Academische medeplichtigheid aan genocide in de mariene-wetenschap

Wij maakten een samengevatte vertaling van een longread van Collectief Eddies. Ze betogen dat het na meer dan 33 maanden genocide niet langer volstaat om de blik af te wenden. Ook de academische wereld moet kleur bekennen en haar medeplichtigheid beëindigen, ook binnen de maritieme sector.

Wetenschap kiest altijd een kant

Genocide voltrekt zich nooit in een vacuüm. Ze wordt mogelijk gemaakt door een internationaal netwerk van politieke, economische en institutionele steun. Ook universiteiten en onderzoeksinstellingen maken deel uit van dat netwerk.

Israëlische universiteiten zijn nauw verweven met de militaire industrie en leveren kennis die volgens deze bronnen niet los kan worden gezien van de bezetting en de oorlog. Daarom is het "onmogelijk om de expertise die Israëlische partners inbrengen, los te zien van de kennis die is ontwikkeld en ingezet in het kader van de schendingen waarmee zij verbonden zijn", zoals Francesca Albanese zegt.

Alleen al voor België vonden wij acht projecten waarin Belgische mariene onderzoeksgroepen samenwerken met Israëlische instellingen

Toch blijven Europese onderzoeksprogramma's dus samenwerken met Israëlische instellingen. Via Horizon Europe nemen Israëlische ministeries, bedrijven en universiteiten nog steeds deel aan tientallen onderzoeksprojecten. Ook binnen Mission Ocean, het Europese programma dat oceanen en wateren wil herstellen. Alleen al in België lopen verschillende projecten waarin mariene-onderzoeksgroepen samenwerken met Israëlische partners.

Afbeelding

Dat wringt fundamenteel. Onderzoeksinstellingen verwijzen graag naar de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties om hun maatschappelijke relevantie te onderstrepen, maar leggen de herhaalde VN-oproepen naast zich neer om institutionele medeplichtigheid aan apartheid en genocide stop te zetten. Wie tegelijk duurzaamheid uitdraagt en dergelijke samenwerkingen in stand houdt, kan zich niet langer beroepen op academische neutraliteit. 

Zeventien lopende Mission Ocean-projecten tellen Israëlische partners, naast enkele van de meest gerenommeerde Europese instituten voor mariene wetenschap. Alleen al voor België zijn er acht internationale projecten waarin Belgische mariene-onderzoeksgroepen samenwerken met Israëlische instellingen.

Ecocide is geen nevenschade

Genocide richt zich niet alleen op mensen. Ze probeert ook de cultuur, geschiedenis, kennis, landschappen en ecosystemen waarop een samenleving steunt uit te wissen. De vernietiging van Gaza toont dat ecologische verwoesting geen bijkomstigheid van oorlog is, maar een integraal onderdeel ervan.

Natuurparkwachters krijgen paramilitaire training van Israëlische bedrijven en strijdkrachten, in samenwerking met grote ngo's zoals WWF

In Gaza is de vernietiging sinds oktober 2023 uitgegroeid tot ecocide. Je hebt geen opleiding ecologie nodig om te begrijpen dat een jarenlange, willekeurige campagne van bombardementen een ecologische ramp veroorzaakt. Landschappen worden weggevaagd, aanvallen op drinkwater- en afvalwaterinfrastructuur leiden tot ziekte-uitbraken en vervuiling, en explosieve stoffen – waaronder witte fosfor en verarmd uranium – vervuilen bodem, lucht en water. Zelfs tijdens het huidige 'staakt-het-vuren', dat sinds oktober 2025 van kracht is, blijft het Israëlische leger land en levens verwoesten.

Ook natuurbehoud kan binnen die logica een instrument van kolonisatie worden. Natuurreservaten dienen niet echt om biodiversiteit te beschermen, maar ook om Palestijnen van hun land te verdrijven en het landschap te herschrijven volgens een koloniale visie. "Kolonisten vernietigen om te vervangen." Ecologische bescherming en ecologische vernietiging blijken zo geen tegenpolen, maar twee strategieën die elkaar kunnen versterken.

Dit model van groen militarisme wordt ook buiten Palestina geëxporteerd. In vergelijkbare 'natuurbeschermingsprojecten' in verschillende Afrikaanse landen worden inheemse gemeenschappen van hun land verdreven en gecriminaliseerd als 'stropers' of 'terroristen', waardoor de moorden op hen worden gelegitimeerd. De shoot-to-kill-aanpak wordt toegepast door parkwachters die paramilitaire training krijgen van Israëlische bedrijven en strijdkrachten, in samenwerking met grote ngo's zoals WWF, de Wildlife Conservation Society en African Parks.

Tegelijkertijd levert en verkoopt Israël militair personeel, materieel en opleidingen aan (para)militaire organisaties wereldwijd die zich richten tegen inheemse volkeren en milieuactivisten.

