"Wie is Israël om te bepalen welke journalisten binnen mogen?"

Ik weet dat dit geen gemakkelijk gesprek wordt, maar de ontvangst is hartelijk. De geur van koffiekoeken hangt in de lucht, er staat fruitsap klaar, en kleurrijke Marokkaanse tegels geven de ruimte iets vertrouwds. We nemen plaats in een kamer vol boeken en foto's van Abdelkrim al-Khattabi, de Riffijnse verzetsstrijder die de koloniale machten trotseerde. Nog voor er een vraag gesteld is, vertelt de kamer al een verhaal. 

Het ijs is meteen gebroken. Het eerste uur praten we niet over het interview, maar over ons werk, onze achtergronden en de wereldpolitiek. Het voelt minder als een vraaggesprek en meer als een koffieklets tussen twee mensen die zich met dezelfde vragen bezighouden.

In zijn boek beschrijft Akouh uitgebreid de tocht aan boord van The Conscience, de obstakels onderweg en de behandeling na zijn arrestatie. Ik hoef hem dus niet opnieuw chronologisch door die dagen te loodsen. Wat mij interesseert, is wat daarna kwam: hoe deze ervaring hem veranderd heeft, welke sporen ze naliet en hoe hij vandaag terugkijkt op een periode die zijn leven voorgoed getekend heeft. 

Kan je iets meer over jezelf vertellen? Over je werk als journalist?

"Ik werk sinds 2018 als freelance journalist. Ontvoerd door Israël is intussen al mijn tweede boek. Mijn eerste, Koloniale vloek, ging over de geschiedenis van Marokko, en meer bepaald over de verhoudingen tussen de Marokkaanse staat en de Rif. Daarnaast verzamel ik boeken, kranten, tijdschriften en foto's, lees ik veel en zoek ik voortdurend mensen op om mijn kennis te verdiepen. Zo probeer ik greep te krijgen op zowel de actualiteit als de geschiedenis."

In je boeken nemen geschiedenis en historische context een centrale plaats in. Waarom is dat?

"Wie enkel naar de actualiteit kijkt, mist het grootste deel van het verhaal. Wat op het eerste gezicht losse gebeurtenissen lijken, zijn vaak uitlopers van een veel langere geschiedenis van onderdrukking en frustratie. Dat geldt ook voor 7 oktober: je kunt die datum niet losmaken van wat eraan voorafging. Als journalist moet je daarom verder kijken dan de gebeurtenissen van vandaag. Soms betekent dit dat je je als een soort historicus opstelt. Niet omdat je het beter zou weten dan historici, wel door met hen in dialoog te gaan en verschillende perspectieven samen te brengen om een fenomeen beter te begrijpen."

"Je moet je in geschiedenis verdiepen, veel lezen, mensen spreken en luisteren naar historici"

"Zowel in Palestina als in de Rif lopen ervaringen van kolonisatie, onderdrukking en vernedering als een rode draad door de geschiedenis. Wie dat negeert, begrijpt het heden niet. Als ik vandaag het nieuws volg, grijp ik bijna automatisch terug naar het verleden. Dat vraagt uiteraard veel meer werk dan beschrijven wat er op een bepaald moment gebeurt. Je moet je erin verdiepen, veel lezen, mensen spreken en luisteren naar historici en andere betrokkenen."

Je zegt dat een journalist soms de pet van historicus moet opzetten. Hoe bewaar je het evenwicht tussen journalist en activist?

"Ik beschouw mezelf niet als activist. Ik ben in de eerste plaats een journalist die op zoek gaat naar de waarheid, maar wel met een hart voor rechtvaardigheid. Ik ben richting Gaza vertrokken om verslag uit te brengen. Israël heeft meer dan tweehonderd journalisten gedood en houdt de toegang voor de pers dicht. Dan vraag ik me af: wie is Israël om te bepalen welke journalisten binnen mogen in een gebied dat internationaal niet als Israëlisch grondgebied erkend wordt?"

