Ziekenfondsen: wat is hun meerwaarde?

“Heeft ze koorts, meneer?”

“Nee, ze heeft geen koorts. Maar dat was vorige keer ook niet zo.”

“Als ze geen koorts heeft, kunnen we haar niet doorverwijzen naar het ziekenhuis.”

“Vorige keer had ze ook geen koorts en toen is ze bijna gestorven aan sepsis.”

De vrouw aan de andere kant van de lijn zucht.

“We kunnen je niet helpen meneer, als ze geen koorts heeft, kunnen we haar niet doorverwijzen naar het ziekenhuis.”

Dit gesprek vond plaats enkele jaren geleden toen Sarah voor de tweede keer wijsheidstanden liet verwijderen in een Nederlands ziekenhuis.

De laatste tijd spookt de situatie vaak terug door mijn hoofd wanneer ik de krantenkoppen over onze ziekenfondsen lees. Het zijn sjoemelaars die parasiteren op onze samenleving. Ze maken grote winsten en zorgen ervoor dat er zoveel mogelijk mensen langdurig ziek zijn en pamperen hen met een uitkering. Al vijf maanden voert een onderzoeksgroep van HLN uitvoerig onderzoek naar de werking van onze ziekenfondsen waarna ze het ene “exclusieve” rapport na het andere publiceert.

‘EXCLUSIEF. Zo rijk is jouw ziekenfonds: verborgen fortuin van 6,1 miljard euro in kaart gebracht’

EXCLUSIEF. 0 euro belasting op 1,45 miljard winst: waarom minister Jambon nu overweegt om in te grijpen in gunstregime voor ziekenfondsen.’

‘EXCLUSIEF. Zijn ziekenfondsen nog nodig? “Ze kosten belastingbetaler te veel en werken niet efficiënt’

‘EXCLUSIEF. Socialistisch ziekenfonds krijgt 50 keer meer subsidies voor jeugdkampen dan concurrentie: “niet fair”’.

‘EXCLUSIEF. Dit rapport over langdurig zieken hield de overheid jarenlang verborgen: “Er zijn miljarden verspild”

Tegenover deze sensationele koppen worden in een interview met Luc Van Gorp in DeWereldMorgen terecht vraagtekens geplaatst bij de studies van HLN. In de factcheck "Neen HLN, geen 59 procent van de langdurig zieken kan direct weer werken" wordt aangetoond hoe de cijfers in de krant een vertekend beeld geven van de werkelijkheid.

Dezelfde krant die deze koppen de wereld instuurt, verspreidde enkele maanden geleden valse beelden van drones boven Brussels Airport die aangeleverd werden door het kabinet van minister van Defensie Theo Francken. Dat HLN eigendom is van mediamagnaat Christian Van Thillo, waarvan onderzoeksjournalisten van Apache aangetoond hebben dat hij nauwe banden heeft met N-VA zal wel toeval zijn.

De onderzoeken passen perfect in het plaatje dat N-VA-politici ons al een tijdje willen verkopen.

Onze gezondheidszorg heeft geen ziekenfondsen nodig, wordt in hun ledenmagazine gepubliceerd. Voorzitter Valerie Van Peel wil de uitbetaling van de uitkeringen weghalen bij de ziekenfondsen. “De ziekenfondsen, dat zijn de profiteurs en de saboteurs van ons sociaal systeem”, verkondigt Axel Ronse in de Terzake. “Ziekenfondsen. Wat is hun meerwaarde, behalve die die ze voor zichzelf genereren?” stelt N-VA kamerlid Frieda Gijbels.

Deze vragen werden ook in Nederland gesteld in de jaren 2000. Het leidde ertoe dat het traditionele ziekenfonds in Nederland in 2006 werd vervangen door de Zorgverzekeringswet , waarbij iedereen verplicht een basisverzekering afsluit bij private verzekeraars. “Laat de vrije markt het maar oplossen” was het argument, “dat zorgt voor de goedkoopste verzekeringen aan de beste voorwaarden.”

Naar schatting kunnen zo’n anderhalf miljoen Nederlanders geen tandzorg of extra tandverzekering betalen

Tegenwoordig betalen Nederlanders gemiddeld 159 euro per maand aan hun zorgverzekeraar. Dat komt neer op bijna 2000 euro per jaar. Als je naar het ziekenhuis gaat mag je hopen dat er geen behandelingen uitgevoerd worden die niet gedekt zijn. Anders krijg je later een rekening van jewelste in de bus. Je kan er niet naar de spoedafdeling zoals je bij ons in België kan. Om bij de spoedafdeling terecht te komen, moet je doorverwezen worden door een huisarts. Geraak je niet tot bij je huisarts of heb je toevallig dringende hulp nodig laat op de avond of in het weekend, dan kan je een huisartsenpost bellen en zij zullen dan telefonisch vaststellen of je al dan niet hulp nodig hebt. Mensen zelf de inschatting laten maken is in Nederland te duur.

