Evolueert incivisme van de regeringen naar schurkenstaat?

Incivisme door de overheid

Een “Volksberoep” moet het mogelijk maken om rechterlijke uitspraken te annuleren naar de politieke wil. Er moeten bestuurlijke huiszoekingen en vrijheidsberovingen komen. Rechterlijke veroordelingen worden vervangen door penitentiair verlof.

De Verklaring van de Rechten van de Mens is niet universeel maar gewoon een noordwestelijke verklaring. Het is ook niet enkel een theoretisch-juridische benadering van het gevoerde beleid. `

In de dagelijkse praktijk worden uitspraken van de hoogste bestuurlijke rechtscolleges, de Raad van State en de Raad voor Vergunningsbetwistingen, miskend om de samenwerking tussen immo-burgemeesters en bevriende bouwpromotoren niet te hinderen. 

De eigen beginselverklaring van de Nieuw-Vlaamse Alliantie wordt vervangen door “pragmatisme” en de andere waarden komen niet meer terug. Milieuadvocate Isabelle Larmusseau deed daar in Knack een krasse uitspraak over: "Onze eigen overheid is nog crimineler dan 3M". 

Je kan niet ontkennen dat het beleid doorspekt is van “incivisme”, gebrek aan burgerzin, fatsoenlijk gedrag of respect voor de maatschappij en haar regels. Vraag is of dit gedrag, zoals Larmusseau het schreef, ook crimineel is. Hoe moet je dat dan omschrijven?

In beeld gebracht

Op 20 oktober 2017 vierde Antwerpse bouwpromotor Eric Van Der Paal zijn verjaardag in sterrenrestaurant 't Fornuis. Buiten burgemeester De Wever en nagenoeg het gehele stadsbestuur waren er ook andere figuren uit de politieke wereld aanwezig. 

Dat er een hele rits van Vlaamse politici en ondernemers aanwezig was en zij op straat elkaar omarmden en op de rug wreven verwonderde niemand. Dat bouwpromotor Eric Van Der Paal erg goede contacten had met de burgemeester en de N-VA-politici was al een publiek geheim. 

Door onderzoekswebsite Apache werd de feestelijke ontmoeting evenwel opgenomen en geopenbaard. Op dat ‘Fornuisfilmpje’ waren ook andere figuren uit de politieke wereld te zien: Alain Mathot en Stéphane Moreau, Jean-Claude Fontinoy en Luc Joris. 

Vraag was toen wat die Waalse topfiguren op dat Antwerpse feest kwamen doen. De vraag werd intussen door Apache in meerdere artikels beantwoord. Op grond van documenten werd de verwevenheid tussen de bouwpromotor Land Invest en de politieke wereld kundig uit de doeken gedaan. 

Het boek De Vrienden van het Vastgoed herhaalde de ernst van dit journalistieke onderzoek. Recente gebeurtenissen brengen de gekende verhalen opnieuw in de publieke belangstelling. 

Dominique Janne, zakenman met PS-etiket, diende klacht in tegen gewezen PS-partijvoorzitter en voormalig federaal premier Elio Di Rupo wegens belangenvermenging en corruptie. Er zijn ook de spectaculaire verklaringen van een andere PS-figuur, Luc Joris bij Sudpresse en Nationale 4 en vooral de inhoud van opgenomen gesprekken die nu boven water komen.

Corruptie

Wat hebben meerdere op dat feest aanwezige figuren gemeen? De weigering om Mathot's onschendbaarheid op te heffen verhinderde niet dat de andere verdachten vervolgd werden. 

In juni 2018 velde de Luikse correctionele rechtbank zijn honderden pagina's tellend vonnis in deze zaak. De rechtbank achtte corruptie bewezen en veroordeelde twaalf beklaagden tot boetes, beroepsverboden en gevangenisstraffen met uitstel. 

Daarnaast werden ook vier bedrijven (waaronder Inova France) veroordeeld en werden aanzienlijke sommen geld verbeurd verklaard. De rechtbank oordeelde in haar vonnis bij het vaststellen van de schuld van de anderen dat Mathot wel degelijk smeergeld zou hebben ontvangen. 

Volgens de rechtbank was het bewezen dat Philippe Leroy als ex-directeur van Inova France 720.000 euro aan smeergeld aan Mathot had betaald. Op 11 maart 2022 deed het Hof van Beroep uitspraak in het proces tegen Mathot. 

Het Hof verklaarde hem schuldig aan corruptie met betrekking tot de openbare aanbesteding van de bouw van verbrandingsoven Uvelia en veroordeelde hem daarvoor tot een voorwaardelijke celstraf van 12 maanden voor een periode van vijf jaar en een boete van 5.000 euro. 

