De Koerden als Amerikaans kanonvlees: herhaalt de geschiedenis zich in Iran?
De huidige escalatie in het Midden-Oosten heeft een nieuw, gevaarlijk kookpunt bereikt. Nadat Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen topfiguren van het Iraanse regime uitschakelden, zoeken Washington en Tel Aviv naar een manier om de genadeslag toe te dienen zonder zelf massaal grondtroepen in te zetten.
De oplossing die nu op tafel ligt, is een beproefd maar cynisch recept: het bewapenen van etnische minderheden om van binnenuit een burgeroorlog te ontketenen. Volgens The Wall Street Journal staat president Donald Trump open voor steun aan gewapende groepen die bereid zijn tegen de Iraanse regering te vechten.
Een van de opties waar Washington naar kijkt, zijn Koerdische strijdgroepen in Irak, die duizenden strijders langs de Iraaks-Iraanse grens hebben. Het idee om hen in te zetten, werd volgens een Amerikaanse functionaris voor het eerst voorgesteld door de Israëlische premier Benjamin Netanyahu tijdens een ontmoeting met Trump in het Witte Huis.
Met boots on the ground via proxies wentelen de VS de kosten van oorlogvoering af
Daar wordt nu werk van gemaakt. Volgens recente inlichtingenrapporten heeft de CIA een geheime operatie opgezet om duizenden Iraanse Koerden te voorzien van lichte wapens en training. Deze strijders, die momenteel in de semi-autonome Koerdische regio van Irak verblijven, worden aangemoedigd om de grens over te steken en een opstand te beginnen in het noordwesten van Iran.
Ook zijn er sinds vorig jaar wapens naar West-Iran gesmokkeld om duizenden Koerdische vrijwilligers te bewapenen. Dat meldt ITV News. Volgens Koerdische bronnen zouden zij zich voorbereiden op een grondoffensief dat binnen enkele dagen kan beginnen, en is er aan de Verenigde Staten en Israël gevraagd om luchtsteun te leveren zodra de operaties starten.
Het doel is niet per se een democratische transitie, maar het destabiliseren en uiteindelijk ontmantelen van de Iraanse staat door separatisme aan te wakkeren. Deze strategie van boots on the ground door proxies[1] is een manier voor de VS om de kosten van oorlogvoering te externaliseren.
Terwijl Amerikaanse diplomaten spreken over vrijheid voor het Koerdische volk, wijzen critici erop dat de milities louter worden gebruikt als instrument om Iran te verzwakken. Het risico voor de Koerden zelf is immens, aangezien zij de volle laag zullen krijgen van het Iraanse militaire apparaat zodra de eerste schoten vallen.
Bittere lessen uit het verleden
Voor de Koerden is de belofte van VS-steun een geschenk dat steevast in een tragedie eindigt. De geschiedenis van de twintigste eeuw is bezaaid met voorbeelden waarbij Washington de Koerdische kaart trok om regionale tegenstanders te verzwakken, om de Koerden vervolgens zonder pardon op te offeren.
In 1975 sloot de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Henry Kissinger, een beruchte deal. Nadat de VS de Iraakse Koerden jarenlang hadden aangemoedigd om te rebelleren tegen Bagdad, trokken zij de stekker uit de operatie zodra de sjah van Iran een territoriaal akkoord bereikte met Irak. Kissinger verklaarde destijds koeltjes dat "geheime acties niet verward moeten worden met missionariswerk". De Koerden werden aan hun lot overgelaten.
De Koerdische aspiraties zijn telkens opnieuw ondergeschikt aan de grotere Amerikaanse machtspolitiek in de regio
Ook in 1991, na de eerste Golfoorlog,[2] riep Washington de Koerden en sjiieten in Irak op tot een opstand tegen Saddam Hoessein, waarna het hen uiteindelijk aan hun lot overliet. Toen de opstand uitbrak, keken Amerikaanse troepen passief toe vanaf de zijlijn, terwijl de Iraakse luchtmacht gevechtshelikopters inzette tegen de rebellen.
Elke keer opnieuw blijkt dat de Koerdische aspiraties voor zelfbeschikking ondergeschikt zijn aan de grotere Amerikaanse machtspolitiek in de regio.
Recente verraad in Syrië
Het meest recente en pijnlijke voorbeeld van dit verraad vond plaats in Syrië. De Koerdische Syrian Democratic Forces (SDF) waren de meest effectieve en trouwe bondgenoten van de westerse coalitie in de strijd tegen IS. Duizenden Koerdische mannen en vrouwen gaven hun leven om het kalifaat te vernietigen en bouwden in het noorden van Syrië een kwetsbare maar hoopvolle vorm van zelfbestuur op.
Begin 2026 besloot de regering-Trump echter dat de rol van de SDF was uitgespeeld. In een schokkende beleidswijziging koos Washington voor steun aan de nieuwe centrale regering in Damascus, waardoor de Koerdische autonomie werd beëindigd.
