De Bereklauw: 50 jaar vrijhaven voor open geesten

'De Bereklauw' was de afgelopen decennia heel inspirerend voor de verduurzaming van de samenleving. Met diverse initiatieven was het zijn tijd ver vooruit. Het was en is ook nog steeds een reddingsboei voor menig persoon die om de een of andere reden niet kan aarden in deze samenleving. 

'De Bereklauw' is het Vlaamse, zij het kleinschaliger, equivalent van Christiania, de alternatieve gemeenschap in Kopenhagen, waar sinds de jaren ‘70 circa 1000 mensen een vorm van zelfbestuur ontwikkelden.

Zowat alles dat men op de site bijbouwde, werd gerealiseerd met gerecupereerd materiaal

De Deense regering wou de krakers van Christiania eerst buitenzetten, maar tolereerde hen na verloop van tijd als een sociaal experiment. Ondanks de vele bouwovertredingen wordt ook de Bereklauw door overheden als de gemeente Herent getolereerd als een waardevol, inspirerend sociaal experiment. Ik schreef er zopas het boek “Het verhaal van de Bereklauw, Hier wordt niks of niemand weggegooid’ over.

Gestart in 1974 - als kind van de toenmalige hippie tegencultuur met mensen die op de buiten wilden gaan wonen, zelf hun groenten kweken, zich anarchistisch van God en gebod niks aantrekken - is de Bereklauw steeds een pionier geweest van verschillende ecologische transities die pas veel later beleidsmatig gemeengoed werden. 

Zo recupereerde Gosse, de pas 80 jaar geworden stichter en mentor van de Bereklauw samen met zijn ‘paters recuperanen’, al in de jaren ’70 materialen uit gebouwen uit de Leuvense regio die afgebroken werden. Zowat alles dat men sindsdien op de site aan huisvesting bijbouwde, werd gerealiseerd met gerecupereerd materiaal. 

Dit materiaal werd ook gebruikt voor de inrichting van tuinen, aanleg van wegen, realisatie van kunstwerken, enzovoort. Grote hoeveelheden werden gestockeerd op de site. De gemeente Herent dringt al jaren aan op een grondige sanering, maar Gosse hoopt dat het allemaal alsnog kan hergebruikt worden. 

Toen ik er eind maart op bezoek was toonde hij mij een stapeltje van enkele tientallen skilatten waarmee hij daken zou gaan maken. Ook de ateliers voor houtbewerking en de smederij op de Bereklauw zijn bedoeld om materiaal te recupereren. Er werden in het verleden ook workshops georganiseerd bijvoorbeeld over hoe je voertuigen kan onderhouden. Dit kaderde ook in het streven om zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn.

Instanties zoals Politie,CAW’s en OCMW’s – zelfs dat van Antwerpen - deden al op de Bereklauw beroep

Er worden nog andere dingen gerecupereerd zoals het ‘skippen’ van voedsel dat handelaars weggooien wegens het overschrijden van de vervaldatum. Het recupereren van deze overschotten is ook nodig om de vele monden te voeden. Zeker in de zomermaanden verbleef er tijdens werkkampen in het verleden vaak nog meer volk en was het moeilijk om zelfvoorzienend te zijn met de zelf geteelde groenten. 

De aanleiding om in de jaren ’90 te ‘skippen’ was bizar. “Jokke kwam op een avond hier. Hij vertelde dat hij in de Delhaize in een container gekropen was en ineens een paar diepgevroren kippen op zijn hoofd kreeg”, aldus Gosse. Hij trok ernaar toe en ontdekte een heleboel eten dat nog consumeerbaar was.

De Bereklauw heeft ook steeds aan permacultuur gedaan. Al heel vroeg werd werk gemaakt van recuperatie van regenwater van de daken, ecologische buitentoiletten en dergelijke. Er staan vanzelfsprekend sinds jaar en dag ook zonnepanelen op de daken. Gosse heeft ook het materiaal om een windmolen te plaatsen, maar krijgt hiervoor geen toestemming door de nabijheid van de luchthaven. 

De Bereklauw was in het verleden een broeikast van ecologisch innovatieve ideeën. Zo werd al in de jaren ’90 geëxperimenteerd met zonneboilers en later met aquaponics. Dat laatste zijn systemen waarbij water, rijk aan meststoffen door de uitwerpselen van vissen, naar een bank met aarde gepompt wordt. Het water sijpelt door de aarde, geeft haar meststoffen af en komt gezuiverd terug bij de vissen. 

Waar de Bereklauw fundamenteel verschilt van bestaande cohousingprojecten is dat de deur hier continu openstaat voor wie wil langskomen. Het boek bevat talloze getuigenissen van mensen die financieel of mentaal berooid toekwamen, maar na een kort of lang verblijf herboren en met volle moed terug vertrokken. Instanties zoals OCMW’s – zelfs dat van Antwerpen - deden al op de Bereklauw beroep. Politiediensten en CAW’s stuurden al mensen. 

Gosse raadt de overheid aan om in elk dorp een Bereklauw te voorzien waar mensen met problemen zonder veel plichtplegingen of afspraken terecht kunnen. Dit zou de overheid miljoenen besparen. Dat je bij de Bereklauw zomaar zonder afspraak terecht kan, was een van de redenen waarom de vroegere Herentse burgemeester Willy Kuijpers er zo’n fan van was.

"We hebben hier een garage, smidse, autoatelier, serres, we kunnen brons en aluminium gieten”

Gosse is geen professionele hulpverlener en verkondigt geen grote theorieën. “Mijn hoofddoel is altijd geweest mensen in hun eigen kracht te laten komen. Ik geef hierbij gewoon het voorbeeld en dan denken ze, ik kan dat ook. Wat wij hier doen is jongeren een bepaalde visie geven, ondersteunen en het idee geven dat ze er niet alleen voor staan. Het is hier zoals een soort survivalkamp. 

Wanneer je hier terug op uw poten terechtkomt, kan je verder”, aldus Gosse. Ook de sociale cohesie is heilzaam. Je kan er immers bij velen terecht met je verhaal. In de Bereklauw kan je bovendien je eigen zelve zijn. Er zijn ook geen verstikkende regels zoals vaak in andere opvangcentra. 

Van alle bewoners op de Bereklauw wordt evenwel een bijdrage aan de gemeenschap verwacht maar dat kan alle richtingen uitgaan van meewerken aan de renovaties, een kunstwerk creëren, hulp in de keuken enzovoort. Gosse lanceert regelmatig een oproep om bewoners van de Bereklauw iets te komen aanleren over ambachten van vroeger. 

“Alle kennis die jongeren kan inspireren is welkom. Het is vooral voor jongeren belangrijk om iets aan te leren. Ze hebben veel capaciteiten, maar moeten die alleen nog ontdekken en ontwikkelen. We hebben hier een garage, smidse, autoatelier, serres, we kunnen brons en aluminium gieten”. Gosse was op die manier al decennia geleden bezig met het activeren van mensen die ver staan van de arbeidsmarkt.

‘Het verhaal van de Bereklauw, Hier wordt niks of niemand weggegooid’ telt 184 bladzijden en kost 20 euro (+ 5 euro verzendkosten), neem hiervoor contact op met de auteur: luc.vanheerentals@telenet.be