"Gaza is internationaal erkend als Palestijns gebied. Toch beslist een andere staat wie en wat er binnen- en buitengaat. Dat is een fundamenteel probleem. Palestijnen zouden zelf zeggenschap moeten hebben over wat er op hun grondgebied gebeurt. Vanuit die overtuiging zie ik het als mijn verantwoordelijkheid om daarover te berichten." 

"Als dat activisme is, dan is dat zo. Maar voor mij is het wat elke journalist met een geweten zou moeten doen. Wie echt in zijn beroep gelooft en bereid is daar offers voor te brengen, zet soms zulke stappen. Dat geldt trouwens niet alleen voor Palestina. Ik zou net zo goed naar Somalië of Soedan trekken, of naar andere plekken waar mensenrechten onder druk staan. Het probleem is zelden de bereidheid, wel de middelen: budget, tijd en praktische haalbaarheid."

Je zegt dat sommige gebeurtenissen een duidelijk voor en na markeren. Geldt dat ook voor jou? Hoe heeft deze ervaring je als persoon veranderd?

"Wat ik zag in documentaires en las in boeken, bleef altijd een beetje abstract. Het stond ver van me af. Maar wanneer je het zelf meemaakt, begrijp je veel beter wat Palestijnen dagelijks doormaken. En tegelijk besef je dat zij het nog veel zwaarder hebben. De foltering, de constante angst, de vernedering: het is moeilijk te bevatten."

"Eenmaal in de cel werd onze slaap keer op keer onderbroken door bewakers die met wapens en honden binnen stormden"

"Tijdens het transport naar de gevangenis zetten de cipiers in de bus de airco op zijn koudst. Wanneer we daarna de warme buitenlucht in moesten, kreeg ons lichaam een schok. Het is een bewuste vorm van marteling. Eenmaal in de cel werd onze slaap keer op keer onderbroken door bewakers die met wapens en honden binnen stormden. Die dreiging werd doelbewust ingezet om angst te zaaien. En Palestijnse gevangenen ondergaan nog veel ergere vormen van geweld. Daarom zie ik het meemaken van onrecht niet alleen als een vloek, maar ook als een zegen. Pas dan begrijp je echt wat er aan de hand is.

Hoe kunnen mensen die dit nooit zelf hebben meegemaakt, zich toch een beeld vormen van wat zo'n ervaring met een mens doet?

"Ik schrijf daar ook over in mijn boek. Soms denk ik dat leiders en beleidsmakers maar één dag in Gaza zouden moeten doorbrengen, onder de bombardementen, om echt te begrijpen wat er gebeurt. In landen als België zijn mensen vaak vervreemd geraakt van bepaalde vormen van onrecht." 

"Het is natuurlijk een geluk dat veel mensen hier nooit oorlog hebben gekend, maar daardoor wordt wat anderen meemaken ook moeilijker voorstelbaar. Voor veel mensen in Gaza zijn bombardementen geen ondenkbaar scenario, maar een vast onderdeel van het dagelijkse leven. Ook elders in het Midden-Oosten leven mensen in voortdurende onzekerheid."

Ik herken dat. Ik denk er zelf vaak aan wanneer ik met Belgische vrienden praat. Ik ben hier geboren en heb nooit oorlog gekend, maar ik ben wel opgegroeid met de verhalen en de gevolgen ervan in mijn familie. Veel mensen vergeten dat de rechten en vrijheden die vandaag vanzelfsprekend lijken, bevochten zijn door vorige generaties.

"Ja, en dat heeft ook te maken met hoe snel herinneringen vervagen..."

Heeft deze ervaring ook veranderd hoe je naar jezelf kijkt? Heb je iets in jezelf ontdekt, of juist iets verloren?

"Ik weet niet of ik kan zeggen dat ik iets gevonden of verloren heb. Wat ik wel merk, is dat ik bepaalde dingen beter begrijp dan vroeger. Je bent niet langer afhankelijk van wat je op televisie ziet, in documentaires hoort of in boeken leest. Je hebt het zelf meegemaakt, en dat verandert je blik. Tegelijk zeg ik altijd: zelfs in het slechte schuilt iets goeds. In de gevangenis leerde ik een Marokkaanse man kennen die er al meer dan een week vastzat. We zijn heel goede vrienden geworden. Zonder die situatie had ik hem nooit ontmoet."

