We moeten die oorlogsmachine stoppen, of het helpt de wereld om zeep

“Ge moet kloppen, de bel doet het niet.” Nee, nee, we zijn niet bij Samson en Gert, maar op afspraak bij Nilufar Ashtari. De Antwerpse gaf tien jaar geleden haar job op om voltijds actie te voeren tegen de dreigende oorlog tegen Iran. Nilufar is een ware spraakwaterval. Ik slaag er amper in om vragen te stellen, zoveel heeft ze te vertellen. Voor we het weten, zijn we twee uur verder.

Nilufar: "Mijn vader kwam zestig jaar geleden aan in Antwerpen. Eigenlijk wilde hij naar Amerika, maar hij kreeg per vergissing slechts een visum voor één dag, en zo is hij in Antwerpen beland. Hij is niet gevlucht maar kwam uit economisch opportunisme en begon een zaak in Perzische tapijten: Ashtari Carpets. Dat is ondertussen een befaamde zaak geworden die nog steeds bestaat."

Afbeelding

"Hij heeft hier een Vlaamse vrouw van over het water - uit de streek van Temse - leren kennen en voilà, zo zijn wij er ook gekomen. Mijn vader zat altijd gekluisterd aan zijn radio. Een beetje zoals ik nu met X bezig ben. Ik zit ook voortdurend achter mijn scherm of telefoon het nieuws te volgen. Mijn vader deed dat toen via de radio en volgde zo het nieuws uit Iran. Hij kookte ook af en toe Iraanse gerechten en er kwamen geregeld Iraanse familieleden op bezoek. Op die manier was Iran altijd aanwezig in ons gezin."

Ik zie jou al jaren op betogingen en acties met bordjes en slogans tegen een oorlog met Iran. Zelfs op de klimaatbetogingen was jij erbij met jouw bordje 'No War on Iran'.

Ja, en ook: 'War Kills Climate' en 'War Kills the Planet'.

Waarom denk jij dat die oorlog al zo lang in de maak is?

Iran heeft gigantisch veel grondstoffen. Het heeft niet enkel gas en olie, maar ook veel kritieke mineralen in zijn bodem. Die zijn vandaag wellicht nog belangrijker dan gas en olie. Men wil leiders die toelaten die grondstoffen te plunderen.

Maar het gaat ook over het inperken van een opkomende macht. Men wil in de regio maar één macht laten gelden, en dat is die van de VS, die samen met Israël een blok vormen. Als Iran zich ontwikkelt, kan het een tegenmacht vormen en kunnen Israël en de VS niet zomaar hun zin doen in de regio. Daarom willen ze Iran uitschakelen.

Maar dat hebben ze dan toch niet zo goed ingeschat, precies. Israël en de VS lijken niet meteen aan de winnende hand.

Ik weet niet of ze zo naïef waren en dat echt dachten. In Syrië en Libanon zijn ze ook al tientallen jaren bezig. Ik denk dat ze heel goed wisten waaraan ze begonnen en dat dit een oorlog van langere duur zou worden. Ik denk dat de onderhandelingen nu enkel een soort pauze zijn en dat ze binnenkort opnieuw zullen beginnen bombarderen en de regio weer in vuur en vlam zullen zetten.

Ze kunnen die oorlog niet winnen, maar die les hebben ze nog niet getrokken. Nog een paar jaar van dit, en er is geen Israël meer, er is geen Iran meer, en misschien zelfs geen wereld meer. Ik bedoel, ze trekken hier echt een heel gevaarlijke kaart. Ik krijg daar kippenvel van. 

Toen ik tien jaar geleden begon met mijn activisme, dacht ik dat ze zouden beginnen met het bombarderen van de nucleaire installaties. Wat ze ondertussen ook gedaan hebben. Maar het risico op straling, grondwatervervuiling en het onleefbaar maken van een hele regio begint al daar. Gelukkig hebben de Iraniërs die installaties blijkbaar in veiligheid kunnen brengen, waardoor de vervuiling en de straling voorlopig beperkt zijn gebleven.

Nu dreigt Trump ermee dat ze in een paar uur tijd alle bruggen, elektriciteitscentrales en waterzuiveringsinstallaties kunnen treffen. Maar als dat gebeurt, dan is het voor Iran een fluitje van een cent om hetzelfde te doen in Qatar, de Emiraten en Israël. Iran heeft ondertussen al de olieraffinaderij van Haifa in Israël getroffen, dat is 60 procent van de capaciteit in Israël. Zo kunnen ze ook de waterinfrastructuur treffen.

Jij bent ervan overtuigd dat Israël en de VS die oorlog niet kunnen winnen?

Israël is een scheet groot in vergelijking met Iran. Iran is ongeveer even groot als heel West-Europa. Bovendien is het geografisch één groot fort, omgeven door hooggebergte. Dus begin er maar eens aan. Het Westen is niet rationeel. Het waant zich onoverwinnelijk en lijkt niet te zien welke schade het aanricht met deze oorlog.