Het cynisme van de VS-diplomatie heeft een diep wantrouwen gezaaid dat niet zomaar verdwijnt
Binnen enkele weken verloor de SDF tachtig procent van het gebied dat zij met zoveel bloed hadden bevrijd. Voor Koerden in de hele regio was de boodschap luid en duidelijk: de VS is een onbetrouwbare partner. Een regionale expert merkt op dat de Iraanse Koerden nu "bloeden van de steekwond van gisteren".
De aarzeling onder de Koerdische leiders is dan ook groot. Zij begrijpen dat zij opnieuw worden gevraagd om de kastanjes uit het vuur te halen voor een grootmacht die hen ongetwijfeld weer zal laten vallen zodra de strategische belangen verschuiven. Het cynisme van de VS-diplomatie heeft een diep wantrouwen gezaaid, dat niet zomaar verdwijnt.
Regionale angst voor totale chaos
De plannen van Washington en Tel Aviv stuiten niet alleen op Koerdische scepsis, maar ook op fel verzet van regionale machten. De regering van de Koerdische Autonome Regio in Irak (KRG) zit in een onmogelijke spagaat. President Nechirvan Barzani heeft publiekelijk verklaard dat zijn regio geen partij mag worden in een militair conflict dat de veiligheid van zijn burgers in gevaar brengt.
De Koerdische bevolking in Irak vreest namelijk voor zware Iraanse vergeldingen. Teheran heeft in het verleden al meermaals aangetoond dat het niet aarzelt om raketten en drones af te vuren op doelen in Iraaks-Koerdistan als zij menen dat daar "Israëlische spionagecentra" of opstandige milities worden gehuisvest. Bovendien oefent de centrale regering in Bagdad, die nauwe banden onderhoudt met Iran, enorme druk uit op de Koerden om geen faciliteiten te bieden aan anti-Iraanse groeperingen.
De kans op een regionaal conflict waarbij meerdere legers zich mengen, is levensgroot
Daarnaast is er de factor Turkije. Ankara voert al decennia een bloedige oorlog tegen de Koerdische PKK en kijkt met grote achterdocht naar elke vorm van Koerdische militaire versterking aan haar grenzen. Hoewel Turkije geen vriend is van het Iraanse regime, zal het waarschijnlijk eerder samenwerken met Teheran om een Koerdische staatswording te voorkomen dan de plannen van Trump te steunen.
De kans op een regionaal conflict waarbij meerdere legers zich mengen, is met andere woorden levensgroot.
Suïcidale gok voor de minderheid
Ondanks alle waarschuwingen zijn er binnen de Iraanse Koerdische beweging groepen die deze chaos zien als “unieke mogelijkheid” op bevrijding. Na decennia van onderdrukking en discriminatie van de regering in Teheran, hopen zij dat de huidige instabiliteit hen de nodige ruimte zal bieden. De roep om hulp bij de CIA voor inlichtingen, wapens en vooral de invoering van een no-fly-zone is luid onder milities zoals de KDPI en PJAK.
Toch waarschuwen deskundigen dat dit een suïcidale gok kan zijn. Zonder een keiharde en langdurige militaire verbintenis van de Verenigde Staten, waarvoor president Trump tot nu toe geen enkele interesse heeft getoond, staan deze milities er alleen voor zodra de strijd echt losbarst.
Uiteindelijk dreigen de Koerden opnieuw het slachtoffer te worden van hun eigen geografie en de ambities van wereldmachten
Iran beschikt over een krachtig militair apparaat dat elke interne opstand bloedig kan neerslaan om het voortbestaan van de Islamitische Republiek te garanderen.
Uiteindelijk dreigen de Koerden opnieuw het slachtoffer te worden van hun eigen geografische situatie en de ambities van wereldmachten. Washington speelt een gevaarlijk spel door een ‘kosteloze opstand’ aan te moedigen waarbij geen enkele Amerikaanse soldaat hoeft te sneuvelen, maar waar de prijs in Koerdisch bloed zeer hoog zal zijn.
Notes:
[1] Proxy-oorlog of ‘oorlog bij volmacht’ (Engels: proxy war) is een conflict waarbij één partij (meestal een grootmacht) een andere partij, de gevolmachtigde, een oorlog laat voeren, en daarbij als achterman optreedt. Het vuile werk wordt met andere woorden door een ander gedaan. De grootmacht levert economische, ideologische, logistieke en/of militaire steun. De gevolmachtigde is meestal een kleiner land en draait meestal voor de negatieve consequenties van zo'n oorlog op.
[2] De eerste Golfoorlog was een conflict dat begon nadat Irak in augustus 1990 Koeweit binnenviel en annexeerde. In januari 1991 verdreef een internationale coalitie onder leiding van de Verenigde Staten het Iraakse leger uit Koeweit tijdens operatie Operation Desert Storm.