"Doorheen de geschiedenis zijn talloze mensen opgesloten vanwege hun ideeën of hun strijd voor rechtvaardigheid"

"Ook mijn beeld van gevangenissen is veranderd. We associëren een gevangenis automatisch met criminelen: moordenaars, verkrachters, drugsdealers. Maar doorheen de geschiedenis zijn ook talloze mensen opgesloten vanwege hun ideeën of hun strijd voor rechtvaardigheid. Denk aan Abdelkrim al-Khattabi, Nelson Mandela of Ahmed Ben Bella: stuk voor stuk invloedrijke figuren die ooit achter tralies zaten. Misschien klinkt dat romantisch, en ik wil zeker niet beweren dat een gevangenis een mooie plek is. De omstandigheden zijn vaak erg zwaar. Maar de mensen die ik er ontmoette, waren bijzonder."

"De ervaring heeft me ook persoonlijk en spiritueel geraakt. Je komt dichter bij je geloof en gaat nadenken over je gewoontes. De Koran spreekt bijvoorbeeld over gematigdheid, ook in eten. In onze samenleving eten we vaak niet omdat ons lichaam het nodig heeft, maar uit gewoonte of verveling. In gevangenschap leer je opnieuw luisteren naar wat je lichaam echt nodig heeft. Op een bepaald moment heb ik twee dagen niets gegeten. Het bijzondere was dat ik niet het gevoel had te verhongeren. Ik bleef standvastig. Dat heeft me veel geleerd over discipline en over hoe je met jezelf omgaat."

Hoe ga je om met de emoties die daarbij komen kijken? 

"Ik ben zelf niet zo'n emotioneel persoon. Maar in mijn boek schrijf ik wel over mensen die achterbleven met verwarring of zelfs spijt, omdat we Gaza nooit bereikt hebben. Natuurlijk had ik dat gevoel ook. Ik vond het ontzettend jammer. Ik dacht vaak: 'Stel je voor dat we Gaza wél hadden bereikt.' Alleen al die gedachte raakte me diep. Het is niet gebeurd, maar ik probeer er positief naar te kijken. We hebben gedaan wat we konden. Het gaat ook om de intentie. Die is natuurlijk niet hetzelfde als het resultaat, maar we vertrokken echt met de overtuiging: we gaan Gaza bereiken, we gaan ervoor."

"Toen de helikopters kwamen en we beseften dat het waarschijnlijk niet meer zou lukken, dacht ik: we hebben alles geprobeerd. Vanaf dat moment probeerde ik ook de positieve kanten te zien. Dat betekent niet dat ik de ernst ervan ontken. De omstandigheden waren zwaar. Maar ik kijk ook naar de menselijke momenten die eruit voortkwamen.

In je boek schrijf je dat de Palestijnse strijd volgens jou om principes draait. Welke principes nam je zelf mee aan boord van de flotilla?

"In de eerste plaats rechtvaardigheid. Dat is de kern van alles. Als ik naar de Palestijnse kwestie kijk, gaat het daarnaast ook om verzet tegen onderdrukking en kolonialisme. Door dat standpunt word je soms meteen weggezet als antisemiet, als iemand die tegen Joden is. Maar dit heeft voor mij absoluut niets met religie of afkomst te maken. Ik zou dezelfde houding aannemen tegenover elke groep. Als christenen, moslims of wie dan ook onrecht zouden plegen, zou ik me daar net zo goed tegen verzetten. Het gaat mij om daden en systemen van onderdrukking, niet om iemands identiteit."

Wat betekent de Palestijnse strijd voor jou?