Nu zijn ze aan het onderhandelen, al lijken ze dat ondertussen zelf alweer vergeten te zijn, want de raketten vliegen opnieuw heen en weer. Wat verwacht je daarvan?

Ja, niet veel. Ik denk ... (Even stilte) Ja, echt niet veel. Dat gaat opnieuw ontvlammen.

Waarom denk je dat?

Enerzijds is er Israël. Die zijn zo fanatiek. Ze willen een groot stuk van Libanon en Syrië inpalmen. Dat is hun Greater Israel-project. Het is een ideologie die zich beroept op levensruimte en het idee van een uitverkoren volk.

Ze hebben ook een geavanceerde surveillancemaatschappij uitgebouwd. Die technologie voeren ze uit naar de rest van de wereld. De Antwerpse politie koopt bijvoorbeeld dergelijke technologie aan in Israël. Ze voelen zich zo onoverwinnelijk dat ze denken: het is nu of nooit. Als het nu stopt, kunnen ze fluiten naar het zuiden van Libanon, de Golanhoogten en het zuiden van Syrië.

En dan heb je de VS, die een gemeenschappelijke agenda hebben met Israël. Dat zijn eigenlijk twee handen op één buik. Ook het militaire operationele commando is steeds meer op elkaar afgestemd. Voor de VS is Israël een soort militair vliegdekschip, een vooruitgeschoven post om de regio onder controle te houden.

Zowel Israël als de VS kunnen niet dulden dat een land als Iran zich ontwikkelt en een potentiële tegenmacht vormt. Vanaf het moment dat Iran zich zou onderwerpen, zijn grondstoffen in de uitverkoop zou zetten en zou zeggen dat Israël en de VS hun gang mogen gaan in Palestina, Libanon of elders in de regio, zouden ze Iran met rust laten.

Ook mag je de economische belangen niet onderschatten. Het zuiden van Libanon is economisch belangrijk. De oliemaatschappij Chevron is daar bijvoorbeeld actief en er zijn grondstoffen te ontginnen. Maar ook in Iran gaat het om petroleum, mineralen en pistachenoten.

Ken je het verhaal van de Wonderful Company? Dat is een bedrijf uit Los Angeles dat ondertussen bijna een monopolie heeft op de productie van pistachenoten. Die productie veroorzaakt zware ecologische problemen door pesticiden, monocultuur en veroorzaakt watertekorten. Dat bedrijf heeft ook bijgedragen aan de campagne van Trump, zodat hij herverkozen zou worden. Ze bestelden dan ook bombardementen op Iraanse pistacheplantages en die werden volgens verschillende bronnen ook uitgevoerd.

In Syrië heeft het meer dan veertien jaar geduurd voordat ze het regime konden omverwerpen. Dus dat concept van bombarderen, tussendoor onderhandelen, en dan weer oorlog voeren, kunnen ze echt nog wel even volhouden.

Maar Trump heeft in zijn eigen land toch een probleem. Er kwamen miljoenen mensen op straat tegen zijn beleid. De steun voor zijn oorlog tegen Iran is bijzonder laag, zelfs bij zijn eigen achterban.

Ja, maar in het Amerikaanse parlement doen ze voorlopig gewoon verder. Daar hebben ze wetten aangenomen die het Amerikaanse en Israëlische militaire complex steeds nauwer met elkaar moeten integreren. Dat gaat dan over die surveillancesamenleving, artificiële intelligentie en wapentechnologie. Ze willen de militaire industrie van Israël integreren in de Amerikaanse. Ze zijn dus nog niet van plan om snel de banden met Israël door te snijden. (Het gaat over hoofdstuk 224 van “2027 National Defense Authorization Act”, nvdr.)

Mij heeft heel erg verbaasd dat tijdens de oorlog, tijdens de bombardementen, de mensen op de pleinen samenkwamen en dat die oorlog heel verenigend heeft gewerkt.

Dat is ook wat de Britse journaliste Bushra Shaikh nu vaststelt in haar reportages over Teheran. Ze krijgt heel veel tegenwind natuurlijk, want zij woont in Londen. Maar in haar reportages zie je heel goed hoe het Iraanse volk aan elkaar hangt, zeker ook nu er miljoenen mensen op straat komen voor de herdenking van Khamenei.

Je zegt dat je die vredesonderhandelingen niet ziet goedkomen. Maar je plaatst jezelf als activist. Denk je dat de vredesbeweging, zoals in België de betogingen voor Palestina en die van 14 juni tegen militarisering, een verschil kan maken? Is dat zinvol?

Ja, ik denk wel dat dat een verschil maakt. Maar je moet die oorlogsdynamiek ook niet onderschatten. In 2003 kwamen miljoenen mensen op straat tegen de oorlog in Irak. Het was wereldwijd de grootste betoging ooit. Maar ze zijn toch ten oorlog getrokken. De vredesbeweging, dat is ook de strijd om de harten en geesten van de bevolking.

