Beste Voka: 'Stop met eenzijdige framing van noodzakelijke hervormingen’

De vakbonden die deze week in actie komen vertegenwoordigen geen nostalgie naar een onhoudbaar verleden, maar miljoenen mensen die elke dag onze economie en samenleving dragen. Als we het over “noodzakelijke hervormingen” hebben, moeten we ook spreken over wie de kosten draagt, wie de winsten opstrijkt en welke keuzes we maken voor mens én planeet.

Daarom dezelfde 10 punten als dat Van Craeynest in Knack opsomt, maar bekeken met een andere bril op.

Pensioenen

Voka: “Belgen stoppen te vroeg met werken (op 62 jr.). Daarom is de pensioenmalus die de regering invoert voor wie vroeger stopt noodzakelijk om mensen aan te zetten langer te blijven werken.”

We leven langer ja, maar niet allemaal in hetzelfde lichaam en niet in dezelfde job. Een 63‑jarige met nachtdiensten in de zorg of op een bouwplaats is moeilijk te vergelijken met een 63‑jarige consultant. Je moet het fysiek én mentaal nog aankunnen op hogere leeftijd, en dat is voor wie in zware arbeid zit vaak geen evidentie. Ongeveer een derde van de 55‑ tot 64‑jarigen kampt met gezondheidsproblemen in het dagelijks leven.

En waar zijn die aangepaste jobs voor wie ouder dan 55 jaar is? Bedrijven zijn vaak maar wat graag af van oudere (lees: duurdere) werknemers. Bovendien morrelt men éénzijdig aan de pensioenregeling met terugwerkende kracht - iets wat in Voka‑middens als flagrante “contractbreuk” zou worden bestempeld, toch?

Mensen verzetten zich niet tegen hervorming, wel tegen een systeem dat kapotgewerkte lichamen straft terwijl kapitaalinkomsten en klimaatschadelijke winsten grotendeels buiten schot blijven. “Langer werken” mag geen codewoord zijn voor langer uitpersen.

Werklozen

Voka: “Uitkeringen beperken tot twee jaar? De rest van de wereld doet dat al.”

Die vergelijking is selectief. Landen die de duur beperken, combineren dat vaak met hogere minimumlonen, sterkere begeleiding en kinderopvang en een actief beleid dat kwaliteitsvolle jobs creëert. Bij ons wordt vooral de stok ingevoerd (tijdslimiet) zonder de wortel (voldoende degelijke jobs, sterke publieke diensten). 

De VDAB - de dienst die werklozen juist moet helpen aan werk te geraken - wordt ondertussen zelf kapot bespaard. In realiteit zullen velen na twee jaar niet naar 'goed werk' rollen, maar in een vicieuze cirkel terechtkomen: lage‑betaalde precaire jobs, bijberoep, bedelen bij OCMW’s, of zelfs dakloosheid en gezondheidsproblemen door chronische stress.

De échte vraag is waarom we een systeem aanvaarden dat structureel te weinig kwaliteitsvolle jobs biedt, en vervolgens individuen culpabiliseert. Echte hervorming? Investeer eindelijk in sectoren met een structureel tekort - zorg, onderwijs, renovatie - in plaats van werklozen te straffen voor het falen van een arbeidsmarkt die hen gewoonweg buitensluit.

Langdurig zieken

Voka: "We zijn koploper langdurige ziekte. Andere landen slagen er beter in om mensen met ziekte of handicap aan het werk te houden.”

In België zijn volgens de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid ongeveer 7,2 procent van de 20- tot 64-jarigen langdurig ziek of invalide. Dat gaat over ruwweg een half miljoen mensen, een stijging met zo’n 60 procent in tien jaar tijd.

Dat we zoveel langdurig zieken tellen, is geen toeval, maar het resultaat van politieke keuzes: hogere werkdruk, flexibilisering van jobs, besparingen in zorg en preventie, en een economie die winst boven welzijn stelt. De echte boosdoeners? Burn-out door psychosociale druk, onzekere contracten, nacht- en ploegenarbeid, en vervuilende en ongezonde werkomgevingen.