In november 2017 opende het Luikse parket-generaal een onderzoek naar Mathot over de aankoop van een luxevilla op het eiland Koh Samui in Thailand. Mathot kocht de villa voor 475.000 euro in 2016, enkele weken nadat de Kamer van Volksvertegenwoordigers weigerde zijn onschendbaarheid op te heffen. Het parket-generaal vermoedde dat de aankoop diende om verdacht geld wit te wassen en wilde de oorsprong van deze geldmiddelen onderzoeken. 

Stéphane Moreau kwam herhaaldelijk in het nieuws als sterke man van Publifin, één van de grootste intercommunales van België. Het schandaal barste los door onthullingen in Le Vif/L'Express over vergoedingen in de nep-adviesraden. Die liepen uiteen van 1.340 tot 2.871 euro bruto per maand. 

Volgens een tipgever hadden de mandatarissen de afgelopen jaren 67.000 à 110.000 euro opgestreken, samen goed voor een slordige 2 miljoen euro. Er werd een grondig parlementair onderzoek over gevoerd dat alle misbruiken blootlegde en tevens een uitvoerig rapport aan de procureur-generaal bezorgde waarin de aanwijzingen van begane misdrijven werden opgesomd. 

Jean-Claude Fontinoy werd in mei 2017 gehoord door de parlementaire onderzoekscommissie overKazachgate, het onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van de afkoopwet. 

Hij legde tegenstrijdige verklaringen af over zijn contacten met Jean-François Etienne des Rosaies, die vanuit het Franse Elysée betrokken was bij de vraag om Kazachse oligarchen die reeds voor de strafrechter stonden uit de wind te zetten om de verkoop door Frankrijk van gevechtshelikopters mogelijk te maken. 

Eind 2019 werd hij beschuldigd van betrokkenheid bij deze affaire. In november 2019 opende het parket van Namen een onderzoek over de vzw Les Plus Beaux Villages de la Wallonie, waarvan Fontinoy voorzitter was en mogelijks uitbetaalde steekpenningen door drie bedrijven. 

Daaronder waren dochterondernemingen van de holding van Luc Bertrand, vader van Alexia Bertrand, die in 2015 kabinetschef van Didier Reynders (MR) werd en nu fractieleider is van Anders in het Federaal Parlement. 

In februari 2021 werd Fontinoy ervan beschuldigd in 2017 50.000 euro smeergeld te hebben aangenomen van zakenman Aldo Vastapane om een politieke oplossing te vinden in het dossier van geblokkeerde Libische fondsen.

Op 16 februari 2026 onthulde het onderzoeksmedium Nationale 4 dat Fontinoy in verdenking werd gesteld in verband met de witwaszaak rond Didier Reynders, het onderzoek naar witwaspraktijken dat sinds eind 2024 tegen hem loopt. 

De naam van gewezen militaire dokter Luc Joris duikt de afgelopen dertig jaar op in een indrukwekkende verzameling dossiers waarin telkens dezelfde onderwerpen aan bod komen: politiek, vastgoed, overheidsbedrijven, spoorweggronden, projectontwikkelaars, financiële constructies en grote bedragen. 

Joris slaagde er altijd in op de achtergrond te blijven. Als vertrouweling van Di Rupo zetelde hij onder meer in de Raad van Bestuur van de NMBS waar in de periode van de grootste vastgoedontwikkelingen van het land, het station van Bergen, de stationsomgeving van Gent, de Noord-Zuidverbinding in Brussel en het nieuwe Zuid in Antwerpen werden doorgezet.

Pensioenfonds OGEO

OGEO is een Luiks pensioenfonds, vijfde grootste van het land, en beheert de pensioenen van ongeveer 4.200 werknemers van Luikse intercommunales met een portefeuille van 1,15 miljard euro. 

In Vlaanderen was Ogeo Fund mede-aandeelhouder en financier van Land Invest Group, projectontwikkelaar van een aantal omstreden bouwvergunningen. Wegens een tekort aan liquide middelen waren de eigenaars van Land Invest Erik Van Der Paal en Marc Schaling verplicht grote projecten te verkopen. 

De slachthuissite en de Lins Towers werden in 2017 verkocht aan Triple Living, een joint venture van de Antwerpse vastgoedbaron Dirk Cavens en de familie Paeleman. In het voorjaar van 2018 verkocht OGEO zijn belang van 50% in de Land Invest Group aan projectontwikkelaar Triple Living. 

Door deze overname verwierf Triple Living de volledige controle over de vastgoedontwikkelaar. Daar gaat de recente klacht over. Dominique Janne beweert nu dat er vanuit de PS en Di Rupo in 2017 druk werd gezet om de aandelen van het Luikse pensioenfonds Ogeo in Land Invest te verkopen aan Triple Living. Het bedrijf verwijst daarbij naar vertrouwelijke informatie die werd opgenomen door Luc Joris, vertrouweling van Di Rupo.

