Het nieuwe normaal in Europa: mensen op de vlucht achter slot en grendel
Stel je voor: je reist duizenden kilometers om asiel aan te vragen in Italië en een veilige toekomst te starten. Na een slopende tocht op zee word je onderschept door de Italiaanse kustwacht voor het eiland Lampedusa. Je denkt Italië bereikt te hebben, maar niks is minder waar: je wordt overgebracht naar een centrum in Albanië, buiten de grenzen van de Europese Unie.
Europa wil nu ook asielaanvragen behandelen van ongedocumenteerde mensen buiten haar grenzen. Hiervoor volgen ze het ‘Italiaanse model’. Dankzij het kroonstuk van het extreemrechtse migratiebeleid van premier Giorgia Meloni sluit Italië mensen op in een gigantische kooi in Albanië. Mensen op de vlucht, opgesloten achter tralies in een kooi. Is dit het nieuwe normaal waar we naartoe sluipen?
Europees voorbeeld
In november 2023 sluiten Italië en Albanië een overeenkomst. Italië kreeg groenlicht voor het bouwen van opvangcentra in twee Albanese steden om daar mensen op te vangen terwijl hun asielaanvraag in Italië wordt behandeld. De deal is de droom van elke migratiehardliner: mensen op de vlucht opvangen in een land buiten de eigen grenzen én ze niet langer huisvesten op EU-grondgebied.
Helemaal nieuw is dat niet. In 2022 sloot de toenmalige Britse premier Boris Johnson een deal met Rwanda om asielzoekers die via het kanaal in het Verenigd Koninkrijk aankomen naar daar over te vliegen om hun asielaanvragen in Rwanda te behandelen. De deportaties naar Rwanda werden verhinderd door Britse rechtbanken en uiteindelijk parkeerde de huidige Labour-regering het project wegens haar onuitvoerbaarheid en de hoge kostprijs.
Wat door de Britse regering startte als een controversiële maatregel, wordt nu alsmaar meer werkelijkheid
Toch lezen we in het Nederlandse coalitieakkoord tussen D66, CDA en VVD, dat dit jaar werd afgesloten, dat zij voorstander zijn van de mogelijkheid dat “asielaanvragen buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld”. Het idee lijkt dus vaste voet te hebben gekregen doorheen Europa.
Ook in België kunnen we zulke maatregelen verwachten. Minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) en minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) zetten daartoe een eerste stap, door te onderzoeken of ze gedetineerden zonder wettelijk verblijf kunnen opsluiten in gevangenissen in Albanië of Estland. Wat door de Britse regering startte als een controversiële maatregel, wordt nu alsmaar meer een werkelijkheid.
De gevangenis als beleid
In oktober 2024 sloten de Italianen de eerste vluchtelingen op in hun complex op Albanese grond in afwachting van een versnelde asielprocedure. De asielzoekers die daar gevangengehouden werden, kwamen voornamelijk uit Bangladesh en Egypte, landen die Italië als ‘veilig’ acht.
Enkele dagen later, na een versnelde procedure, krijgen de asielzoekers een negatief verblijfsadvies, maar het Hof van Rome gaat niet akkoord. Zij oordelen dat deze mannen in de eerste plaats nooit mochten worden opgesloten en stelden de vraag of de landen die Italië als ‘veilig’ aanmerkt, wel voor iedereen volkomen veilig zijn. De asielzoekers worden alsnog naar Italië gebracht. Na de eerste groep, volgen nog twee groepen. Ook zij worden na rechterlijke uitspraken teruggestuurd naar Italië.
Italië gebruikte het principe van ‘veilige landen’ om mensen naar Albanië te brengen. De Europese Unie classificeert een land als ‘veilig’ als er geen kans is op vervolging, marteling, onmenselijke behandeling of straf, en er geen willekeurig geweld tegen burgers plaatsvindt. Aangezien het onwaarschijnlijk is dat asielzoekers uit deze ‘veilige landen’ dan effectief asiel krijgen, vindt de Italiaanse regering het daarom voldoende om een snelle asielprocedure te gebruiken, terwijl deze mensen worden opgesloten in het buitenland.
Een land kan enkel als veilig worden bestempeld als alle burgers veilig zijn
Hier wringt nu net het schoentje, vinden de Italiaanse rechter Silvia Albano en haar collega’s. De Italiaanse regering interpreteert de definitie van een ‘veilig land’ volgens hen te ruim, omdat ze ervanuit gaan dat een land ‘veilig’ is als de veiligheid van de meerderheid van de bevolking gegarandeerd is. Voor de minderheid die niet veilig is in zijn thuisland wordt een uitzondering gemaakt: zij kunnen wel asiel aanvragen. Zo vindt de Italiaanse overheid Egypte een veilig land, behalve voor mensenrechtenactivisten en is Bangladesh een veilig thuisoord volgens de Italianen, behalve voor vrouwen, lgbtqi+-personen, klimaatvluchtelingen en politieke tegenstanders.
