Open brief UGent-academici: "De universiteit kan geen veilige academische plek zijn zolang ze Cofnas in dienst houdt"

Beste rector, beste academisch beheerder, beste regeringscommissaris, beste leden van de raad van bestuur,

Jason Arday, de jongste zwarte persoon die benoemd werd tot hoogleraar aan de Universiteit van Cambridge, is overleden.

In zijn ontslagbrief schreef professor Arday: “Ik wil niet langer het gevoel hebben dat ik onder een voortdurend vergrootglas leef, waarbij elk aspect van mijn leven wordt onderworpen aan publieke controle en beoordeling.” Tussen 24 juli en 14 augustus publiceerden 15 Britse nationale media 249 artikelen over Arday, in een berichtgeving die steeds meer de proporties aannam van een heksenjacht. Onder de meer dan 120.000 ondertekenaars die inmiddels de premier en de minister van cultuur hebben opgeroepen een openbaar onderzoek te laten instellen naar de behandeling van de voormalige Cambridge-professor door de media, bevinden zich ook prominente publieke figuren.

Het maakt pijnlijk duidelijk dat het zwarte wetenschappers niet wordt gegund om erbij te horen

De buitengewone omvang en intensiteit van deze berichtgeving roepen ernstige vragen op over de geracialiseerde aandacht en controle waaraan zwarte academici worden blootgesteld. Het maakt pijnlijk duidelijk dat het zwarte wetenschappers niet wordt gegund om erbij te horen, serieus genomen te worden en fouten te maken zonder als vertegenwoordigers van een volledige gemeenschap te worden beschouwd. Dit structurele wantrouwen wordt in stand gehouden door het hardnekkige en vaak impliciete geloof dat elite-academische omgevingen van nature toebehoren aan witte mensen, terwijl de aanwezigheid van zwarte wetenschappers verklaard, gerechtvaardigd of toegeschreven moet worden aan een verlaging van de standaarden.

Sommige academici blijven dit geloof expliciet verwoorden via beweringen over aangeboren raciale verschillen in intelligentie (een visie die reeds herhaaldelijk werd ontkracht door bona fide wetenschappers). Nathan Cofnas, een van de belangrijkste figuren die verantwoordelijk waren voor het publiek maken van beschuldigingen tegen Arday, behoort tot deze groep. Cofnas beweerde dat zonder DEI (Diversity, Equity, and Inclusion)-initiatieven, het aantal zwarte professoren aan Harvard “bijna nul zou benaderen” en dat, onder wat hij beschouwt als een écht meritocratisch systeem, zwarte mensen “uit vrijwel alle prominente posities buiten de sport- en entertainmentwereld zouden verdwijnen”. 

Hij heeft eerder opgeroepen tot een “erfelijkheidsrevolutie” tegen de “DEI-duivel”, en de samenleving aangespoord om te “aanvaarden dat talent niet gelijk verdeeld is binnen of tussen groepen”. Meer recent, op het hoogtepunt van de mediacampagne tegen Arday, ‘grapte’ Cofnas tijdens een online interview dat hij “na de revolutie” hoofd zou worden van een afdeling eugenetica en rassenwetenschap aan Harvard.

Structurele problemen vereisen structurele antwoorden

In april 2024 beëindigde Emmanuel College de affiliatie met Nathan Cofnas nadat het had geconcludeerd dat zijn opvattingen over ras en DEI in strijd waren met de kernwaarden en missie van het college. Desondanks stelde de Universiteit Gent hem eerder dit jaar aan als postdoctoraal onderzoeker. De beslissing van Emmanuel College toont aan dat academische vrijheid een universiteit er niet van weerhoudt om op te treden wanneer het publieke gedrag van een onderzoeker in strijd is met haar waarden en verantwoordelijkheden.

Sommige collega’s hebben gesuggereerd dat onze onmiddellijke reactie op Cofnas’ aanstelling zich vooral zou moeten richten op de gevoelens en ervaringen van medewerkers die het doelwit zijn van Cofnas’ denkbeelden. Er is zeker behoefte aan rouw, zorg en solidariteit. Maar deze gesprekken over welzijn leiden de aandacht af van belangrijke en structurele kwesties. Dergelijke gesprekken kunnen institutioneel handelen echter niet vervangen. Enkel interpersoonlijke en therapeutische reacties kunnen geen voldoende antwoord bieden op georganiseerde politieke aanvallen, intimidatie of het systematisch viseren van geracialiseerde wetenschappers. Structurele problemen vereisen structurele antwoorden.

