Mondiale solidariteit steeds meer op droog zaad gezet

Het Civic Space-rapport van mei 2025 kent ons land de status toe van ‘narrowed’. Met die ‘beperkte’ score bevindt België zich met de ruimte voor het maatschappelijk middenveld in het gezelschap van landen als Kosovo, Albanië, Nederland en Polen. Ook daar is sprake van wijziging van financieringsregels, van restrictieve wetsvoorstellen en van gevallen waarin financiering is ingetrokken voor kritische ngo’s.

4de Pijlerorganisaties laten het er niet bij zitten in deze video-oproep. 

Vlaanderen tast de vrijheid van particuliere initiatieven aan via striktere subsidie-eisen en soms door subsidies botweg te beëindigen. Zo zette Vlaanderen de steun voor de gehele sector ontwikkelingssamenwerking stop, dus ook voor een magazine als MO*. 

In haar septemberverklaring zette de regering Diependaele het onverbloemd zo neer: “We moeten durven benoemen dat daar niet onze kerntaak ligt. We herleiden deze subsidies tot noodhulp en multilaterale samenwerking. We verliezen het vertrouwen van de Vlaming als ons beleid niet eerlijk is. Zeker in tijden waarin we iedereen vraagt om inspanningen te leveren. Wie geen recht heeft op steun, krijgt die niet.” Getekend door N-VA, Vooruit en CD&V.

5 procent en 0,7 procent

België wil voldoen aan de eis van Trump om de NAVO-uitgaven te verhogen naar 5 procent van het nationaal inkomen. Dat percentage steekt schril af tegen een andere internationale belofte, namelijk dat onze bijdrage aan ontwikkelingssamenwerking 0,7 procent hoort te zijn. In werkelijkheid zitten we op nog geen 0,5 procent. De Arizonaregering heeft nu de 0,7 procent belofte laten vallen. Internationale solidariteit is alleen nog maar een fraai principe.

"Dit zal slachtoffers maken en leiden tot meer instabiliteit, chaos en onveiligheid"

Koepelorganisatie 11.11.11 windt er geen doekjes om: “Terwijl in Congo een verwoestende oorlog woedt, in Gaza mensen hun familie en vrienden onder het puin zoeken en in Syrië en Libanon een diepe crisis heerst, kiest deze regering ervoor om internationale solidariteit verder te verzwakken. (…) Dit zal slachtoffers maken en leiden tot meer instabiliteit, chaos en onveiligheid. Bovendien tast de regering hiermee de internationale positie van België aan. Het nakomen van internationale verbintenissen is een hoeksteen van het multilateralisme, een principe waar het Arizona-akkoord zelf de nadruk op legt.”

Burgersolidariteit ondermijnd

Niet alleen via subsidies worden mondiale organisaties beknot, ook de financiering via fondsenwerving wordt aangetast. De fiscale aftrekbaarheid van giften aan "maatschappelijk nut beogende instellingen" is verlaagd van 45 naar 30 procent. De eindbeslissing viel pas afgelopen december – met terugwerkende kracht – voor heel 2025.

Een forse aderlating die de vrijgevigheid van donateurs bepaald niet aanmoedigt om het subsidieverlies te compenseren. Het omgekeerde had ook gekund: tijdens de coronacrisis bedroeg de aftrekbaarheid gedurende korte tijd zelfs 60 procent.

Sinds 2026 verloren een aantal koepelorganisaties het recht om fiscale attesten uit te reiken

Voor donaties aan de allerkleinste vzw’s in de sector ontwikkelingssamenwerking is de fiscale aftrekbaarheid van giften sinds 2026 het meest problematisch. Vroeger konden deze zogeheten 4de-pijlerorganisaties zich aansluiten bij een koepel als bij voorbeeld ‘Leraars zonder Grenzen’. Die nam dan de papierwinkel van de kleine ontwikkelingsorganisaties over en bezorgde de donateurs hun fiscaal attest. 