Wil je minder langdurig zieken? Investeer dan in gezonde jobs, preventie, sterke eerstelijnszorg en realistische re-integratie. En waar zijn ondertussen de bedrijven - diezelfde Voka-leden - die langdurig zieken écht in dienst willen nemen en helpen met re-integratie? Men focust obsessief op “zieken terug aan het werk jagen”, in plaats van op “werk dat mensen niet ziek maakt”.

Lonen

Voka: “België heeft een competitiviteitsprobleem door te hoge loonkosten.”

De zogenaamde “loonhandicap” is een mythe: volgens het CRB-rapport 2024 liggen de Belgische uurloonkosten gemiddeld zelfs 3,8 procent lager dan in de buurlanden, en dat verschil groeit nog. De loonnormwet negeert bewust de ongeveer 10 miljard euro aan loonsubsidies (5,6 procent van de loonmassa, 20 keer meer dan Duitsland en 5 keer meer dan Frankrijk/Nederland), plus nog eens 1,6 procent via kortingen op werkgeversbijdragen - samen goed voor ongeveer 25 miljard euro subsidies aan bedrijven in 2024 (4 procent van ons bbp) [NBB]. Deze ‘sjoemelsoftware’ van de loonnormwet - die subsidies negeert - maskeert de échte loonkosten voor werkgevers, die véél lager uitvallen.

Belgische bedrijven écht competitief maken? Dat doe je niet door lonen te verlagen terwijl bedrijven 25 miljard subsidies opstrijken, maar door een structurele omslag naar een groene en innovatieve economie.

Koopkracht

Voka: “De gemiddelde koopkracht nam de voorbije tien jaar met 16 procent toe, dus afkalvende koopkracht is voornamelijk retoriek.”

16 procent?! Dat geldt dan vast enkel voor uw Voka-leden. De realiteit: gemiddeld zo'n 6 procent over tien jaar, maar extreem ongelijk - de rijksten winnen fors, de laagste 40 procent staat stil of gaat achteruit met nette -2,7 procent netto.

Flexibiliteit

Voka: “Vakbonden overdrijven de flexibiliteit. België heeft relatief weinig atypische uren (nacht, weekend, ploegen). De arbeidsmarkt is eerder rigide, de economie heeft méér flexibiliteit nodig.”

Voor wie in onregelmatige shifts, interim‑ of platformwerk zit, is flexibiliteit geen statistiek maar een nachtmerrie: denk aan onvoorspelbare roosters, gebroken nachten, burn-out en onbetaalbare kinderopvang. Moeten onze winkels echt 24/7 open zijn en onze fabrieken non-stop draaien? Voor wie of wát in godsnaam? Wie wordt hier beter van, behalve de aandeelhouders met hun piekwinsten?

Meer flexibiliteit? Nee, geef ons een 32-urenweek met loonbehoud, slimme planning en groene investeringen. Waarom? Minder burn-out, hogere productiviteit, minder vervuiling. En ja, zelfs uw bedrijven worden er beter van, zonder nachtploegen of 24/7-winkels. 

Mensen die werken in voorspelbare uren en recht hebben op de-connectie, zijn minder ziek en productiever. Een kortere werkweek laat meer aanwervingen toe. Dat drijft de arbeidsdeelname en drukt de werkloosheid.

Belastingen op kapitaal

Voka: “België haalt relatief al de hoogste opbrengsten uit vermogensbelastingen. Wie nog miljarden extra verwacht zonder schade, is naïef.”

Weer zo’n hardnekkige mythe. België is binnen de OESO dé kampioen in het belasten van arbeid, met maar liefst 52,6 procent. Laat ons dit vergelijken met de belastingen op inkomsten uit kapitaal. Dividenden worden maximaal met 30 procent belast (OESO-gemiddelde is 41 procent). Interesten op kapitaal worden met 15 tot 25 procent belast (onder het OESO-gemiddelde). De meerwaarde op aandelen wordt met 0 (!) tot 15 procent belast (dit is het laagste in de OESO-landen, gemiddeld is 36 procent). De meerwaarde op vastgoed wordt niet belast (OESO-gemiddelde ligt op 15 procent). 