Pragmatisme?

Ongetwijfeld had De Wever een groot deel van zijn politiek succes te danken aan zijn imago als onbevlekte nieuwkomer. De vele schandalen die ons land heeft gekend bevestigden immers dat over alle partijen heen de graaicultuur in alle geledingen van de politieke wereld had toegeslagen. Niet in de N-VA en voorzeker niet in de persoon van het boegbeeld! 

Met “De Kracht van de Verandering” zou dat anders worden. Peter De Roover, Jan Jambon en hun kompanen bij de N-VA hebben hun ideologie intussen opgegeven. "Dat komt niet meer terug." Pragmatisme kwam in de plaats. 

Vraag is maar wat daarmee wordt bedoeld. Als partijvoorzitter en nog voor hij op 1 januari 2013 burgemeester werd gaf De Wever het pragmatisme al zijn ware betekenis. Hoewel hij publiekelijk de PS beschuldigde van alle kwaad zat hij op 3 mei 2011, in een vertrouwelijke vergadering, aan tafel met de top van OGEO, het pensioenfonds van de staalarbeiders van de PS. 

Hij werd er belast met een lobby-opdracht. Dat lukte ook. Op 2 december 2011 stapte Ogeo Fund in het kapitaal van Land Invest, de firma van zoon Van De Paal, aan wiens vader De Wever beloofd had ervoor te zorgen.

Het parlementair gedoe over het Oosterweelproject bevestigde de werkelijke inhoud van dit pragmatisme. Hoewel de raad van bestuur van bouwheer BAM-LANTIS het bedrijf 3M wou dagvaarden voor vergoeding van alle schade wijzigde het Politiek Stuurcomité, waarin de afgevaardigden van de stad zetelen, deze vennootschapsrechtelijke beslissing. 

Het decretaal opgelegde principe “polluter pays pollution” werd omgezet in “people pay pollution”. Daarom moest het ook geheim blijven. Hoewel de parlementaire commissie er alle misbruiken van blootlegde werd ook in de besluitvorming het pragmatisme aangewend: “Een cascade van collectieve beslissingen”. 

Intussen is de bouwkost van het project opgelopen van 10 miljard naar 13,6 miljard. Dat roept de vraag op wie de leningen van de Vlaamse overheid en van de Europese Investeringsbank gaat terugbetalen. Het antwoord is gekend. 

Het Rekenhof waarschuwt dat deze financieringswijze kan leiden tot sterk oplopende rentelasten (een zogenaamde rentesneeuwbal), wat betekent dat de uiteindelijke rekening voor de schatkist of de volgende generaties nog veel hoger kan uitvallen.

Fraude

Om bestraffing van grootschalige fraude te kunnen voorkomen maakte Koen Geens, compagnon de route van De Wever, de afkoopwet. Die wordt ook ruim toegepast. Tussen mei 2011 en december 2021 zijn in België 1530 verruimde minnelijke schikkingen voorgesteld aan verdachten – zowel mensen als rechtspersonen. 

Sinds 2019 gaat het om schikkingen die ook zijn bekrachtigd door een rechter (daarvoor was dat nog géén wettelijke vereiste). Het totaalbedrag van al die schikkingen samen is 1.085.244.420 euro. 

Negen op de tien of 1.385 verruimde minnelijke schikkingen bleven geheim. Ze zijn nooit publiek gemaakt door het gerecht en verschenen niet in de pers. Hoeveel betaalde Stéphane Moreau, sterke man achter OGEO, in de drie afkopen om aan de bestraffing voor het PUBLIFIN-OGEO-schandaal te ontsnappen?

Ook in het Euroclear-dossier kwam de vraag naar voor: “Wat wordt er gedaan om fraude af te schermen?” In de politiek-commerciële benadering wordt er uitgegaan van het oorspronkelijk opzet van Euroclear. Daarin is het bedrijf toonaangevend voor de gehele financiële wereld als afwikkelingshuis voor effectentransacties (aandelen, obligaties, fondsen, derivaten). 

Het opzet is ervoor te zorgen dat effecten en geld veilig worden uitgewisseld tussen kopers en verkopers, de bewaring ervan wordt beheerd, en de risico's in de complexe internationale financiële markten worden vermeden. 

Zowel het boek van onderzoeksjournalist Denis Robert La Justice ou le Chaos als L'Appel de Genève brachten een ander inzicht. De rechters, de Zwitser Bernard Bertossa, de Italianen Bruti Liberati en Gherardo Colombo, de Belg Benoit Dejemeppe, de Spanjaarden Baltasar Garzon en Jiminez Villarejo en de Fransman Renaud Van Ruymbeke deden een oproep voor de oprichting van ‘un espace judiciaire Européen’. 

