De community ruimte is een vrije online ruimte (blog) waar vrijwilligers en organisaties hun opinies kunnen publiceren. De standpunten vermeld in deze community reflecteren niet noodzakelijk de redactionele lijn van DeWereldMorgen.be. De verantwoordelijkheid over de inhoud ligt bij de auteur.
Sven Bresser over ‘Rietland’: “Vreemdelingenangst is verankerd in wij/zij denken”
In de eerste scènes van Rietland wordt geen woord gesproken. We zien, vanop zijn rug aanvankelijk, rietsnijder Johan aan het werk tussen goudgeel riet. Haast rituele handelingen zijn het. Maaien, dorsen, bundelen en afval verbranden. De trance wordt doorbroken wanneer Johan stuit op het dode lichaam van een tienermeisje. Een, verkracht en vermoord, meisje van de streek zal blijken.
Dood in het rietveld
Die gruweldaad zet de gesloten gemeenschap in rep en roer. Beschuldigende vingers wijzen richting een buitenstaander maar de met schuldgevoelens worstelende grootvader Johan verdenkt iemand met lokale roots. Een whodunnit of rietthriller wordt Rietland evenwel niet want Bressers aandacht gaat vooral naar de emotionele onderstroom. Angsten, onzekerheden, frustraties, gewelddadigheid. En naar de natuur, het weer en de band met het land.
Rietland is zowel een portret als een milieuschets en een genreoefening. Nu eens realistisch, dan weer mysterieus. “Dat die mix kijkers verwart vind ik prima,” zegt Sven Bresser (°1992) wanneer we hem ontmoeten tijdens Film Fest Gent, “aan voorspelbare films heb ik een bloedhekel.” Na enkele kortfilms (L’été et tout le reste, Free Fight, She used to sing here) werd dit langspeeldebuut warm onthaald in Cannes tijdens de Semaine de la Critique in 2025.
‘Voor mijn moeder die mij het riet liet zien’ lezen we aan het einde van Rietland. Hoe persoonlijk is dit verhaal?
“Heel persoonlijk. Het beeld en het gevoel omringd te zijn door riet is diep in mij verankerd. De rietteelt stierf begin jaren 2000 zo goed als uit en natuurorganisaties zijn bezig met andere bestemmingen te zoeken voor de locaties waar dat goudgele riet voorheen zo welig tierde. Maar de plekken waar het maaien, dorsen en binden plaats vond leven nog in mijn herinnering. Net als de kleuren en de texturen."
"Ik groeide op in de Noord-Hollandse gemeente Waterland en als fotografe legde mijn moeder tijdens de jaren 90 het rietlandschap in het omliggende gebied vast. Haar beelden en de natuur bleven me bij. Ook al begreep ik tijdens mijn jeugd niet helemaal waarom ze zo bezeten was door het rietland. Toen ik zeven à acht geleden terug in het gebied kwam kon ik het al veel beter plaatsen.”
De passie van een fotografe
Ben je als kind via je moeders beelden in contact gekomen met het rietlandschap of ging je samen met haar ter plaatse?
“Met mijn moeder ben ik wel eens mee geweest maar ik zag dat riet eigenlijk al vanuit mijn slaapkamerraam. Ik had ook een klein bootje waarmee ik dagelijks tochtjes maakte. Tot mijn veertiende, toen we verhuisden, was dat riet echt wel mijn leefwereld. Er is op die plek momenteel nog wel riet maar dan wel groen riet. Visueel is dat een heel andere ervaring. De goudgele venen die je ziet in de film Rietland bestaan niet meer op deze plek.”
Je diende elders te gaan draaien. Met name in het Nationaal Park Weerribben-Wieden in Overijsel.
“Klopt. Met dat vreemde gevoel in mijn hoofd van herinneringen aan een landschap dat niet meer bestaat op de originele plek. Tijdens mijn research in Waterland tipten oude rietsnijders me dat er in Overijsel nog eenzelfde soort landschap bestond. Terwijl er ook mensen leven die, als een van de laatste gemeenschappen in Nederland, nog altijd bezig zijn met rietteelt."
"Het gebied is groter maar visueel stemt het overeen met de plek die in mijn geheugen verder leefde. Maar vooral het gevoel zat goed. Ik hou ervan om met een kleine crew in de natuur, tussen het riet, te zitten en daar geduldig te wachten tot de zon en de wind goed zitten. Zo voel je het landschap dat je ziet.”
Het kwaad
In het persdossier vat je Rietland samen als ‘een man, de natuur en het kwaad’. Wat is het kwaad? De begeerte, het verlangen? Of is het iets metafysisch?