Sinds 2006 zit mondzorg zoals het jaarlijkse tandartsbezoek voor volwassenen niet meer in het basispakket van de zorgverzekering. Hierdoor mijden Nederlanders met lage inkomens vaak de tandarts. Naar schatting kunnen zo’n anderhalf miljoen Nederlanders geen tandzorg of extra tandverzekering betalen. 

In zijn verhelderende boek Armoede uitgelegd aan mensen met geld heeft Tim ‘S Jongers het over de maatschappelijke kosten (want uitgestelde zorg is dure zorg, een probleem dat niet behandeld wordt, wordt enkel groter) maar ook over de persoonlijke schade voor mensen die hun mondzorg niet meer kunnen betalen. Naast verlies van levenskwaliteit, achteruitgang van de gezondheid daalt ook het zelfvertrouwen, want zo stelt hij, "probeer maar eens trots door het leven te gaan of te solliciteren met rotte tanden". 

In 2013 maakten zorgverzekeraars zo’n 1,4 miljard euro winst

Nederland stevent af op een maatschappij waarbij een gaaf gebit een statussymbool wordt. Het aantal Nederlanders dat hun zorgpremie niet meer kan betalen stijgt jaarlijks. In 2025 steeg het aantal Nederlanders met betalingsachterstand tot bijna 200.000. Hoe reageert de Nederlandse overheid? Wie een betalingsachterstand opbouwt, wordt beboet met een verhoogde premie. Er komt nog eens 10 procent extra bij. SKGZ, een expertisecentrum, waarschuwt dat deze maatregel mensen enkel dieper de schulden in duwt.

In 2013 maakten zorgverzekeraars zo’n 1,4 miljard euro winst. De zorgaanbieders (tandartspraktijken, apothekers, ziekenhuizen) keerden in 2024 zo’n 311 miljoen euro uit aan aandeelhouders. “Profiteurs en saboteurs van ons sociaal systeem”, weerklinkt het in mijn hoofd.

Het telefoongesprek is beëindigd. Ik kijk Sarah aan die doodziek op het bed ligt. Een jaar eerder had ze voor het eerst wijsheidstanden laten verwijderen in het ziekenhuis. Een ziekenhuisbacterie veroorzaakte waarschijnlijk een ontsteking waardoor ze steeds zieker werd. “Het is gewoon een keelontsteking” had haar huisarts gezegd. De huisartsen aan de andere kant van de lijn gaven hem gelijk. 

Sarah had geen koorts. Maar Sarah werd zieker. Het ademen werd steeds moeilijker. Haar moeder besliste dat het zo niet verder kon. Met een hoge snelheid scheurde ze naar de spoedafdeling met Sarah op de passagiersstoel. “Wij kunnen u niet helpen mevrouw, u bent niet doorverwezen door een huisarts” hadden de mensen aan de balie haar gezegd, maar Sarahs moeder hield het been stijf. “Mijn dochter heeft hulp nodig!” Een arts die toevallig passeerde zag de ernst van de situatie.

Bijna doodgaan kostte haar zo’n 400 euro bovenop haar zorgpremie

Sarah overleefde het net. Hadden ze nog enkele uren gewacht, dan was ze er niet meer geweest.

Ze bleef een nacht in het ziekenhuis. Enkele dagen erna kreeg ze een rekening in de brievenbus. Bijna doodgaan kostte haar zo’n 400 euro bovenop haar zorgpremie.

Ik vraag naar haar symptomen en hoop dat het internet mijn huisarts wil zijn. Tijdens de zoektocht stuit ik op talloze fora waar Nederlanders die hun ziekenzorg niet kunnen betalen elkaar om advies vragen. Ze sommen hun symptomen op in de hoop dat iemand hen kan vertellen wat er met hen aan de hand is.

Ziekenfondsen, wat is hun meerwaarde? vragen Frieda Gijbels en Axel Ronse in koor. In 2024 verdiende Gijbels tussen 158.704,04 en 164.832,04 euro bruto. Ronse tussen de 210.205,59 en 271.505,59 euro bruto. Hun namen zal ik niet terugvinden op de lijst met wanbetalers of op de internetfora waar armen elkaar om advies vragen.

159 euro per maand kunnen zij wel missen aan een zorgverzekeraar.

En jij?