Alsof u naar een ander OESO-land zou uitwijken, terwijl u al in het fiscaal paradijs zit. Een echte “vermogensbelasting” in de strikte zin van het woord bestáát zelfs niet in België. Wat het dichtst in de buurt komt is enerzijds “het kadastraal inkomen” (op bezit in vastgoed), en anderzijds de erfbelasting op overdracht van vermogen. Deze laatste is éénmalig bij overlijden of schenking, en wordt door de vermogenden gemakkelijk ontweken door “fiscale optimalisatie”.

Leg me eens uit: waarom mag een euro verdiend door kapitaal zoveel lichter belast worden dan een euro verdiend door arbeid? Een echte vermogensbelasting is bespreekbaar, maar eenzelfde belasting op verdiend inkomen is geen discussie.

Sociale afbraak

Voka: “De sociale overheidsuitgaven stegen sinds 2019 en zullen nog wat toenemen. Dan is er toch geen sociale afbraak. Er zijn geen zware besparingen, de vakbonden overdrijven.”

Sociale afbraak gaat niet enkel over hoeveel er in totaal wordt uitgegeven, maar over wie wat krijgt, onder welke voorwaarden en met hoeveel onzekerheid. Uitgaven kunnen stijgen omdat noden stijgen, terwijl rechten intussen worden verstrengd. Dat is wat mensen voelen.

Bovendien gaat het ook over onderinvestering in publieke diensten: onderbetaalde zorg, onderwijs dat onder druk staat, wachtlijsten, uitgekleed openbaar vervoer, en niet genoeg plaatsen in de kinderopvang. Sociale bescherming is geen kost die “afgeroomd” moet worden, maar een investering in veerkracht - zeker in tijden van klimaatcrisis en economische schokken.

Armoede

Voka: “Het armoederisico is gedaald. Vlaanderen hoort bij de regio’s met lage armoedecijfers. De toestand is niet zo slecht.”

Daling van de armoede? Ja, op papier. Vlaanderen verbergt er een stijging van de kinderarmoede onder, en de Arizona-regering duwt straks tienduizenden Vlamingen extra in de armoede. De factuur wordt doorgeschoven naar de OCMW’s, zodat de federale begroting ‘op orde’ is. Leuk trucje. 

Ondertussen leeft wie leefloon trekt per definitie in armoede (47 procent onder de armoedegrens), ontoereikend voor huisvesting en energie. Hallo schulden en sociale uitsluiting.

Ongelijkheid

Voka: “We behoren tot de landen met de laagste inkomensongelijkheid en een sterk herverdelende welvaartsstaat volgens klassieke indicatoren. Hervormingen om de houdbaarheid van onze welvaartsstaat te verzekeren zullen daar weinig aan veranderen.”

Excuseer? Ik zie écht niet in hoe uitkeringskortingen, pensioenmalus, pensioenherberekening en ziekte- en werklozenjacht de inkomensongelijkheid niét spectaculair zouden vergroten. Briljant plan … niet. 

De lage inkomens worden harder geraakt, de middenklasse krimpt, en de top blijft onaangetast. België heeft inderdaad nu nog een lage Gini-score, maar de vermogensongelijkheid wordt alsmaar groter en groter. De top 10 procent bezit vandaag 55 procent van het netto vermogen. Hervormingen moeten herverdelen, niet de kloof nog vergroten.

Andere hervormingen afdwingen

Wie vandaag betoogt, wil geen noodzakelijke hervormingen blokkeren, maar andere hervormingen afdwingen: voor waardig werk, een eerlijke verdeling van rijkdom en een klimaatbeleid dat eindelijk de sterkste schouders en de grootste vervuilers hun rechtvaardig deel laat betalen. Dat is niet conservatief, maar radicaal toekomstgericht.

Marc Gouwkens is voorzitter Groen Westerlo

Afbeelding