Lerarenbonus om kleuteronderwijzers te lokken: Alsof onderwijs is zoals het bedrijfsleven?
Minister Demir is een slachtoffer. Ze viel ten prooi aan een kwalijke illusie. Minister Demir gelooft dat het onderwijs is zoals het bedrijfsleven. Dat bewijst ze telkens opnieuw door haar handelen. Neem nu haar nieuwe plan om de lerarenbonus in te zetten om meer kleuteronderwijzers te lokken. Dat druipt van de verkeerde vooronderstellingen over wat mensen motiveert om in het onderwijs te gaan. En ook over wat hen drijft om er weer uit te stappen.
Minister tracht onderwijs als een hiërarchische, corporate eenheidsworst te runnen
Voor wie niet helemaal weet wat die bonus inhoudt: de lerarenbonus geeft je als zij-instromer - als je eerder dus in een andere sector werkte - recht op tot drie uur extra loon als je je bewijs voor pedagogische bekwaamheid nog aan het behalen bent. 'Tof', zou je denken, alleen zet de bonus net pijnlijk in de verf wat er allemaal mis is met ons onderwijssysteem.
Directies geen voorkeur voor lerarenbonus
Mijn eigen ervaring ermee is pijnlijk illustratief voor een algemeen probleem in de sector. Het onderwijs is een decentrale structuur met heel veel verschillende entiteiten. Maar we hebben een minister die het als hiërarchische, corporate eenheidsworst tracht te runnen.
Ik was al lang aan mijn opleiding bezig voor ik toevallig over het bestaan van de bonus leerde. Die informatie kwam niet van de directie van mijn school, maar van een collega in de leraarskamer. Ik vernam dus eerder toevallig dat deze regeling bestaat.
Dat de lerarenbonus relatief onbekend is, blijkt ook uit de cijfers: dit jaar maakte er maar 11 procent van de zij-instromers gebruik van. Ik snap ook volledig waarom directies er geen gretig gebruik van maken.
Stel dat je eindelijk een voltijdse leerkracht Frans vindt. Je neemt die aan voor twintig uur. Eindelijk. De leerlingen hoeven niet meer in de studie te zitten. Maar dan eist die leerkracht zijn recht op drie uur vrij op, om de opleiding te kunnen doen. Dat is serieus lastig voor de directie, want nu moet die opnieuw een vervanger voor drie uur gaan vinden in een al niet dichtbezaaid werkveld.
De lerarenbonus lijkt een schriele maatregel, als een wekelijkse fruitmand waarin enkel een banaan zit
Wouter Duyck zucht in een interview in Knack dat directies vinden dat ze weinig tools hebben om hun personeel beter te verlonen, maar dat ze dan “niet eens willen beginnen werken met de lerarenbonus”. Dat is ofwel een heel gemene of een heel domme opmerking, alsof je iemand in de voet schiet en dan klaagt dat diegene niet met je wil dansen.
Als directeurs meer middelen willen om hun personeel beter te verlonen, weet je wat je hen zou kunnen geven? Meer middelen om hun personeel beter te verlonen!
Maar minister Demir hoovert liever micromanagend over het onderwijs, alsof het een groot schaakbord is. Of misschien is dat te veel eer. Zo’n geniaal strateeg is ze niet. Ze ziet het - geïnspireerd door de grote staatsman die ons land leidt - als een grote kruidenierszaak. Je bezuinigt in het secundair onderwijs en het volwassenonderwijs - haast crimineel op zich, maar goed - dus die mensen kunnen dan toch gewoon in het kleuteronderwijs gaan? Alsof mensen een kolom in een Excel-file zijn die je zomaar naar elders kan copy-pasten.
En voor wie denkt dat ik overdrijf, toch nog even de passage uit de nota van de Vlaamse regering die exact die gedachte toont: “Bij het heroriënteren van die groep personeelsleden naar het kleuteronderwijs kan de lerarenbonus een faciliterende maatregel zijn”.
Natuurlijk is het goed om mensen die graag naar het kleuteronderwijs willen, die keuze te geven. Maar dan lijkt de lerarenbonus een beetje een schriele maatregel, als een wekelijkse fruitmand waarin enkel een banaan zit.
Tijdens mijn eigen lerarenopleiding merkte ik dat ik er met drie uur extra per week niet kwam. Niet in de verste verte. Het was zelfs zo erg dat ik mijn werk, en dus mijn leerlingen, soms noodgedwongen moest verwaarlozen, omdat ik er gewoon niet kwam met de werklast. Wil je zij-instromers motiveren om tegelijk te werken en te studeren? Betaal hen dan minstens een part-time voor hun studies. Al de rest is gewoon niet meer dan een PR-stunt.
Wie willen we eigenlijk in het onderwijs?
Maar een fundamentele vraag blijft: wie willen we eigenlijk in ons onderwijs. Willen we idealisme en toewijding? Of willen we mensen die zich laten drijven door de pseudo-marktwerking die Demir instigeert? Die het vooral doen voor de randvoorwaarden? Wier beroepsstatus zo precair is geworden dat ze dan maar instromen bij een doelgroep die hen niet ligt?
Het lijkt de minister allemaal gelijk, als er maar iemand voor de klassen staat. Het maakt niet uit wie de eenheidsworst verkoopt in de onderwijswinkels van Demir.
Willen we mensen die zich laten drijven door de pseudo-marktwerking?
Wouter Duyck is - zo mogelijk - nog zieker in dat bedje. Hij klinkt als een Chief Financial Officer die alle menselijke overwegingen overboord gooit voor betere cijfers. Hij zegt bijvoorbeeld dat hij de “sterker opgeleide” profielen wel ziet zitten voor het kleuteronderwijs. Daarmee impliceert hij dus dat mensen die nu in het kleuteronderwijs lesgeven vooral “zwak opgeleid” zijn.
Hij laakt dat ze vooral met zorg bezig zijn. 'Leerlingen die tegen het eerste studiejaar geen Proust kunnen lezen zijn losers', zegt hij nog net niet. Een devaluerende fluim in het gezicht van alle pedagogisch-didactische gespecialiseerde leerkrachten die nu in het kleuteronderwijs staan.
Nochtans zijn leerkrachten die ondanks de zwaarte van ons beroep goed voor hun leerlingen zorgen goud waard. Ik zie veel leerlingen die na tien jaar in het onderwijs al helemaal op zijn. Goede zorgen kunnen veel voorkomen. Als je je leerlingen niet het gevoel kan geven dat ze waarde hebben, los van hoe ze scoren op altijd zeer contextuele en cultureel gebonden tests, dan heb je niks in het onderwijs te zoeken.
Lerarenbonus? Goed idee op zich. Maar er is meer nodig, veel meer. Intrinsieke motivatie brengt intrinsieke motivatie voort. De onderwijsmalaise eindigen, begint bij gelukkige leerkrachten op de juiste plaats.
Dit opiniestuk is een overname van de Facebookpagina van Frank D'hanis.
