Drie mythes over stakingen doorprikt

Morgen staat alweer de vijftiende vakbondsactie tegen de plannen van de regering-De Wever voor de deur. Hoewel de regeringspartijen hun best doen om de omvang van het volgehouden protest onder de mat te vegen, is dat redelijk uitzonderlijk. Wie wil begrijpen waar die grote actiebereidheid vandaan komt, moet eerst komaf maken met enkele hardnekkige clichés.

1 De mensen worden opgejut door fake news van de vakbonden

“Er wordt foutief gecommuniceerd omdat men weet dat angst de mensen op straat brengt”, zo stelt N-VA-parlementslid Eva Demesmaeker. Het is een vaak terugkerend refrein. Politici die verklaren wel begrip te hebben voor de bezorgdheden van stakers, maar tegelijkertijd waarschuwen voor de valse informatie die over hun beleid zou circuleren. De conclusie is dan dat niet het beleid moet worden aangepast, maar dat het vooral beter moet worden uitgelegd.

Die framing wordt vaak ook overgenomen in de grote media. “Aan wie donderdag staakt: besef dat u een pion bent in een politiek spel”, zo stond het bijvoorbeeld in Het Laatste Nieuws. De suggestie is steeds dat als mensen in opstand komen tegen het beleid van de regering, dat die niet spontaan en al zeker niet op basis van correcte informatie kan gebeuren, maar dat die mensen op een of andere manier gemanipuleerd worden.

Het lijkt eerder dat hoe beter mensen geïnformeerd zijn over de plannen van de regering, hoe bozer ze zijn

Natuurlijk kent niet elke staker het volledige regeerakkoord uit het hoofd, maar wie op zo’n actiedag in gesprek gaat met mensen die actievoeren, merkt toch dat velen net heel goed op de hoogte zijn van de maatregelen waartegen ze protesteren. Wie met de betogers in gesprek gaat, kan niet volhouden dat ze enkel boos zijn omdat ze slecht geïnformeerd zijn. Integendeel, het lijkt er eerder op dat hoe beter ze geïnformeerd zijn over de plannen van de regering, hoe bozer ze zijn.

Het klopt wel dat het een belangrijke taak is van de vakbonden om hun leden te informeren over de plannen van de regering. Daarom werkten we bij DeWereldMorgen voor het opstellen van ons dossier over de plannen van de regering-De Wever ook samen met die vakbonden. Maar dat er foutief gecommuniceerd wordt om angst te zaaien, klopt niet.

We wachten nog steeds op de ontdekking van de eerste duidelijke feitelijke fout in dat dossier. Dat kan niet meteen gezegd worden van de communicatie vanuit de regering zelf. Wanneer een onafhankelijke organisatie zoals het Planbureau een studie uitvoert naar de pensioenhervorming, blijkt alles waar de vakbonden voor waarschuwen te kloppen en blijkt net de verdediging van de regering gebaseerd te zijn op fake news.

2 Stakers zijn egoïstische, ondemocratische saboteurs

In Het Nieuwsblad spreekt men zelfs niet meer van een staking, maar van “georganiseerde sabotage”. Andere kranten hebben het over het “gijzelen” van reizigers of zelfs de volledige bevolking.

Het beeld dat van stakers wordt opgehangen, is dat van mensen die enkel bezig zijn met hun eigen directe belang. Ze willen bijvoorbeeld vervroegd op pensioen vertrekken, maar houden daarbij geen rekening met het algemeen belang. De begroting moet nu eenmaal op orde worden gezet, de regering heeft een democratisch mandaat om dat te doen en dus mag je daar niet tegenin gaan door te staken.

In het algemeen hebben media nogal de neiging om op een stakingsdag te focussen op de ‘economische schade’, of de ‘hinder’, die zo’n staking veroorzaakt. Zelden trekken ze hier echter de logische conclusie uit dat als mensen die één dag niet werken al zoveel ‘schade’ aanrichten, hun werk blijkbaar belangrijk en waardevol is. En dat er dus best wel geluisterd mag worden naar de mensen die dit belangrijke werk uitvoeren.