Silvia Albano stapte met haar collega’s naar het Europees Hof van Justitie, en daar kregen ze gelijk. Een land kan enkel als veilig worden bestempeld als alle burgers veilig zijn. Anders kan dit begrip “op bijna elk land ter wereld worden toegepast”, aldus het Hof. Daardoor is Italië in overtreding als het mensen uit Egypte of Bangladesh, twee landen die zij als ‘veilig’ achten voor een meerderheid van de bevolking, opsluit in de Albanese detentiecentra. De detentiecentra in Albanië staan nu al bijna een jaar leeg nadat Italiaanse rechters Meloni’s beleid terugfloten, daarin gesteund door de uitspraak van het Europees Hof van Justitie.
De Italiaanse regering gooide het daarna over een andere boeg, en gebruikt het centrum nu als terugkeerhub. Uitgeprocedeerde asielzoekers worden hier nu geplaatst om gedeporteerd te worden naar hun land van herkomst. Rechters veroordelen duidelijk het onmenselijk beleid, maar de norm lijkt ondertussen verschoven.
Van uitzondering naar norm
De deal van Italië met Albanië is belangrijk in het licht van de nieuwe Europese regels rond asiel en migratie. Het Europese Asiel- en Migratiepact, dat in juni 2026 van kracht gaat, neemt verschillende juridische obstakels weg om mensen op de vlucht buiten EU-grenzen op te sluiten. Deze nieuwe verordeningen maakt het mogelijk om wél uitzonderingen voor bepaalde groepen te maken. Met andere woorden: de deur gaat open om mensen uit ‘veilige landen’ snel te procederen en vast te houden aan de buitengrenzen. Daarmee geven de nieuwe regels alsnog legitimiteit aan het Italiaans project in Albanië.
Als kers op de taart mogen landen asielzoekers deporteren naar landen buiten de EU
Andere Europese lidstaten zitten ondertussen niet stil. Ook zij vinden dat het tijd is om opvang van asielzoekers in het buitenland op te starten. Volgens zeventien Europese regeringsleiders, waaronder Bart De Wever, vraagt “de strijd tegen illegale migratie innovatieve oplossingen”, door bijvoorbeeld “partnerschappen aan te gaan, inclusief met derde landen, om processen te versnellen en binnenlandse druk te verminderen”, aldus de gezamenlijke verklaring van de Europese leiders. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken ging op bezoek in Albanië om een migratiesamenwerking met de Albanese overheid te verkennen. En ook het Britse, Deense en Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken tonen interesse met betrekking tot de Italië-Albanië-migratiedeal.
Het opsluiten van mensen op de vlucht wordt dus eenvoudiger dankzij de nieuwe regels van het EU-Migratiepact. Het wordt makkelijker om mensen in detentie te houden of versneld te procederen. Daarnaast vervalt de status van ‘veilige landen’ ook, aangezien een land niet meer veilig hoeft te zijn voor iedereen om het als ‘veilig’ te bestempelen. Als kers op de taart mogen landen asielzoekers deporteren naar landen buiten de EU, zonder dat die mensen enige connectie hebben met dat land en indien ze niet naar hun land van herkomst kunnen worden teruggestuurd. Door deze nieuwe Europese regels lijkt het erop dat Meloni’s Albaniëdeal alsnog lukt. Mensen op de vlucht, opgesloten achter tralies
Verzet
De regering-Arizona kiest voor een harde aanpak tegenover mensen zonder wettig verblijf. Deze aanpak mist volledig zijn doel volgens Vluchtelingenwerk Vlaanderen: de grondoorzaken van onwettig verblijf worden niet aangepakt. Wie geen legale weg meer ziet, kiest noodgedwongen voor een irreguliere route. Door zaken als gezinshereniging moeilijker te maken duwt de overheid mensen actief naar zulke irreguliere routes. Eenmaal in België rest vaak alleen nog de asielprocedure. En door die procedure te verstrengen, dreigen meer mensen onterecht een negatief antwoord te krijgen en zonder papieren achter te blijven.
“Deze mensen dan gaan bestraffen is pervers, en zal de terugkeercijfers niet verhogen. Zolang iemand geen duurzaam toekomstperspectief ziet in het land van herkomst is terugkeer moeilijk bespreekbaar”, schrijft Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Samen met andere middenveldorganisaties strijden ze al jarenlang voor betere voorwaarden voor mensen die door het beleid onwettig verblijven in België.
11.11.11, de Vlaamse koepelorganisatie voor internationale solidariteit, startte een campagne tegen woonstbetredingen die de Belgische overheid in juni kan beginnen. Daarnaast steunen ze ook de petitie van WeMove Europe tegen massa uitzettingen in Europa en roepen ze op om een motie tegen woonstbetredingen in gemeentes in te dienen bij de gemeenteraad. Vluchtelingenwerk Vlaanderen en honderden andere organisaties organiseerden al een demonstratie tegen dit Europees Migratiepact en zijn ook elke keer aanwezig op de nationale betogingen.
Steun ons hier!