“Ik denk dat het kwaad iets menselijk is dat groeit op plekken waar individuen de wereld organiseren. Men vraagt me wanneer ik Rietland voorstel vaak of ik vind dat het kwaad in ons allemaal zit. Dat is voor mij een te religieuze, fatalistische verklaring. Ik denk niet dat iedereen in staat is tot het geweld dat je in de film ziet."
"We bezitten wel allemaal in mindere of meerdere mate de lusten en driften die aan de basis van deze verkrachting en moord liggen. Maar, er moet toch altijd nog wel een grens overschreden worden. Dat gegeven wil deze film onderzoeken.”
Met welk filmgenre is Rietland verwant?
“Tijdens het maken van een film denk ik nooit in categorieën als genre of thema. Natuurlijk zijn er elementen aanwezig die je in bepaalde genres aantreft maar als filmmaker ben ik vooral bezig met zaken als toon, bijvoorbeeld m.b.t. de aanwezige dreiging of iets gewelddadigs, en daar kleven natuurlijk ook clichés verbonden met genres aan."
"Maar dat houdt me niet bewust bezig. Ik ben vooral begaan met hoe ik die toon moet vinden. Uiteraard ook met op welke manier ik de natuur in beeld wil laten komen. Met op welke wijze de emoties van de personages ontstaan ook. Maar meer intellectuele bespiegelingen spelen dan niet.”
Inspiratie
Tijdens de montage speel je met ritme, tempo en stijl. Met geluid en beeld. Begin je in die productiefase niet te denken aan andere films als referentiepunt?
“Je zit al gauw zo’n tachtig dagen met een monteur in een kleine ruimte. Dan praat je over veel maar zelden over genre. Wel steevast over ritme, over hoe lang iets moet duren, wat weg kan, wat er zeker in moet om er voor te zorgen dat er iets wezenlijks ontstaat. Iets waar spanning, dynamiek, leven in zit. Wanneer je een versie van de film af hebt wordt dat soms een item. Sommige mensen vonden bijvoorbeeld dat we het genre te weinig uitspeelden bij Rietland."
"Maar ik wou juist verwarring creëren. Je moet je als kijker tijdens de eerste tien minuten afvragen naar wat soort film je zit te kijken. Je kan de indruk hebben dat je 90 minuten naar het portret gaat kijken van een man die op het platteland leeft. Dat evolueert snel. Even denk je aan een misdaaddrama, dan weer aan een psychologische thriller of een sfeervol gemeenschapsbeeld gedrenkt in een einde van een tijdperk gevoel. Ik hou heel erg van de onvoorspelbaarheid van Rietland, van het spel met verwachtingen die we voeren en van het overstijgen van genreaspecten.”
Chantal Akerman
Rietland opent als een stomme film. Juist om mensen op het verkeerde been te zetten?
“In eerste instantie om het dagelijkse leven op een genereuze manier te laten zien. Om de poëzie en de schoonheid van een dagelijkse routine uit te vergroten. Het rituele en muzikale karakter van hoe zo’n dag er uit ziet voor een rietsnijder fascineert me. Daar nemen we de tijd voor. Dat het vraagtekens oproept bij de kijker is mooi meegenomen.”
Het begin en de huiselijke scènes die volgen doen denken aan het werk van Chantal Akerman.
“Chantal Akerman (Jeanne Dielman, 23, quai du Commerce, 1080 Bruxelles, Les rendez-vous d'Anna) is een meester in vertrouwen hebben in het kader en de tijd nemen om dingen te tonen. Ze weet iets te creëren waar betekenis niet wordt opgedrongen maar ontstaat tijdens het kijken. We hebben niet bewust naar haar films gekeken bij het maken van Rietland en ze al zeker niet gekopieerd. Maar het is een invloed die ongetwijfeld onbewust heeft meegespeeld bij onze aanpak.”
Rietland is een zintuigelijke film. Met het geluid van de wind in het riet begint het stil maar onder meer via het geluid van toestellen wordt het luider. Hoe ging je te werk?
“In mijn geest zijn beelden altijd verbonden met geluiden. Daar voer ik gesprekken over met mijn medewerkers. Dat is best wel vreemd want praten over geluid is niet evident. We zijn daarbij steeds begaan met het onderscheid tussen wat in en wat buiten het kader speelt. Met het zichtbaar maken van dingen die je hoort en met het hoorbaar maken van zaken die je niet ziet.”
Zo haal je de achtergrond naar voor door dingen nadrukkelijker te maken dan ze in realiteit zijn.
“Precies. Dat creëert een sfeer die ietwat poëtisch is. Het zorgt ook voor verwondering bij de kijker die verrast wordt door wat zowel voor de camera als buiten het beeldkader gebeurt.”