Ook de zee is bezet

De bezetting stopt niet aan de kustlijn. Al decennialang beperkt Israël de toegang van Palestijnen tot de zee. Vissers worden aangevallen, boten vernield en de visserij vrijwel onmogelijk gemaakt. Sinds oktober 2023 is de toegang tot de kustwateren volledig afgesloten, terwijl de vernietiging van de visserij de hongersnood verder verdiept.

Niet alleen de waterkolom, maar ook de zeebodem van Gaza is bezet. Terwijl Israël Palestijnen de toegang tot de aardgasvelden voor de kust ontzegt, kende het Israëlische ministerie van Energie op 29 oktober 2023 exploratievergunningen toe voor gaswinning in dezelfde wateren. Op slechts dertien zeemijl van de kust loopt bovendien de Egyptisch-Israëlische El-Arish-Ashkelon-pijpleiding, aangelegd zonder Palestijnse instemming, in strijd met het internationaal recht.

Ook de zee is een ruimte van medeplichtigheid. Internationale scheepvaartroutes blijven Israël bevoorraden, onder meer met vliegtuigbrandstof en wapens. Tegelijkertijd laten internationale marines het na hun verplichtingen onder het internationaal recht na te komen door de genocidale belegering niet te doorbreken.

Afbeelding

Maar de zee is óók een plek van verzet en solidariteit. Vissers in Gaza blijven de absurd gemilitariseerde zee trotseren. Elders hebben havenarbeiders en mensenrechtenorganisaties zelfs wapenleveringen aan Israël geblokkeerd. Havenpersoneel organiseerde stakingen uit solidariteit met Palestina.

Al achttien jaar lang proberen civiele vloten de blokkade van Gaza te doorbreken. Sinds het begin van de genocide ondernamen de schepen Madleen – genoemd naar een vissersvrouw uit Gaza – en Handala, evenals twee missies van de Global Sumud Flotilla, pogingen om Gaza te bereiken. Aan boord: humanitaire hulp en honderden internationale activisten die weigeren zich neer te leggen bij de passiviteit en medeplichtigheid van hun regeringen.

Het volstaat niet langer te hopen dat verandering vanzelf binnen instellingen zal ontstaan.

Juist daarom is de afwezigheid van mariene onderzoeksinstellingen zo pijnlijk. Met hun kennis, infrastructuur en internationale invloed zouden zij een veel actievere rol kunnen spelen. In plaats daarvan blijft de oproep vandaag beperkt tot het absolute minimum: beëindig de academische medeplichtigheid.

Tijd om kleur te bekennen

"Palestina houdt de wereld een spiegel voor van haar morele en politieke falen", zegt VN-speciaal rapporteur Francesca Albanese. Deze genocide, en het pijnlijke collectieve onvermogen om haar te stoppen, hebben de hypocrisie van de instituties van de westerse samenleving blootgelegd.

De genocide heeft de geloofwaardigheid van veel westerse instellingen zwaar aangetast. Overheden houden vast aan hun politieke steun voor Israël. Media blijven het koloniale karakter van het conflict vaak onderbelichten. Universiteiten zetten samenwerkingen voort, terwijl studenten en onderzoekers die daartegen protesteren geregeld worden geïntimideerd.

Dat roept ook fundamentele vragen op over de rol van wetenschap. Wat betekent onderzoek naar gezonde oceanen wanneer een volledige kuststrook ecologisch wordt vernietigd. Wat betekent werken aan een duurzame mariene-economie, terwijl een samenleving systematisch wordt uitgehongerd? En wat betekent onderzoek naar internationaal zeerecht wanneer schendingen ervan zonder gevolgen blijven?

Wie aan natuurbehoud werkt, kan die vragen niet naast zich neerleggen. De manier waarop we ons verhouden tot onderdrukking bepaalt ook de geloofwaardigheid van onze wetenschap. De houding tegenover genocide is geen randthema, maar raakt aan de kern van wat wetenschappelijk engagement vandaag betekent.

Daarom volstaat het niet langer om te hopen dat verandering vanzelf binnen instellingen zal ontstaan. Nee zeggen tegen medeplichtigheid blijft noodzakelijk, ook wanneer dat ongemakkelijk is en weerstand oproept. Zoals Sara Ahmed schrijft: "Nee is geen eenzame uitspraak." Juist die uitgesproken 'neen' kan de basis leggen voor nieuwe vormen van solidariteit en voor instellingen die rechtvaardigheid niet langer ondergeschikt maken aan politieke en economische belangen.

Nee zeggen schept nieuwe verbanden en nieuwe coalities die op een dag de instellingen kunnen voortbrengen die we werkelijk nodig hebben. 

"From the river to - and including - the sea, Palestine will be free."