Veel medewerkers en studenten maken zich terecht grote zorgen over de aanstelling van Nathan Cofnas aan de Universiteit Gent en de gevolgen daarvan voor onze academische gemeenschap. Daarom roepen wij de universiteit opnieuw op om een grondige, transparante en onafhankelijke evaluatie uit te voeren van zijn aanstelling, zijn publieke optreden als aan de universiteit verbonden onderzoeker en de verenigbaarheid van dat optreden met zowel de wetenschappelijke als de ethische verantwoordelijkheden van UGent. 

De Universiteit Gent moet zich duidelijk uitspreken, transparant handelen en verantwoordelijkheid nemen voor de academische omgeving

Dit is geen oproep om controversiële ideeën te onderdrukken of legitiem academisch debat te verhinderen. Academische vrijheid is onontbeerlijk, maar dit sluit niet uit dat aanstellingen en professioneel gedrag institutioneel worden getoetst. Evenmin ontslaat academische vrijheid een universiteit van haar verantwoordelijkheid om de voorwaarden te beschermen waaronder álle wetenschappers als legitieme en gelijkwaardige leden van de gemeenschap kunnen deelnemen aan het academische leven.

De Universiteit Gent stelt expliciet dat zij zich verzet tegen “iedere vorm van indirecte of directe discriminatie, uitsluiting, segregatie, racisme en ongelijke behandeling”. Als de universiteit zich wil inzetten tegen racisme en wetenschappers wil beschermen tegen georganiseerde raciaal gemotiveerde aanvallen, dan moet zij haar eigen institutionele verantwoordelijkheden onder de loep nemen. Dat houdt onder meer in dat wordt onderzocht hoe Cofnas werd aangesteld, welke waarborgen daarbij zijn toegepast en of zijn gedrag verenigbaar is met de deontologische en ethische eisen die UGent aan haar onderzoekers stelt. De Universiteit Gent kan niet geloofwaardig beweren een veilige en inclusieve academische omgeving te bieden terwijl zij een onderzoeker in dienst heeft die stelt dat zwarte mensen van nature minder intelligent zijn en dat zwarte professoren hun plaats aan universiteiten te danken hebben aan DEI-beleid in plaats van aan verdienste.

De Universiteit Gent moet zich duidelijk uitspreken, transparant handelen en verantwoordelijkheid nemen voor de academische omgeving die haar beslissingen helpt vormgeven. Als ze dat niet doet, dreigt ze niet alleen haar eigen geracialiseerde onderzoekers in de steek te laten, maar ook haar geloofwaardigheid en internationale reputatie te schaden.

De open brief is ondertekend door meer dan 500 personen die verbonden zijn aan de Universiteit Gent, onder wie:

• Elif Lootens, doctoraatsstudent, vakgroep Sociologie, faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen

• Dr. Jonas Adriaensens, postdoctoraal onderzoeker, vakgroep Landbouweconomie, faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

• Yousof Abdel-Raouf, doctoraatsstudent, instituut Biomedische Ingenieurswetenschappen, faculteit Ingenieurswetenschappen en Architectuur

• Prof. dr. Gillian Mathys, vakgroep Geschiedenis, faculteit Letteren en Wijsbegeerte

• Dr. Pieter Beck, senior FWO postdoctoraal onderzoeker, vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap, faculteit Letteren en Wijsbegeerte

• Prof. dr. Koen Bogaert, vakgroep Conflict- en Ontwikkelingsstudies, faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen

• Dr. Eline Mestdagh, postdoctoraal onderzoeker, vakgroep Geschiedenis, faculteit Letteren en Wijsbegeerte

• Ophélie Mercier, doctoraatsstudent, vakgroep Talen en Culturen, faculteit Letteren en Wijsbegeerte

• Dr. Sigrid Vertommen, Postdoctoraal Onderzoeker, Vakgroep Talen en Culturen, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte

• Prof. dr. An van Raemdonck, gastprofessor, vakgroep Talen en Culturen, faculteit Letteren en Wijsbegeerte & Vakgroep Conflict- en Ontwikkelingsstudies, faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen

En meer..