Magistraten Eva Joly, Renaud Van Ruymbeke, Jean de Maillard, Bertrand Bertossa en Benoit Dejemeppe tekenden op 9 mei 2001 ook een artikel in Le Monde met als titel Les boîtes noires. 

Deze magistraten brengen kritiek uit op de impact van de werkwijze van drie systemen, Clearstream, Euroclear en Swift. Zij merken het bestaan op van ‘des comptes non publiés’ van occulte klanten, wat geen enkele zin heeft in een systeem van compensatie van transacties. 

Hetzelfde principe van dissimulation is merkbaar in de florissante niet-gepubliceerde rekeningen in de filialen van grote banken in de fiscale paradijzen. Dat maakt de financiële stroom slechts apparant. 

De derde kritiek gaat over de microfiches en de diskettes die noodzakelijk zijn als bewijs van de transfers en de eigendomsoverdracht en die van kapitaal belang zijn voor de magistraten in de strijd tegen de financiële criminaliteit. Het ‘pragmatisme’ van premier De Wever zorgde ervoor dat Europa ernaast keek.

Ghelamco

Toen Royal Antwerp FC de dubbel pakte, stonden Paul Gheysens en Bart De Wever samen op het balkon van het Antwerpse stadhuis om de menigte toe te zingen en te speechen. Geysens is de man van Ghelamco, een grote Belgische projectontwikkelaar en vastgoedinvesteerder. 

Ook in Gent toonde Gheysens zich een groot voetbalfan. Maar het boek De Illegale Ghelamco Arena van Ignace Vandewalle riep de vraag op of de Arena wel legaal was gebouwd. 

“De stad Gent heeft geld gegeven aan het Gentse stadsontwikkelingsbedrijf Sogent, dat dan op zijn beurt het geld heeft gegeven aan NV Buffalo, die dan uiteindelijk het geld heeft gegeven aan cvba Arteveldestadion om dan het project te realiseren. Onder meer Optima en architectenbureau Bontinck zetelden in cvba Arteveldestadion. Zij hebben in principe het project cadeau gekregen. Maar iedereen in België en zelfs iedereen in Europa had de kans moeten krijgen om het project in de wacht te slepen." 

Dus verlegde Gheysens zijn aandacht naar Antwerpen. De toenmalige Antwerpse schepen voor Stadsontwikkeling Annick De Ridder (N-VA) stuurde een persbericht om daar de aandacht op te vestigen. 

Onder de titel Nieuwe toekomst voor gebied Katwilgweg op Linkeroever(naast 3M), kondigde zij aan dat het college de zogenaamde start- en procesnota had goedgekeurd voor het ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) Katwilgweg 2.0. “Zo kan projectontwikkelaar Ghelamco straks 40.000 m² extra bouwen, inclusief “aangepaste bouwhoogten met bijkomende hoogte-accenten”.

 Met een collegiale brief zette burgemeester De Wever de deur open voor een ander project van ontwikkelaar Ghelamco achter de dierentuin in Antwerpen met een bouwvolume dat ruim 40 procent hoger ligt dan het kantorencomplex dat er nu staat.

Ernaast gekeken

Zowel het bestuurlijk-politieke als het strafrechtelijke beleid heeft naast de symboliek van het Fornuisfilmpje gekeken. Parlementaire handelingen miskenden de vaststellingen van het eigen onderzoek. 

Moreau mocht zijn wandaden afkopen. De Gentse burgemeester bekende onvoorzichtig te zijn geweest. De Antwerpse procureur seponeerde de door Apache aangebrachte aanwijzingen. 

In parlementaire onderzoeken worden de eigen vaststellingen onder de publieke radar gehouden om de politieke verantwoordelijkheid te ontzien. Strafdossiers worden geseponeerd of afgekocht. 

“De Kracht van de Verandering” maakt dat onderzoek én veroordeling zoals die destijds in het Agusta-dossier werden bekomen niet meer mogelijk zijn. Dat betekent dat, zoals het Rekenhof het terecht stelt, de uiteindelijke rekening voor de schatkist of de volgende generaties nog veel hoger zal uitvallen: ‘People Pay Political Pollution’. 

Wie heeft er zich intussen aan verrijkt? Waar eindigt het incivisme van het beleid? Als dit uit de mond van de premier komt lijkt het wel een uiting van staatsmanschap. Maar is het dat wél? 

Met verontwaardiging kijken wij iedere dag naar de fratsen van VS- president Trump. Mag dat een waarschuwing zijn voor de evolutie van ons eigen beleid? Evolueren ook wij niet, zoals ridder De Codt, eerste-voorzitter van het hoogste rechtscollege, stelde, naar een “schurkenstaat”?!