dringen, ook omdat de bureaucratie de plek is waar de demonen schuilgaan die zich tegen Trump verzetten.

Zoals fascisme altijd doet, overschrijdt het huidige Armageddon-complex klassengrenzen en verbindt het miljardairs met de MAGA-achterban. Heel veel mensen voelen zich begrijpelijkerwijs niet in staat zichzelf te beschermen tegen de ontbinding die hen omringt.

Maar er worden emotionele compensaties aangeboden: je kunt het einde van positieve discriminatie en DEI (diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie) toejuichen, massadeportatie verheerlijken, genieten van het ontzeggen van genderbevestigende zorg aan trans mensen, onderwijzers en zorgverleners zwartmaken die denken dat ze het beter weten dan jij, en het verdwijnen van economische en milieuregels toejuichen. 

Eindtijdfascisme is een duister feestelijk fatalisme. Een laatste toevluchtsoord voor wie het makkelijker vindt vernietiging te vieren dan zich een leven zonder suprematie voor te stellen.

Het is ook een zichzelf versterkende neerwaartse spiraal: Trumps woedende aanvallen op elke structuur die bedoeld is om het publiek te beschermen tegen ziekten, gevaarlijke voedingsmiddelen en rampen - zelfs om het publiek te waarschuwen wanneer rampen op komst zijn - versterken de argumenten voor prepperisme. Tegelijk creëren ze talloze nieuwe kansen voor privatisering en winstbejag door de oligarchen die deze razendsnelle ontmanteling van de sociale en regulerende staat aandrijven.

Musk zegt dat empathie “de fundamentele zwakte van het Westen” is

Transhumanisme is zo’n ideologie, die alles omvat van kleine mens-machine-‘verbeteringen’ tot de poging om menselijke intelligentie te uploaden naar een nog altijd illusoire kunstmatige algemene intelligentie. In het zog ontstaan gevaarlijke raciale, gender gerelateerde vooroordelen. Ook over mensen met een beperking. Die bepalen welke delen van de mensheid het waard zijn om te worden verbeterd en gered en welke zouden kunnen worden opgeofferd voor het vermeende welzijn van het geheel.

Daarnaast is er de obsessie van de 'pro-natalistische' beweging met het drastisch verhogen van het aantal 'westerse' baby’s, een fixatie van Musk.

Sneller naar de Apocalyps

Drie recente materiële ontwikkelingen hebben de apocalyptische aantrekkingskracht van het eindtijdfascisme versneld. De eerste is de klimaatcrisis. De tweede is Covid-19. De derde factor is de snelle vooruitgang en invoering van AI.

Richard Seymour herinnert ons er in zijn recente boek Disaster Nationalism aan: 'De Apocalyps is geen loutere fantasie. We leven er tenslotte al in, van dodelijke virussen tot bodemerosie, van economische crisis tot geopolitieke chaos.'

Voormalig Google-topman Eric Schmidt gaf dat ook toe, toen hij het Congres vertelde dat de 'enorme' energiebehoeften van AI naar verwachting in de komende jaren zullen verdrievoudigen. Daarbij zal een groot deel afkomstig zijn van fossiele brandstoffen, omdat kernenergie niet snel genoeg beschikbaar kan komen. Dit planeet verbrandende consumptieniveau is volgens hem nodig om een intelligentie mogelijk te maken die ’hoger’ is dan de mensheid: een digitale god die oprijst uit de as van onze opgegeven wereld.

Steeds talrijker zijn de openlijke uitingen van minachting voor het idee dat we elkaar iets verschuldigd zijn op grond van onze gedeelde menselijkheid. Silicon Valley is klaar met altruïsme. Musk vertelt Joe Rogan dat empathie “de fundamentele zwakte van het Westen” is. 

Thiel, de christelijke miljardair, heeft in recente interviews over de theologische grondslagen van zijn extreemrechtse politiek, herhaaldelijk de onvermoeibare jonge klimaatactiviste Greta Thunberg vergeleken met de antichrist. Een figuur die volgens hem was voorspeld als iemand die zou komen met een misleidende boodschap van 'vrede en veiligheid'. 

Klopt je hart en ben je van plan te leven? Kom dan deze kant op en de rest zoeken we aan de overkant wel uit

“Als Greta iedereen op de planeet op de fiets krijgt, is dat misschien een manier om klimaatverandering op te lossen, maar het heeft toch iets van uit de pan in het vuur raken”, dreunde Thiel.

Waarom Thunberg, waarom nu? Deels gaat het duidelijk om de apocalyptische angst dat staatsregulering hun superwinsten zal aantasten. Maar ook: zij is vastbesloten te blijven, terwijl de eindtijdfascisten, althans in hun verbeelding, dit rijk al hebben verlaten, verscholen in hun weelderige schuilplaatsen of opgegaan in de digitale ether, of naar Mars.

Antifa anti-acopalyptica

De heersende ideologie van extreemrechts is uitgegroeid tot een monsterlijk, suprematistisch survivalisme. Onze taak is een beweging op te bouwen die sterk genoeg is om hen tegen te houden.

Hoe doorbreken we deze apocalyptische koorts? Eerst helpen we elkaar de diepte onder ogen te zien van de verdorvenheid die extreemrechts in haar greep heeft gekregen. Om doelgericht vooruit te komen, moeten we eerst dit eenvoudige feit begrijpen: we staan tegenover een ideologie die niet alleen de premisse en de belofte van de liberale democratie heeft opgegeven, maar ook de leefbaarheid van onze gedeelde wereld - haar schoonheid, haar mensen, onze kinderen, andere soorten. 

De krachten waartegen we het opnemen, hebben vrede gesloten met massale sterfte. Ze plegen verraad aan deze wereld en aan haar menselijke en niet-menselijke bewoners.

Ten tweede, plaatsen we tegenover hun apocalyptische verhalen een veel beter verhaal over hoe we de moeilijke tijden die voor ons liggen kunnen overleven zonder iemand achter te laten. Een verhaal dat in staat is het eindtijdfascisme zijn gotische kracht te ontnemen en een beweging te bezielen die bereid is alles op het spel te zetten voor ons collectieve voortbestaan. 

Een verhaal niet over eindtijden, maar over betere tijden; niet over afscheiding en suprematie, maar over onderlinge afhankelijkheid en verbondenheid; niet over ontsnappen, maar over blijven waar we zijn en trouw blijven aan de geteisterde aardse werkelijkheid waarin we verstrengeld zijn en waaraan we gebonden zijn.

Dit basisgevoel is natuurlijk niet nieuw. Ga ver genoeg terug en elke cultuur en elk geloof heeft zijn eigen traditie van respect voor de heiligheid van het hier, in plaats van te zoeken naar Zion in een ongrijpbaar, steeds verder weg gelegen beloofd land. 

Een inzet voor het recht op het 'hier-zijn' van deze specifieke noodlijdende planeet, van deze kwetsbare lichamen, en voor het recht om waardig te leven waar ter wereld we ons ook bevinden. 'Hier-zijn' kan draagbaar zijn, vrij van nationalisme, geworteld in solidariteit, respectvol tegenover inheemse rechten en niet begrensd door grenzen.

Op dit moment, waarin het eindtijdfascisme op elk front oorlog voert, zijn nieuwe allianties essentieel. Maar in plaats van te vragen: 'Delen we allemaal hetzelfde wereldbeeld?', moeten we ons misschien afvragen: 'Klopt je hart en ben je van plan te leven? Kom dan deze kant op en de rest zoeken we aan de overkant wel uit.'

Afbeelding