Blikveld en zoektocht
Je combineert het rationele thrilleraspect, de zoektocht naar de moordenaar, met de duik in de geest van de rietsnijder. De vraag: wat zit er in de man die zoekende is. Je blijft daarbij dicht bij zijn point of view.
“De keuze van het perspectief van waaruit je de man observeert is belangrijk om te zien hoe liefde en geweld in hetzelfde lichaam samenkomen. Om uiteindelijk uit te komen bij een soort universele mannelijke natuur.”
Je benadrukt de blik, de manier waarop Johan naar de natuur, de wereld en de mensen kijkt.
“Een van de allereerste beelden die ik voor ogen had was een van in zijn rug bekeken man die door het riet waadt en over zijn schouder naar achter kijkt met een blik waaruit angst en geweld spreken. Vanuit dat beeld en die complexe blik, vanuit die toon, groeiden langzaam het verhaal en het karakter van de rietsnijder. Eigenlijk tracht ik als regisseur ideeën, beelden en geluiden te ordenen zodat uiteindelijk een film met een specifieke toon en look ontstaat.”
Angst voor vreemdelingen
Als onderstroom van het verhaal is er de angst van de gemeenschap voor vreemdelingen.
“Rietland probeert te spelen met schuld en onschuld, goed en kwaad, in tijden dat mensen het moeilijk hebben om het kwaad te zien in mensen die vertrouwd zijn en dicht bij hen staan. Waardoor het vooral buitenstaanders, vreemden, zijn die met het kwaad geassocieerd worden. Heel vaak ten onrechte. Het is al te gemakkelijk om met de vinger die niet uit jouw omgeving komt en het wordt pas moeilijk wanneer iemand die dichter bij je staat iets gewelddadigs of pervers heeft gedaan."
"Het gegeven is geïnspireerd door een waargebeurd Nederlands verhaal. Wanneer een meisje uit een klein dorp vermoord en verkracht werd aangetroffen waren de dorpsbewoners er meteen van overtuigd dat de dader iemand uit een naburig dorp was. Dertien jaar later, toen DNA onderzoek veel verder stond, bleek het uiteindelijk om een landbouwer uit hun eigen dorp te gaan. Zelfs dan waren er nog mensen die niet overtuigd waren. Omdat ze niet konden geloven dat iemand uit hun kring in staat zou zijn zoiets te doen."
"Ik wou de angst voor het onbekende benadrukken, er de angst voor vluchtelingen uithalen en uitkomen bij een universele angst voor het niet-vertrouwde. Het opzet was niet de film minder politiek te maken maar kijkers te confronteren met het wij/zij denken los van de migratie problematiek. Die wordt wel niet uit de weg gegaan want ik toon ook vluchtelingen die door de rietvelden trekken. Punt is dat de angst, het wantrouwen en de afkeer van de dorpelingen voor migranten verankerd is in hun wij/zij denken en een blik die niet verder reikt dan de eigen kerktoren.”
Bureaucratie
De buitenwereld komt ook binnen via een meeting met bureaucraten. Die bijeenkomst mondt uit in een absurd dovemansgesprek.
“Toen ik begon aan dit project wou ik de sociaaleconomische thema’s niet aansnijden maar het werd me snel duidelijk dat het landschap en de verschuivingen in de gemeenschap verbonden zijn met de sociale, politieke en economische ontwikkelingen in de wereld. Je ziet die evolutie ook in Argentinië, in de Filipijnen of in België. Het moest daarom in de film zitten."
"Ook omdat het eigenlijk verbonden is met de kern van de film, het gegeven dat het kwaad zowel van binnen als van buiten komt. Er wordt tijdens die bijeenkomt ook verwezen naar China, naar ongrijpbare ‘vreemden’. Wat zowel een afleidingsmanoeuvre creëren als een mensen tegen elkaar opzetten is. Verder leidt het bureaucratisch jargon tot een verwarde discussie. Afgesloten met een meer vertrouwde vijand en zondebok: de mensen aan de andere kant van het meer.”
Van het anekdotische kom je uit bij iets universeel.
“Ik heb niet gezocht naar een universeel verhaal maar ik denk dat wanneer je diep genoeg ingaat op iets specifieks, je uiteindelijk uitkomt bij iets universeel.”
Onrust
Daar horen onrustgevoelens bij. Naarmate grootvader Johan meer en meer verontrust geraakt, bang voor het gevaar dat zijn kleindochter loopt, wordt hij zelf ook verontrustender. Het voelt alsof de moord een onderstroom van onrust blootlegt.