Sinds 2026 verloren een aantal van dergelijke koepelorganisaties het recht om die fiscale attesten uit te reiken. Hun erkenning werd niet verlengd. Niet omdat de regels zijn veranderd, maar omdat de fiscus ze anders interpreteert. Daarmee treft de fiscus deze kleine organisaties midscheeps: het reduceert hun belangrijkste inkomstenstroom.

Steunpunt niet meer ondersteund

Het ‘4de Pijlersteunpunt’ dat de kleine burgerinitiatieven voor internationale solidariteit helpt is nu compleet wegbezuinigd door de Vlaamse regering. Ruim 931 van die '4de Pijlerinitiatieven' zijn bij dit steunpunt aangemeld. Kleine organisaties van Belgen en immigranten uit de diaspora die bijvoorbeeld een schooltje, een mensenrechtenproject of een ziekenpost in ‘hun’ ontwikkelingsland in stand houden. 

Hun administratieve ondersteuning via de koepel van 11.11.11 wordt plots niet meer gesubsidieerd: de Vlaamse regering is immers bruut gestopt met alle structurele ontwikkelingssamenwerking. 11.11.11 is nu op zoek naar andere bronnen om het werk te kunnen blijven voortzetten.

De Belgische regering wil ontwikkelingssamenwerking  aan defensie en diplomatie koppelen: ‘Development, Defense and Diplomacy’

VVSG (Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten), de belangenbehartiger van gemeenten, klaagt aan: “Organisaties die inzetten op kritisch (wereld)burgerschap, internationale solidariteit en maatschappelijk engagement verliezen hun ondersteuning. Daarmee worden net de actoren getroffen die mensen en lokale besturen helpen nadenken over hun plaats in de wereld, hun verantwoordelijkheden en hun bijdrage aan duurzame ontwikkeling.”

Microfinanciering gesaboteerd

Alternatieve kredietcoöperaties als Alterfin, Incofin en Oikocredit - coöperaties die microkredieten verstrekken aan kleine ondernemers in ontwikkelingslanden - worden financieel geraakt. De regering De Wever deed wat ze in het regeerakkoord beloofde door ze bovenaan haar lijstje van verdwijnende voorzieningen te zetten. Ze passen niet meer in het van de VS gekopieerde 3D-beleid waarmee de Belgische regering ontwikkelingssamenwerking aan defensie en diplomatie willen koppelen: ‘Development, Defense and Diplomacy’. 

Een lening aan een Afrikaanse boerin om een geit te kunnen kopen rendeert niet in deze imperialistische logica. Sinds 30 juni 2026 leveren leningen aan deze kredietinstellingen geen fiscaal voordeel meer op. Het aantal nieuwe coöperanten loopt terug. Die kunnen voortaan fluiten naar de 5 procent belastingvermindering die hen stimuleerde om het ondernemerschap van kansarmen in ontwikkelingslanden aan te moedigen.

Het is ‘bon ton’ om subsidiëring niet langer te zien als een recht voor wie aan de voorwaarden voldoet, maar als een politieke gunst aan gelijkgezinden

Het is een sluipende tendens: maatschappelijke organisaties die publieke belangen dienen worden via geld en regels steeds meer gedisciplineerd om te doen wat de heersende politieke wind wenselijk vindt.  Organisaties die maatschappelijke doelen en veranderingen nastreven, die tegenspraak organiseren, die burgergroepen activeren en bewustwordingsprocessen op gang brengen – kortom die de grondstoffen leveren voor democratie – worden gekneveld en soms zelfs in opspraak gebracht, gediscrediteerd of geminacht. 

Als het niet de bevoegde minister is, dan komt een revanchistische minister van Defensie wel met publieke uitspraken over organisaties buiten zijn eigen bevoegdheidsdomein. In hun ogen is het 'bon ton' om subsidiëring niet langer te zien als een recht voor wie aan de voorwaarden voldoet, maar als een politieke gunst aan gelijkgezinden.

Mondiale bewustwording, tegenspraak en activisme ziet de regering als een hindernis, niet als een bijdrage aan en voorwaarde voor een levende democratie waar betrokken burgers zich inzetten voor mondiale solidariteit.