Een samenleving die zichzelf democratisch noemt, moet ook ruimte voorzien voor tegenmachten zoals vakbonden

De ‘schade’, zo verwoordde taalkundig antropoloog Jan Blommaert het, “is precies het bedrag dat door hun arbeidende werknemers die dag aan economische meerwaarde zou zijn gerealiseerd.” Waar een staking om draait, is de democratische eis van die groep in de samenleving die de welvaart produceert om ook meer zeggenschap te krijgen over wat er met die rijkdom moet gebeuren. 

Uit peilingen blijkt ook dat het gevoel dat de regering de lasten niet eerlijk verdeelt breed verspreid is, en er daarom ook een democratisch draagvlak is voor de acties. Een vermogensbelasting, waar de vakbonden op aandringen, is bijvoorbeeld ook een eis waar de grote meerderheid van de bevolking achter staat.

Ook een verkozen regering moet daar rekening mee houden. Politici hebben steeds vaker de neiging om democratie heel eng te definiëren als het houden van verkiezingen. Maar zoals Rudi Laermans uitlegt, betekent democratie ook strijdigheid. Een samenleving die zichzelf werkelijk democratisch wil noemen, moet dus ook ruimte voorzien voor tegenmachten zoals vakbonden. Historisch gezien bestaat het stakingsrecht zelfs al langer dan het algemeen enkelvoudig stemrecht. Mocht er niet voor gestaakt zijn, dan zouden we dus helemaal geen democratie hebben zoals we die vandaag kennen.

3 Staken levert geen resultaat op

Als de inhoudelijke argumenten op zijn, probeert men mensen te ontmoedigen om op straat te komen met het argument dat het toch allemaal geen zin heeft. “Je moet eerlijk zijn: staken zal de realiteit niet veranderen, wel integendeel", zo stelt eerste minister Bart De Wever. Maar hoe luider politici roepen dat staken niets uithaalt, hoe duidelijker het is dat ze de druk van de stakingsbeweging voelen.

Terwijl de regering verklaart geen rekening te houden met de stakingen, zien we in de realiteit dat het beleid wel stukje bij beetje bijgestuurd wordt. Neem nu de pensioenhervorming van minister Jambon. Na de eerste algemene staking eind maart 2025 besloot de regering om korte periodes van ziekte gelijk te schakelen voor de pensioenmalus. Toen de vakbonden hun strijd daarna verderzetten, werden die toegevingen stelselmatig uitgebreid. Zo worden nu alle periodes van ziekte en ook tijdelijke werkloosheid gelijkgesteld. En recent werd ook nog bijgesteld dat ouderschapsverlof niet voor een malus zal zorgen.

We zien in de realiteit dat het beleid na stakingen wel stukje bij beetje wordt bijgestuurd

Resultaat hiervan is wel dat de geplande besparing die de pensioenhervorming door al deze bijsturingen zou opleveren, ook minder groot zal zijn dan voorzien. De kritiek op vakbonden is dan vaak dat ze enkel tegenhouden wat nu eenmaal noodzakelijk is en geen alternatief hebben. Maar ook dat is een mythe die doorprikt dient te worden. Met hun burgerpetitie voor eerlijke belastingen lanceerden de vakbonden namelijk een duidelijk gezamenlijk alternatief voor het beleid van de regering dat net zo goed miljarden zou kunnen opleveren.

Over het alternatief van de vakbonden voor de centenindex die de regering wil invoeren, hebben ze zelfs een akkoord bereikt met de werkgevers. Misschien moeten de regeringspartijen die het zelf steeds moeilijker hebben om akkoorden te sluiten dus toch maar eens naar die verdomde vakbonden luisteren.

Praktische info

Wat: Nationale Betoging

Locatie: Brussel-Noord

Tijd: 10u30