"Ik bekijk die strijd in verschillende lagen. Historisch is het niet alleen een nationalistische strijd, maar voor veel mensen ook een religieuze. Dat heeft onder meer te maken met de al-Aqsamoskee, de derde heiligste plek van de islam. Voor veel moslims hangt de toegang tot die plek af van de toestemming van anderen. Dat een heilige plaats die voor miljoenen mensen zoveel betekent, zo afgeschermd wordt, en dat de internationale gemeenschap en islamitische leiders daar zelden meer tegenover zetten dan verklaringen, kan ik moeilijk begrijpen. Iets veroordelen is niet genoeg. Mensen verwachten concrete stappen."

Welke rol speelt de islam volgens jou in het Palestijnse activisme, in een context waarin ook mensen van andere religies actief zijn?

"Samenleven tussen verschillende gemeenschappen is niet onmogelijk. Religie op zich is niet het probleem. Kijk naar de geschiedenis: in het Ottomaanse Rijk leefden verschillende religieuze gemeenschappen naast elkaar. Ook Marokko was vóór de kolonisatie een islamitisch rijk waarin joodse gemeenschappen deel uitmaakten van de samenleving." 

"Het gaat niet om religie, maar om politieke kwesties: kolonisatie, bezetting en onderdrukking"

"Daarom vind ik het problematisch wanneer het conflict wordt voorgesteld als een strijd tussen moslims en joden. Zo kijk ik er niet naar. Het gaat niet om religie, maar om politieke kwesties: kolonisatie, bezetting en onderdrukking. Ook het label antisemitisme wordt volgens mij soms gebruikt om standpunten te delegitimeren. De vervolging van joden is niet ontstaan in de islamitische wereld, maar in Europa, met de nazi's als gruwelijk dieptepunt."

Sinds je terugkeer is er veel veranderd. Je hebt Gaza niet bereikt, maar je hebt wel van dichtbij gevoeld wat de situatie en de strijd betekenen. Hoe kijk je vandaag naar de toekomst van Gaza, nu Hamas het burgerlijk bestuur heeft neergelegd?

"Niemand kan daarop antwoorden. Alleen God weet het. Hamas heeft haar laatste troefkaart uit handen gegeven: de gijzelaars. Daarmee verloor ze haar belangrijkste drukmiddel. Ondanks het staakt-het-vuren gaan de bombardementen op Gaza gewoon door. Intussen zet Israël de kolonisatie van de Westelijke Jordaanoever voort en zitten nog altijd duizenden Palestijnen achter de tralies, in gevangenissen waar gefolterd wordt. Een duurzame oplossing is nergens in zicht." 

"Ik vrees dat de nieuwe generatie Gazanen door al dat leed nog radicaler zal worden dan de huidige. De jongeren hebben geen toekomst meer voor ogen. Ze overleven van dag tot dag, terwijl de blokkade en het gebrek aan basisvoorzieningen blijven duren. Binnenkort zijn er verkiezingen in Israël, en die zullen ongetwijfeld wegen op wat er met Gaza gebeurt. Maar te veel optimisme zou ik niet koesteren."

Wat betekent het voor Gaza dat de Gazanen zelf zo weinig inspraak hebben in hun eigen toekomst?

"Over de toekomst van Gaza wordt vooral elders beslist. Neem het ‘vredesplan’ van Donald Trump: critici verwijten het dat het de Palestijnen zelf nauwelijks een stem geeft. Ook over de wapens van Hamas is er strijd. Israël wil er zelf de controle over, terwijl anderen vinden dat dit via Palestijnse structuren moet verlopen."

"Ik zie ook het gevaar dat de heropbouw gebruikt wordt om de bevolking politiek te verdelen. Als sommige wijken heropgebouwd worden terwijl anderen in armoede en onzekerheid blijven leven, drijf je een wig tussen wie vooral stabiliteit zoekt en wie blijft vechten voor politieke rechten en bevrijding. Al staan die debatten voor veel Palestijnen vandaag mijlenver van hun realiteit. Zij hebben eerst nood aan veiligheid, waardigheid en basisrechten. De kernvraag blijft dus: wie bepaalt de toekomst van Gaza? En wie krijgt de macht om het weer op te bouwen?"