“Dat weerspiegelt de dreiging die in het rustige landschap is geslopen van het moment dat het vermoorde meisje is gevonden. Tegelijk wordt duidelijk dat niet zozeer wat Johan doet en toont belangrijk is maar wel wat hij verbergt. Voor de buitenwereld en voor zichzelf want het gaat ook om wat in hem omgaat."
"Rietland gaat hoofdzakelijk om wat we niet zien, om het kwaad dat verborgen zit in Johan of in de rietvelden. De dreiging en het geweld zijn amper zichtbaar maar wel voelbaar. Daarin schuilt onze angst voor het onbekende. Dat gevoel wil ik uitdrukken.”
Daarbij speelt het weer een belangrijke rol. Wat betekende dat je specifieke noden had voor de scènes. Hoe was dat te verzoenen met opname planning?
“Dat is helaas inderdaad een moeilijke. Tijdens de eerste gesprekken met producent Marleen Slot heb ik duidelijk gemaakt dat de wind, de zon die op het riet valt en het onstuimige water cruciaal waren. Net zo belangrijk als een acteur die een scène goed speelt. Wat maakte dat we een systeem moesten ontwikkelen om dat weer te integreren in de opnamen."
"Daarom plaatsten we voor langere periodes het riet en het huis van Johan in standbye in ons draaischema zodat we snel konden schakelen. Een half uur voor de opnamen beslissen om de boot scène te draaien omdat de bewolking net goed zat was mogelijk. Het duurde even voordat iedereen vertrouwde dat dit de enige manier was om te werken. Het hielp dat onze hoofdacteur Gerrit Knobbe vanuit zijn lokale ervaring ons kon gidsen. Hij kan het weer haast lezen.”
Sprankelende amateurs
Gerrit acteert ook verbluffend. Hoe was het werken met hem en de andere niet-professionele acteurs?
“Fantastisch. Ik wou een film maken over het landschap en de mensen in dat landschap. Om dat op een eerlijke manier te doen moest ik dat werken met mensen die verbonden zijn met dat landschap. Het bijzondere daaraan is dat ik best wel een controlefreak ben en dat je dit met niet-professionele acteurs moet loslaten."
"Je kan met hen niet, zoals mogelijk is met geschoolde mensen, op bestelling werken. Maar spontaniteit en toeval zorgen in ruil voor een magisch tikkeltje extra. Terwijl volledige controle saai kan zijn. Bovendien ben ik niet zo bezig met de psychologie van de personages maar meer met wat ze doen. Dat ligt niet-professionele acteurs wel.”
Werkte je met repetities?
“Voor de grootvader-kleindochter scènes wel. Niet met het exacte scenario maar met scènes die erop leken zodat ze konden oefenen op hun reacties. Dat hielp om een bepaalde spanning op te bouwen. Bijvoorbeeld wanneer we een scène hadden waar Gerrit boos moest worden op zijn kleindochter, gevolgd door een scène waarin hij als straf geknield met zijn rug tegen de muur diende te zitten tot zijn kleindochter hem toestemming gaf om op te staan. Dat waren oefeningen om spanning tussen de twee te creëren.”
Zonder de uiteindelijke scènes kapot te repeteren.
“Precies. Het moest levendig en authentiek blijven.”
Zin in meer
Hoe tevreden ben je met het eindresultaat?
“Over de acteurs ben ik heel tevreden. Op de film ben ik heel trots ook al is niet alles helemaal gelukt. Maar over de acteurs uit de gemeenschap ben ik opgetogen. Ik ben ook blij dat we het dialect hebben omarmd, net als de lokale manier van praten."
"Met professionele acteurs wil ik nog heel graag werken maar dit proces, deze onderdompeling in een gemeenschap, maakt filmmaken ook een sociaal proces. Waardoor de acteurs zich betrokken voelden bij Rietland en ik me betrokken voelde bij hun gemeenschap.”
Heb je gevoel je weg als filmmaker gevonden te hebben dankzij Rietland?
“Zeker, ik weet dat ik de relatie tussen mens en natuur verder wil onderzoeken. Ik loop momenteel rond met twee ideeën voor nieuwe films. Een speelt in de stad en de andere op een platteland verwant met het landschap van Rietland. Beiden peilen naar de relatie tussen mens en omgeving. Dat is een onderwerp waar ik nog veel dieper kan en wil op ingaan.”
Gent, 12 oktober 2025
RIETLAND van Sven Bresser. Nederland-België, 2025, 105’. Met Gerrit Knobbe, Loïs Reinders, Lola van Zoggel. Scenario Sven Bresser. Muziek Lyckle de Jong & Mitchel van Dinther. Montage Lot Rossmark. Fotografie Sm du Pon. Productie Marleen Slot. Distributie Cinéart. Release 27 juli 2026.