In Israël spreken ze over het achtste front, en dat is dus ook de strijd om de harten en geesten van de wereldbevolking. Ze zijn daar heel bewust mee bezig, dat maakt voor hen deel uit van de oorlog. Er is nu kritiek op de Israëlische regering omdat ze de oorlog aan het verliezen zijn op dat achtste front. Ze stellen dus vast dat de steun voor het Israëlische project en agressie wereldwijd achteruitgaat.

Dat is voor een groot deel te danken aan de wereldwijde vredesbeweging die is blijven informeren en mobiliseren. Er zijn veel mensen bij wie de schellen van de ogen vallen. Dat is zeer boeiend aan onze tijd. Het is een tijd van openbaringen en veranderingen. Dat we dat mogen meemaken.

We moeten die oorlogsmachine stoppen, of ze helpt de wereld om zeep. Maar dat kan. Als we blijven actie voeren, informeren, dan kunnen we die machine stoppen.

We zijn al bijna anderhalf uur aan het praten en, om het in clichéwoorden te verwoorden: 'Ik zie een moderne vrouw voor mij zitten. Dat klopt niet met het beeld dat wij hebben van Iraanse vrouwen.'

Als ik dat soort vragen krijg, moet ik altijd terugdenken aan mijn doctoraat. Dat ging over het beeld van de vrouw in de Iraanse cinema. Ik ben begonnen bij de oorsprong van de cinema in Iran.

In de prerevolutionaire periode, dus vóór 1979, was het beeld van de ongesluierde vrouw het ultieme politieke symbool van de macht. Dat werd gepromoot. Er was een identificatie met het Westen, met de modernisering. Op alles wat islamitisch was, werd neergekeken. Met bijvoorbeeld Queen Farah Diba, die ook die moderne westerse vrouw moest uitstralen. Het was nochtans een dictatuur waar mensen heel erg onderdrukt en uitgebuit werden.

Maar dan zie je dat progressieve en avant-gardistische cinema zich daartegen begint af te zetten. En men ziet ook in die cinema dat het beeld van de gesluierde vrouw dan gaat staan voor authenticiteit en bevrijding. Ze wordt mee het symbool van het echte Iran tegenover het gekoloniseerde Iran.

Wat men wel eens vergeet in het Westen, is dat de revolutie van 1979 ook een anti-imperialistische strijd was. Dat was een linkse antikoloniale strijd tegen de overheersing van Amerika. De religieuze beweging sloot zich daarbij aan, die heeft ook dat anti-imperialisme in zich.

Afbeelding

Zij vinden de oorsprong van hun antikolonialisme in hun religieuze verhalen over het sjiisme en het martelaarschap. Het verhaal van Hoessein ibn Ali, die zich in de zevende eeuw heeft verweerd tegen Yazid, die het symbool was van corruptie en slechtheid in het oude Saoedi-Arabië. Hoessein werd verslagen door Yazid. Met een legertje van 72 man streden Hoessein ibn Ali en zijn companions tegen een groot leger van duizenden mannen van Yazid.

Hij wordt op die manier een martelaar in de strijd tussen goed en kwaad, en die dood herdenkt men vandaag de dag nog steeds. Daaruit ontstaat dat sjiitische gevecht tussen goed en kwaad en corruptie, dat vandaag ook heel sterk aanwezig is in Iran.

En zo bekijkt de gemiddelde Iraniër ook de strijd tussen Amerika, Israël en Iran vandaag. En je ziet dat ook in de cinema, hoe die beeldvorming en die verhalen telkens opnieuw worden verteld en in een modern jasje worden gegoten. En daarom is Palestina ook zo belangrijk voor de Iraniër. Want dat is eveneens die strijd tussen goed en kwaad.

Vroeger dacht ik ook: oké, veel mensen zijn tegen het regime. Amper 10 procent is hardline voor het regime, maar 90 procent twijfelt of denkt daar anders over. Dat bleek ook altijd uit westerse studies. Ik ging voor een stuk mee in dat denken, maar ik denk ondertussen dat dat echt anders is.

Als je gewoon probeert in kaart te brengen hoe dat land zich kan verdedigen tegen de vernietigende kracht van de VS en Israël, dan kan dat enkel met massale steun van de bevolking. Je kan niet hele wapenfabrieken en toeleveringsindustrie ondergronds bouwen en verborgen houden voor de VS zonder de steun van de bevolking. Dat is in het hooggebergte, dat vraagt immense infrastructuurwerken.

Of je dat nu leuk vindt of niet, je zit eerder aan cijfers van 60 procent die vandaag pal achter de leiders staan.

Ik heb een camera bij me, maar ik heb wel een paar mooie foto’s van jou op acties in mijn archief, denk ik. Is het niet beter dat we die gebruiken?

Ja, zeker, en ik stuur je ook de foto door van toen ik op Trafalgar Square was. Die heeft toen ook in The Guardian gestaan.